O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Życiodajne minerały: znaczenie ultraelementów w żywieniu psów

 

Minerały

Większość z nas słysząc o: cynku, chromie, żelazie czy miedzi od razu ma przed oczyma przemysł ciężki. Natomiast, gdy ktoś wspomina o niklu, siarce, wapniu, czy molibdenie - popadamy w lekką konsternację i zaczynamy przeszukiwać pamięć w celu zlokalizowania krajów szczególnie w ich złoża bogatych. W istocie jednak wymienione pierwiastki (i wiele innych) to nie tylko część skorupy ziemskiej, złoża rud, skały i materiał surowcowy, ale również ważne składniki procesów przemiany materii zachodzących w psim organizmie. 

 

Do prawidłowego i niezakłóconego przebiegu procesów życiowych niezbędny jest "dowóz" paliwa w postaci dobrze skomponowanego jedzenia, zawierającego niezbędne składniki (w tym właśnie mineralne), które po przetworzeniu (strawieniu i przyswojeniu) przez organizm służą jako materiał: energetyczny, budulcowy, bądź regulujący (wyjątkiem jest błonnik zawarty w pokarmach roślinnych, który jest nieprzyswajalny). Jednym zdaniem pisząc komponenty odżywcze umożliwiają funkcjonowanie i budują organizm psa. Największy odsetek procentowy stanowi woda, potem plasuje się białko i tłuszcz. Najmniejszy udział mają: węglowodany i składniki mineralne. Wydawałoby się zatem, że te ostatnie w kolejce nie mają większego znaczenia..., a jednak pierwsze wrażenie może być bardzo mylące!

 

Prawie do połowy XIX wieku fizjologowie i chemicy mieli tylko mgliste pojęcie o znaczeniu składników mineralnych w fizjologii roślin i zwierząt. Pierwsze badania w tym zakresie prowadził Theodore de Saussure (1767-1845) w Szwajcarii. W 1804 roku ogłosił on wyniki oznaczeń 27 składników mineralnych w różnych roślinach i ich częściach. Te doświadczenia zapoczątkowały dalsze prace prowadzone zarówno na organizmach roślinnych, jak i zwierzęcych. Odkrywanie i poznawanie roli kolejnych poszczególnych pierwiastków mineralnych w żywieniu odbywało się na przestrzeni minionych lat. Tak więc każdy z nich ma swoją dłuższą lub krótszą historię.

 

Tak na prawdę zredukowane do najprostszej postaci psie ciało byłoby niewielką kupką proszku. Gdyby węgiel, tlen, wodór, azot obecne w bogatych w białko komórkach i zasobach węglowodanowo-tłuszczowych organizmu ulotniły się lub wyparowały z wodą, zostawiłyby po sobie, w zależności od wielkości rasy, od kilkuset gramów do ok. 2 kg minerałów. Może nie jest to wiele, ale to właśnie te minerały odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu żywego organizmu.

 

W zależności od wieku organizm zawiera różne ilości składników mineralnych. U noworodka związków mineralnych jest mniej, w późniejszych okresach życia odsetek ten wzrasta, a na starość dochodzi do zmian ilościowych w zawartości poszczególnych składników mineralnych. Współcześnie wiemy, że 4% masy ciała to składniki mineralne. Na tę ilość składa się 46 pierwiastków, a 22 z nich uważa się za niezbędne do życia. Wśród nich wyróżniamy 7 makroelementów (pierwiastki mające największy udział w budowie organizmu. Stanowią one przynajmniej 1% suchej masy) - wapń, potas, fosfor, sód, magnez, chlor i siarkę. Pozostałe zaś to mikroelementy (pierwiastki, których udział w budowie organizmów jest stosunkowo niewielki (0.01-0.00001% suchej masy), ale nieodzowny) oraz ultraelementy (pierwiastki, które występują w organizmie w milionowych częściach suchej masy).

 

Pierwiastki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów żywych są w biologii nazywane biogenami. Najważniejsze biogeny to węgiel, wodór, azot i tlen, wchodzące w skład białek, kwasów nukleinowych i wielu innych związków organicznych. Kolejnymi ważnymi dla zdrowia psa pierwiastkami są: fosfor w postaci utlenionej, którego związki tworzą system energetyczny komórki i wchodzą w skład kwasów nukleinowych i siarka, wchodząca w skład dwóch aminokwasów - cystyny i metioniny. Pozostałe pierwiastki nie wchodzą w skład tak kluczowych związków, są jednak ważne dla wielu procesów życiowych. Ich ilość w organizmie psa jest niewielka ale mają istotny wpływ na jego prawidłowy rozwój i funkcjonowanie.

 

Spośród pierwiastków śladowych specjalną cechę posiadają metale ciężkie, które są przeważnie składową enzymów zaangażowanych w metabolizmie nieorganicznych pierwiastków lub związków takich jak, O2, N2, H2, S. Większość mikroelementów jest wymagana w ilościach śladowych (w stężeniach mikromolarnych) i zawarta jest w postaci zanieczyszczeń w solach makroelementowych. Z tych względów wykazanie zapotrzebowania na pierwiastki śladowe wymaga zastosowania specjalnego postępowania. Liczne metale ciężkie (Cu, Hg, Zn, Ni, Cd, Ag, Cr, Se) są toksyczne w ilościach milimolarnych.

 

O ile podział pierwiastków zaliczanych do makroelementów jest jasny i względnie stały, tak szeregowanie i podział pierwiastków w grupie mikroelementów i ultraelementów jest różny u różnych autorów. Cały czas trwają badania nad pierwiastkami mającymi biologiczne znaczenie dla organizmów zwierząt i podziały te ulegają zmianie. Dlatego w poniższym artykule wybraliśmy te, które w różnych opracowaniach źródłowych pojawiają się najczęściej.

 

MAKROELEMENTY

WYBRANE MIKROELEMENTY

WYBRANE ULTRAELEMENTY
TLEN (O)

ŻELAZO (Fe)

FLUOR (F)
WĘGIEL (C)

JOD (I)

WANAD (V)
WODÓR (H)

CYNK (Zn)

CHROM (Cr)

AZOT (N)

MOLIBDEN (Mo)

BOR (B)

SIARKA (S)

MIEDŹ (Cu)

STRONT (Sr)

FOSFOR (P)

MANGAN (Mn)

RUBID (Rb)

WAPŃ (Ca)

SELEN (Se)

BROM (Br)

MAGNEZ (Mg)

 NIKIEL (Ni)  

SÓD (Na)

KOBALT (Co)

 

POTAS (K)

KRZEM (Si)  

CHLOR (Cl)

   

 

Barwne życie pierwiastków

Składniki mineralne stanowią bardzo ważny element psiego jadłospisu. Mimo że organizm potrzebuje ich w niewielkich ilościach, niedobór poszczególnych minerałów może prowadzić do poważnych następstw. Składniki te odpowiedzialne są za prawidłowe działanie każdego układu, każdej części psiego ciała, każdej komórki, konieczne jest więc dbanie, by w psiej diecie występowały w odpowiedniej ilości.

 

Składniki mineralne stanowią materiał budulcowy kości, zębów, skóry i włosów (wapń, fosfor, magnez, siarka, fluor); wchodzą w skład związków o podstawowym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu, np. hemoglobiny, mioglobiny (żelazo), tyroksyny (jod), witaminy B12 (kobalt), związków wysokoenergetycznych (potas), a także enzymów, stanowiąc ich integralną część lub pełniąc funkcję aktywatora (cynk, mangan); utrzymują trójwymiarową strukturę cząsteczek ważnych biologicznie związków, np. podwójnej spirali DNA (magnez, cynk) oraz odgrywają podstawą rolę w gospodarce wodno-elektrolitowej (sód, potas, chlor), utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej i pobudliwości nerwowo-mięśniowej.


Niektóre z nich współpracują ze sobą, czyli wzajemnie ułatwiają przyswajanie i potęgują swoje działanie. Inne zachowują się konkurencyjnie - są wobec siebie antagonistami, czyli nawzajem osłabiają lub likwidują swoje działanie. Jeszcze inne współzawodniczą w procesie wchłaniania do tego stopnia, że wzmożone wchłanianie jednego pociąga za sobą niedobór drugiego. To zjawisko ma miejsce najczęściej w przypadku pierwiastków śladowych, takich jak miedź, żelazo czy cynk. Kiedy indziej jeden minerał wzmaga wchłanianie innych, jak w przypadku wapnia, magnezu, i fosforu, których właściwe proporcje w pożywieniu regulują wchłanianie innych składników mineralnych.


Do najbardziej znanych interakcji pomiędzy pierwiastkami występującymi w żywności należy antagonizm cynk-miedź, wapń-cynk lub magnez-cynk, kiedy to duże stężenie jednego z kationów hamuje wchłanianie drugiego
.

Tabela. Przykłady interakcji pomiędzy różnymi pierwiastkami wg H. Gertiga:

Pierwiastek

Antagonizm

Synergizm

Ca

P, B, Cd, Co, Cr, Cu, F, Fe, Li, Mn, Ni, Pb, Zn

Cu, Mn, Zn

P

B, Cd, Cr, Cu, Fe, Mo, Mn, Ni, Pb, Se, Zn

B, Cu, F, Fe, Mo, Mn, Zn

Mg

Ca, P, Cr, Mn, F, Zn

Zn

Na

Mn

-

K

B, Hg, Cd, Cr, F, Mo, Mn

-

Cl

I

-

S

Fe, Mo, Pb, Se, Zn

F, Fe

Fe

Ca, Cu, Zn

-

Zn

Cu, Cd

-

Cu

Cd, Fe, Zn, Ca

-

Se

Hg, Cd

-

F

Al

-

 

Podróże minerałów
Składniki mineralne pies przyjmuje niemal wyłącznie z pożywieniem - organizm psa nie ma możliwości ich wytwarzania. Ilości, w jakich organizm wchłania dany pierwiastek, zależą również od indywidualnego zapotrzebowania. Tak więc organizm psa, któremu brakuje jakiegoś pierwiastka, wchłania go znacznie więcej niż organizm takiego, którego zapotrzebowanie na ów pierwiastek jest już pokryte. Co prawda organizm psa może funkcjonować nawet przy dość znacznych wahaniach w spożyciu składników mineralnych dzięki mechanizmom regulacji procesów jelitowych, magazynowania i wydalania, które służą utrzymaniu tzw. homeostazy (zachowania przez organizm względnie stałego stanu równowagi procesów życiowych, niezależnie od wpływów otoczenia). Jednak w psim organizmie coś nie bierze się z niczego i na dłuższą metę taka rabunkowa gospodarka (zabranie z jednego układu na korzyść drugiego) kończy się niedomaganiami, schorzeniami, licznymi chorobami, a w skrajnych przypadkach nawet śmiercią.

 

W pokarmie pierwiastki występują pod postacią różnych związków chemicznych. Rozkład niektórych związków następuje już w żołądku, dzięki kwasowi żołądkowemu. Inne rozkładają się w jelitach, a że wiele składników mineralnych nie może samodzielnie - w przeciwieństwie do witamin - przeniknąć stamtąd do krwi, wykorzystują w tym celu białka transportowe, które im to umożliwiają. Następnie wraz z krwią docierają do komórek organizmu. Gdy pierwiastki znajdą się w miejscach docelowych, rozpoczynają wszechstronne działania i wraz z innymi substancjami odpowiadają za poprawny stan i funkcjonowanie całego organizmu.

 

Chelaty, a co to znaczy?

W całym tym procesie podróżowania pierwiastków zasadnicze znaczenie odgrywają chelaty. Są to związki kompleksowe, w których cząsteczka organiczna, za pomocą najczęściej dwóch lub trzech grup organicznych, łączy się z jonem centralnym, którym najczęściej jest dwu- lub trójwartościowy kation metalu. Substancje chelacyjne odznaczają się zdolnością do chemicznego wiązania się (z greckiego: chele - szpon, szczypce kraba) z metalami i minerałami w przyrodzie oraz w psim organizmie. Owe związki - chelatory - to dwufunkcyjne substancje chemiczne. Sama natura zna wiele takich związków. Należą do nich na przykład hemoglobina w psiej krwi, której dwufunkcyjność polega na tym, że "coś" może do komórek organizmu dostarczyć i "coś" może do siebie przyłączyć, a dalej zabrać z powrotem.


To pierwsze "coś", to niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu substancje odżywcze, np. tlen, mikroelementy, witaminy i inne. Dla nich związek chelatowy jest idealnym nośnikiem. To drugie "coś", to szkodliwe dla organizmu jony metali ciężkich, np. ołowiu, rtęci, kadmu, baru, arsenu, czy talu.


Znaczenie składników mineralnych dla organizmu jest takie ważne dlatego, że mają one właśnie niezwykłą zdolność chelatowania - tworzenia związków z innymi substancjami. Niektóre substancje biologiczne tylko w takiej postaci są przyswajane przez komórki, tkanki i narządy. Chelaty mają również inne niebagatelne znaczenie - dzięki nim zobojętniane są niektóre substancje toksyczne. Komórki nieustannie potrzebują związków chelatowych, by mogły w nich zachodzić prawidłowe reakcje. A zachodzi ich mnóstwo - w każdej komórce 100 000 enzymów bierze udział w ponad milionie reakcji biochemicznych na minutę. Komórek nie można jednak oszukać i np. w przypadku niedoboru jakiegoś pierwiastka zastąpić go innym. Te składniki mineralne, które nie mają zdolności chelatowania i pozostają w organizmie w postaci organicznej, są na ogół szkodliwe lub tylko w niewielkim stopniu użyteczne.

 

Zapotrzebowanie

Nie trzeba być naukowcem, by wysnuć wniosek, iż do prawidłowego funkcjonowania organizmu potrzebny będzie cały komplet odpowiednio zbilansowanych ilościowo mikro- i makroelementów. Jednak z 22 minerałów uznanych za niezbędne do życia tylko dla kilku ustalono dzienne normy zapotrzebowania organizmu na dany składnik.

 

Zdarza się również, że mimo ustalonych wartości zapotrzebowanie na składniki mineralne występujące w pożywieniu będzie różne i zależne przede wszystkim od rasy, aktywności fizycznej i wieku zwierzęcia, ale także często może dotyczyć sytuacji towarzyszących mających wpływ na np. zwiększenie zapotrzebowania na dany składnik. Najczęściej związane jest to z chorobami i zaburzeniami we wchłanianiu poszczególnych pierwiastków, długotrwałym podawaniem określonych leków wpływających na przyswajanie i wydalanie danego pierwiastka, zwiększeniem aktywności fizycznej i wysiłkowej, która niejako utrzymuje organizm stale na najwyższych obrotach, czy też powiązane jest z okresem ciąży i karmienia u suk.

 

Poważny niedobór wszystkich minerałów u psów obecnie praktycznie jest niespotykany (o ile wyłączymy z tego zwierzęta głodzone i skrajnie zaniedbane), ale pojedyncze niedobory stanowią już istotny problem. Warto pamiętać, że deficyt nawet jednego z pierwiastków może spowodować ogromne zachwianie równowagi całego metabolizmu. Ale to jeszcze nie koniec. Z doświadczenia wiemy, że natura lubi wyważenie. Stąd też nie tylko niedobór, ale również nadmiar będzie miał swoje patologiczne konsekwencje. Dlatego tak ważne jest, by dobrze dobrana dieta zapewniła optymalną podaż wszystkich niezbędnych minerałów.

 

Ultraelementy

Ultraelementy to pierwiastki, które występują w tkankach organizmów w niezwykle śladowych ilościach i praktycznie dawniej były wręcz nie do zmierzenia. Ze względu na tak minimalne zapotrzebowanie zaczęto je nazywać ultraelementami. Dzienne zapotrzebowanie na nie jest niewielkie i dla wielu w ogóle nie zostało oszacowane. Nie ma jednak wątpliwości, że większość z nich jest niezbędna dla funkcjonowania organizmu.

 

Obecność pierwiastków, na które zapotrzebowanie jest tak marginalne, świadczy o charakterze metabolizmu. Organizm psa może wytworzyć, niektóre witaminy, ale pierwiastki zaliczane do ultraelementów trzeba mu dostarczyć wraz z pożywieniem - i to w odpowiedniej ilości, bowiem zarówno nadmiar jak i niedobór mogą prowadzić do zachwiania równowagi dynamicznej pierwiastków w organizmie.

 

BOR (B) FLUOR (F) STRONT (Sr)
CHROM (Cr)   WANAD (V)
 

powrót

FLUOR (F, łac. fluorum od fluorytu) -  pierwiastek chemiczny, niemetal z grupy fluorowców. Fluoryt (tj. fluorek wapnia) został opisany w 1529 roku przez Georgiusa Agricolę. Badania nad tym pierwiastkiem trwały przez kolejne stulecia i dopiero w 1886 roku Henri Moissan otrzymał fluor przez elektrolizę fluorowodoru zawierającego dodatek KHF2. Jako pierwiastek chemiczny w stanie wolnym fluor występuje pod postacią żółtozielonego gazu o silnie trujących właściwościach, zapachem przypomina nieco chlor.

 

W organizmie obecny jest w postaci soli fluorkowych. Fluor występuje w niemal całym organizmie, znaleźć go można zarówno w tkankach, jak i w płynach ustrojowych. Jednak największe ilości tego pierwiastka znajdują się w kościach i w zębach. Poziom fluoru w tkankach miękkich pozostaje względnie stały, a w kościach wzrasta z wiekiem. Nadmiar fluorku jest wydalany z moczem, a ilość wydalanego minerału zależy od poziomu spożycia.

 

Głównym naturalnym źródłem fluoru w środowisku jest przede wszystkim aktywność wulkanów. Jego naturalne złoża można spotkać w postaci minerałów m.in. takich jak fluoryt, kriolit i fluoroapatyt.  Innym czynnikiem zwiększającym zawartość związków fluoru w środowisku naturalnym jest działalność człowieka związana z przemysłem. Zawartość fluoru w skorupie ziemskiej szacowana jest na około 0.3 g/kg. Ze względu na swoją dużą reaktywność nie występuje w stanie wolnym lecz tworzy ogromną liczbę organicznych i nieorganicznych połączeń. Należy nadmienić, że formy organiczne fluoru są łatwo przyswajalne, co wiąże się z ich dużą toksycznością!

 

Funkcje:

  • inaktywuje fosfatazy (enzymy);

  • umożliwia prawidłowy rozwój uzębienia;

  • buduje kości i zęby (wspólnie z wapniem);

  • chroni organizm przed drobnoustrojami.

Zależności:

  • fluor wraz z wapniem i witaminą D może wpływać na masę kości;

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • tłuszcze;

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • wapń;

  • chlorek sodu;

  • aluminium.

Objawy nadmiaru:

  • zahamowanie aktywności enzymów;

  • fluoroza zębów;

  • fluoroza szkieletowa;

  • zaburzenia przemiany materii;

  • bóle kości i stawów.

Toksyczność:

Fluor należy do tych mikroelementów, które w niewielkich ilościach są wymagane dla prawidłowego funkcjonowania organizmów żywych, natomiast jego nadmiar wywiera działanie szkodliwe. Fluor charakteryzuje się najwęższym marginesem bezpieczeństwa, bo psi organizm potrzebuje minimalnych, wręcz śladowych ilości tego pierwiastka. Zatem w odpowiednich ilościach jest on pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego rozwoju kości i zębów. Niestety, w wyższych dawkach staje się dla organizmu psa bardzo toksyczny. Nadmiar fluoru szkodzi nie tylko układowi kostnemu - może również upośledzać wchłanianie magnezu i wapnia. Może być także przyczyną alergii. Problem polega na tym, że dla tego pierwiastka nie istnieją żadne normy żywieniowe opracowane dla psów. Nie ma zatem wytycznych, do których można by się odnieść. Ze względu na brak wytycznych należy stosować zasadę: czym mniej tym lepiej!!! Wybierając produkt uzyskany z organizmów cechujących się dużą zawartością fluoru należy zwrócić uwagę na to, by ilość fluoru w produkcie była obniżona poprzez zastosowanie odpowiednich procesów produkcyjnych.

 

Ciężkie zatrucie może wystąpić, jeśli pies zje coś z bardzo dużą ilością fluoru. Zasadniczo zaczyna się od zapalenia żołądka i jelit, po którym następuje przyspieszenie akcji serca z nieprawidłowościami. Fluorek jest wchłaniany do układu w ciągu 90 minut i na ogół powoduje zapaść i śmierć w ciągu kilku godzin, jeśli leczenie nie zostanie podjęte w porę. Przewlekłe nadmierne narażenie na fluor może powodować osłabienie kości lub nieprawidłowy wzrost kości, a także przewlekłe zaburzenia żołądkowe.
 

Co może wywołać niedobór:

  • nieprawidłowo skomponowana dieta;

Objawy niedoboru:

  • zahamowanie wzrostu;

  • zaburzenia w rozwoju zębów;

  • odwapnienie kości;

  • próchnica;

  • utrata sierści.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • wpływa na gospodarkę takich pierwiastków jak magnez, wapń i fosfor;

  • usprawnia wchłanianie żelaza.

Źródła w pożywieniu:

Źródłem fluoru dla zwierząt jest żywność oraz woda. Woda dostarcza większość dziennego zapotrzebowania na ten mikroelement. Naturalne stężenie fluoru w wodzie może wynosić od 0.1 do 0.4 mg/litr. Przyswajalność fluoru z wody sięga do 65% wprowadzonej ilości, podczas gdy z żywności wartość ta wynosi tylko ok. 35%. Fluor występuje w każdym rodzaju żywności, ale większe ilości tego pierwiastka stwierdza się przede wszystkim w żywności pochodzenia morskiego: ryby, mięczaki, skorupiaki, fitoplankton, wodorosty.

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla fluoru tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta lub korzystanie z gotowych karm pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

BOR (B, łac. borium) - pierwiastek chemiczny z grupy półmetali. Czysty bor wyizolowało w 1808 jednocześnie trzech chemików: Humphry Davy (przez elektrolizę kwasu borowego), Joseph Louis Gay-Lussac i Louis Jacques Thenard (w reakcji potasu z tlenkiem boru). Bor występuje w różnych postaciach - jako boraks oraz kwas borowy. W przyrodzie występuje głównie w postaci minerału boraksu - związku z sodem, wodorem i wodą (fachowo nazywa się tetraboranem sodu lub czteroboranem sodu). Bor jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu, w tym przede wszystkim do utrzymania gospodarki wapniowej. Pełni funkcję „koordynatora” współpracy między różnymi minerałami w organizmie. Już to sprawia, że jest niezbędny do utrzymania dobrej kondycji organizmu i zachowania poprawności zachodzących w nim procesów. Zawartość tego minerału w organizmach zwierzęcych jest różna i na przykład w mózgu psa może wynosić od 0.8 mg do 19.8 mg/kg.

 

Funkcje:

  • jest niezbędny do prawidłowej gospodarki wapniowej organizmu. Razem z wapniem, magnezem i witaminą D reguluje metabolizm, wzrost i rozwój tkanki kostnej;

  • wpływa na pracę układu hormonalnego;

  • chroni przed zwyrodnieniami stawów i osteoporozą;

  • zabezpiecza przed nadmiernym gromadzeniem się fluoru w organizmie i pomaga w jego usuwaniu;

  • wzmacnia i buduje mięśnie;

  • reguluje poziom cholesterolu we krwi;

  • usprawnia metabolizm;

  • łagodzi reakcje alergiczne;

  • działa przeciwzapalnie, antyseptycznie i przeciwwirusowo;

  • odgrywa istotną rolę w aktywacji mózgu;

  • odgrywa rolę w rozmnażaniu, rozwoju embrionalnym i dojrzewaniu;

  • wspomaga proces gojenia się ran;

  • wzmacnia system odpornościowy.

Zależności:

  • wpływa na polepszenie metabolizmu wapnia, witaminy D, fosforu i magnezu;

Objawy nadmiaru:

  • osłabienie;

  • rozdrażnienie;

  • bóle brzucha;

  • biegunki;

  • wypadanie sierści;

  • drgawki.

Toksyczność:

Bor w dużych dawkach (suplementowany) prowadzi do chronicznego zatrucia, które w konsekwencji doprowadza do zahamowania funkcji enzymów z grupy oksydoreduktaz i do wzrostu RNA w wątrobie. Objawy toksyczności boru polegają na degeneracji nerek, zmianach zapalnych skóry, spadku hemoglobiny i zaburzeniach trawiennych. W przeprowadzonych badaniach na psach duże spożycie kwasu borowego (29 mg boru na kg masy ciała dziennie) skutkowało u samców zanikiem jąder i umiarkowanie zmniejszonym wytwarzaniem nasienia.

 

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • nadmiar magnezu;

Co może wywołać niedobór:

  • nieprawidłowo skomponowana dieta (wysoko przetworzone produkty i nadmiar kwasu fitynowego);

  • terapia lecznicza upośledzająca wchłanianie boru;

  • nadmiar magnezu.

Objawy niedoboru:

  • utrata wapnia;

  • braki witaminy D;

  • demineralizacja kości;

  • zaburzenia hormonalne;

  • rak prostaty;

  • nadczynności tarczycy;

  • choroby zwyrodnieniowe (np. stawów).

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • długotrwała suplementacja magnezem hamuje prawidłowe wchłanianie boru;

Źródła w pożywieniu:

Bor jest obecny w jajach, orzechach, świeżych morelach, brzoskwiniach, gruszkach, jabłkach, bananach, lucernie, szpinaku, roślinach strączkowych (zwłaszcza w fasoli), miodzie, otrębach pszennych oraz przyprawach (pietruszka, tymianek, bazylia).

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla boru tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta lub korzystanie z gotowych karm pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek. U.S. Environmental Protection Agency (EPA) na bazie dostępnych badań nad toksycznością tego pierwiastka u psów oszacowała dawkę referencyjną na poziomie 0.09 mg/kg masy ciała na dzień.

 

powrót

CHROM (Cr, łac. chromium) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy z bloku d układu okresowego. Został odkryty w roku 1797 przez Louisa Nicolasa Vauqellina. Posiada duże znaczenie zarówno gospodarcze, jak i biologiczne. Przez wiele lat uważany był za pierwiastek toksyczny. Dopiero w 1957 roku odkryto, że pełni bardzo ważną funkcję w metabolizmie glukozy. Chrom występuje w dwóch postaciach: organicznej i nieorganicznej.

 

Rola fizjologiczna chromu nie jest jeszcze do końca wyjaśniona, wiadomo natomiast, że trójwartościowy jon chromu wchodzi w skład czynnika tolerancji glukozy GTF. W organicznej postaci (np. z wątroby, drożdży piwnych) jest on wykorzystywany w 15-20%. Po wchłonięciu chrom jest przenoszony do wątroby, gdzie zachodzi synteza GTF. Liczne badania medyczne wykazały, że chrom znajdujący się w drożdżach oraz w wątrobie jest dużo łatwiej przyswajalny, niż nieorganiczny, np. chlorek chromu. Organizm gromadzi najwięcej chromu w okresie szczenięcym. Jego ilość zmniejsza się wraz z wiekiem, w wyniku starzenia, podwyższonej aktywności fizycznej, oraz u zwierząt chorych na cukrzycę. Dotychczas uznaje się, że nadmiar chromu jest wydalany wraz z moczem.

 

Funkcje:

  • wpływa na poziom cholesterolu we krwi;

  • razem z insuliną odgrywa podstawową rolę w metabolizmie glukozy;

  • pomaga w ogólnoustrojowym transporcie białek;

  • odgrywa ważną rolę w procesie wzrastania;

  • obniża i chroni przed wysokim ciśnieniem tętniczym krwi;

  • zapobiega cukrzycy;

  • wchodzi w skład enzymów np. trypsyny oraz stymuluje aktywność innych;

  • ułatwia łączenie się insuliny z błoną komórkową;

  • zapobiega nadwadze.

Zależności:

  • bez udziału chromu insulina nie mogłaby brać udziału w przemianie węglowodanów. W procesach tych uczestniczy również hormon tarczycy oraz witamina PP;

  • zachowuje właściwe stężenie glukozy we krwi oddziałując na insulinę, optymalne spożycie chromu zmniejsza, zatem ilość insuliny koniecznej do utrzymania normalnego stężenia glukozy we krwi;

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • witamina B3;

  • aminokwasy (glicyna, cysteina, kwas glutaminowy);

  • wysiłek fizyczny;

  • witamina C;

  • postać organiczna dostarczanego chromu.

Objawy nadmiaru:

  • zaburzenia w gospodarce cukrowej organizmu;

Toksyczność:

Chrom, który znajduje się w produktach spożywczych, nie wykazuje działań toksycznych, tak więc jego nadmierne gromadzenie nie jest możliwe. Chrom spożywany w postaci suplementów w bardzo dużych dawkach może się przyczynić do wystąpienia nowotworu. Amerykańska organizacja FDA uważa, że chrom tripicolinate (który jest dodawany przez niektóre koncerny produkujące suche karmy) jest dla zwierząt genotoksyczny, co oznacza, że ​​potencjalnie może prowadzić do uszkodzeń DNA i mutacji oraz nowotworów.

 

Co może wywołać niedobór:

  • dieta uboga w białko zwierzęce;

  • dieta o dużej zawartości cukrów prostych przyspiesza utratę chromu;

  • wzrost stężenia insuliny pociąga za sobą nadmierne wydalanie chromu z moczem, co zwiększa niedobór tego pierwiastka w organizmie i wspomaga rozwój cukrzycy;

  • ciągły i nadmierny wysiłek fizyczny;

  • niektóre schorzenia, a zwłaszcza układu krążenia wpływają na metabolizm chromu;

  • cukrzyca.

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • nadmiar rafinowanego cukru i mąki;

  • postać nieorganiczna dostarczanego chromu;

  • pestycydy;

  • metale ciężkie;

Objawy niedoboru:

  • zaburzenia w gospodarce cukrowej organizmu;

  • zmniejszona zdolność przyswajania glukozy przez tkanki, podobnie jak w cukrzycy;

  • wzrost poziomu cholesterolu we krwi i nasilenie ryzyka zachorowania na serce;

  • cukrzyca;

  • powtarzające się stany niedocukrzenia (hipoglikemii);

  • miażdżyca tętnic;

  • zaburzenia metabolizmu glukozy, tłuszczów i białek;

  • nadwaga;

  • nadmierne pragnienie;

  • wzmożony apetyt;

  • częste oddawanie moczu;

  • zmniejszona odporność na infekcje;

  • zakażenie układu moczowego;

  • zakażenie grzybicze skóry, jamy ustnej.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • spożywanie nadmiernych ilości chromu lub jego nagromadzenie może ograniczyć działanie insuliny zamiast je wspomagać;

  • podczas przygotowywania potraw w nierdzewnych naczyniach typu wok lub żelazna patelnia chrom przedostaje się do pożywienia i stamtąd do organizmu - stanowiąc niejako dodatkowe źródło tego pierwiastka; 

Źródła w pożywieniu:

pokarmy pozwalające uzupełnić niedobory chromu to niskoprzetworzone płatki, ser, jaja, chude mięso, wątroba, ryby morskie, mięso indycze, wątroba cielęca, kurczaki, drożdże piwowarskie, kukurydza, tymianek. Również twarda woda z kranu.

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla chromu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta lub korzystanie z gotowych karm (z zawartością chromu) pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

WANAD (V, łac. vanadium) -  pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych. Pierwiastek ten został odkryty po raz pierwszy w 1801 roku przez Andresa Manuela del Rio i później w 1830 roku przez Nilsa Gabriela Sefströma, który nadał mu obecną nazwę na cześć skandynawskiej bogini Vanadis. Pierwiastek ten jest lśniącym, srebrzystym metalem o słabych własnościach mechanicznych. W stanie czystym jest kowalny i ciągliwy. Wanad w postaci pierwiastka nie występuje w naturze; jednak związki wanadu można znaleźć w 65 różnych rudach mineralnych oraz występuje oj w połączeniach z paliwami kopalnymi. Wanad jest pierwiastkiem, który występuje w sześciu stanach utlenienia i licznych związkach nieorganicznych. Absorpcja wanadu do organizmu zależy od składu chemicznego związku zawierającego wanad. Związki wanadu są słabo wchłaniane przez układ pokarmowy, ale nieco łatwiej wchłaniane są przez płuca. Ponieważ wanad jest słabo wchłaniany przez przewód pokarmowy, duża część przyjętej dawki zostanie wydalona bez wchłaniania z kałem. Z kolei wchłonięty wanad jest szeroko rozpowszechniony w organizmie, ale jego krótkotrwała lokalizacja występuje głównie w kościach, nerkach i wątrobie. Długoterminowe badania dietetyczne przeprowadzone na psach wykazały ograniczone gromadzenie się wanadu w nasadach kości udowej (1,2 do 1,5 ug/g) po 2,5 roku na diecie zawierającej 10 lub 100 ppm wanadu dodanego jako pięciotlenek wanadu. W organizmie wanad może też ulegać zmianom w stanie utlenienia (konwersja form wanadylu (+4) i wanadu (+5)), a także może wiązać się z białkiem krwi (transferyną). Przypuszczalnie jest on istotnym ultraelementem, a jego dokładne oddziaływanie na organizm psa jest badane.

 

Funkcje:

  • może regulować aktywność enzymatyczną w tkankach ssaków, gdyż jest silnym inhibitorem wielu enzymów;

  • odpowiada za wzrost chrząstek, kości i zębów;

  • wspomaga funkcjonowanie tarczycy;

  • wspomaga przyswajanie tłuszczów;

  • pomaga w transporcie substancji odżywczych do wnętrza komórki i zwiększa energię;

  • nieorganiczne związki wanadu, jak i organiczne pochodne, normują poziom glukozy we krwi;

  • związki wanadu powodują regenerację komórek beta trzustki i przez to zwiększają produkcję insuliny;

  • związki wanadu zwiększają syntezę kwasów tłuszczowych w tkance tłuszczowej.

Toksyczność:

Toksyczność wanadu zależy od jego stanu fizyko-chemicznego. Pentawalencyjny wanad jest ogólnie uważany za najbardziej toksyczną formę, niezależnie od tego, czy działa jako anion czy kation. Zwierzęta narażone na bardzo toksyczne dawki związków wanadu wykazują natychmiastowe cierpienie, wysięk krwotoczny z nosa, znaczną biegunkę, porażenie kończyn tylnych, utrudnione oddychanie i drgawki, które mogą prowadzić do śmierci. Natomiast toksyczne dawki doustne wanadu powodują zwężenie naczyń, rozproszone złuszczające zapalenie jelit, przekrwienie i zwyrodnienie tłuszczowe wątroby, przekrwienie i ogniskowe krwotoki w płucach i korze nadnerczy. Minimalne efekty obserwowane były po podprzewlekłej ekspozycji doustnej i obejmują: biegunkę, zmienioną czynność nerek i zmniejszenie liczby erytrocytów, hemoglobiny i hematokrytu. Istnieje niewiele dowodów na to, że wanad lub związki wanadu są toksynami rozrodczymi lub teratogenami. Nie ma również dowodów na to, że jakikolwiek związek wanadu jest rakotwórczy.

 

Źródła w pożywieniu:

owoce morza (krewetki, kraby, ostrygi i homary), ryby morskie, pietruszka, koperek, produkty pełnoziarniste, mięso. Dostarczając wanad do organizmu za pomocą pożywienia, warto pamiętać, że jego sole są wrażliwe na temperaturę, światło i wilgoć, dlatego produkty, które się do tego nadają, należy przechowywać w suchych, ciemnych miejscach.

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla wanadu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

STRONT (Sr, łac. strontium) – pierwiastek chemiczny z grupy berylowców (metali ziem alkalicznych). Stront jest srebrzystoszarym metalem, podobnym do wapnia, ale bardziej miękkim. Na jego powierzchni tworzy się ochronna warstwa tlenków (pasywacja). Oczyszczona powierzchnia jest bardzo reaktywna. Stront jest generalnie bardziej aktywny chemicznie niż magnez i wapń, a mniej aktywny niż bar. Pierwiastek ten posiada 23 izotopy z przedziału mas 79-98. Trwałe są cztery z nich - 84, 86, 87 i 88, które też stanowią naturalny skład izotopowy tego pierwiastka. Promieniotwórczy izotop ⁹⁰Sr jest jednym z najgroźniejszych produktów wybuchów jądrowych. Gromadzi się w tkance kostnej, emituje silne promieniowanie beta, a jego czas połowicznego zaniku wynosi aż 29 lat. Stront w stanie wolnym nie występuje. W przyrodzie stront tworzy tlenki, wodorotlenki, fluorki oraz inne sole kwasów nieorganicznych i organicznych. Stront został uznany za pierwiastek w 1790 roku przez A. Crawforda, a wyodrębniony został w 1808 roku przez H. Davy’ego. Stront wykazuje bardzo bliskie pokrewieństwo chemiczne z wapniem i dlatego jest traktowany przez organizm zwierzęcy bardzo podobnie jak wapń - może być wbudowywany w strukturę kości. Większość pobranego strontu (80-70%) zostaje szybko wydalona, 20-30% zostaje zatrzymana w układzie kostnym i zębach, a ok. 1% we krwi. Stężenie strontu w kościach ssaków zależy od grupy troficznej. Zwierzęta mięsożerne gromadzą w kościach stront na poziomie 114-331 mg/kg suchej masy. Stront należy do pierwiastków ultraśladowych. Jest minerałem, który tak w pożywieniu, jak i w zwierzęcym ustroju występuje w znikomych ilościach i jest słabo absorbowany. W ujęciu biologicznym, stront jest na tyle słabo przebadanym pierwiastkiem, że trudno powiedzieć coś więcej o jego roli w organizmie. Nie można jednak uznać, że pozostaje bez znaczenia dla procesów życiowych zwierząt. Szczególnie interesujące jest podobieństwo strontu i wapnia oraz wynikający z tego faktu leczniczy potencjał omawianego pierwiastka.

 

Funkcje:

  • poprawia absorpcję wapnia;

  • wpływa dodatnio na równowagę kośćca;

  • hamuje resorpcję kości i stymuluje tworzenie nowych komórek;

  • łagodzi stany zapalne (także w obrębie stawów) oraz reakcje alergiczne;

  • wspomaga regenerację kości;

  • wywiera pozytywny wpływ na syntezę DNA i kolagenu kości;

  • zabezpiecza zęby przed działaniem próchnicy;

  • zmniejsza wysięki i działa przeciwbakteryjnie.

Objawy niedoboru:

  • zahamowanie wzrostu;

  • zwapnienie kości;

  • większa podatność na próchnicę.

Objawy nadmiaru:

Wysokie dawki strontu mogą wywołać zaburzenia mineralizacji, a nawet prowadzić do deformacji kości, poprzez zaburzenia w metabolizmie wapnia, fosforanów, miedzi i kobaltu.

 

Toksyczność:

Ze względu na łatwe wchłanianie i trwałe wbudowywanie do organizmu, szczególnie niebezpieczne są radioaktywne izotopy strontu będące składnikami opadów promieniotwórczych i innych produktów odpadowych technologii jądrowych. Zatrucie strontem 90 prowadzi do uszkodzeń kości i szpiku kostnego.

 

Źródła w pożywieniu:

owoce morza, ryby morskie, mięsne kości, warzywa korzeniowe. sałata, szpinak, woda.

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla strontu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

zestawienie opracowane przez Redakcję Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

 - zebrane materiały własne oraz:

- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 1985;

- "A, B, C mikroelementów" - Nicolas Bles;

- "Encyklopedia witamin i minerałów" - Elizabeth Somer;

- "Witaminy i mikroelementy" - książka pod patronatem Farmakopedy Stanów Zjednoczonych (UPS)- Warszawa 1998;

- "Rośliny lecznicze, minerały, suplementy i witaminy" - Henryk Gertig (red.), Wydawnictwo Park;

- "Wpływ makroelementów na prawidłowy rozwój zwierząt"  Natalia Buczkowska, Wiadomości Rolnicze, czerwiec 2006;

 

Przypominamy jednocześnie, iż informacje zawarte na tej stronie posiadają tylko i wyłącznie charakter informacyjny. Wykorzystanie ich bez konsultacji z lekarzem weterynarii lub dietetykiem weterynaryjnym może przynieść rezultaty odwrotne do zamierzonych. Dlatego zawsze, przed zastosowaniem ich w praktyce zasięgnij opinii lekarza weterynarii.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768