O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Podroby - multiwitamina natury czy produkt z niższej półki”?

 

Podroby znane są od dawna lecz ich popularność wznosi się i opada cyklicznie na fali obowiązujących trendów żywieniowych psów. Przez wiele osób podroby traktowane są jako produkty żywnościowe z tzw. „niższej półki”, które pojawiają się w diecie psów, przede wszystkim dlatego, że.... są tanie.... i jakoś trudno się przyznać tym, co skarmiają nimi psa, że stanowią one składową jego diety. Czy rzeczywiście podroby to produkty gorsze, które należy taktować po macoszemu?

 

Zacznijmy od tego, że w ujęciu polskim przez termin „podroby", w przemysłowym tego słowa znaczeniu, rozumie się zarówno jadalne narządy wewnętrzne, jak i części tusz zwierząt rzeźnych nie zaliczone do mięsa, uzyskiwane przy uboju, bądź też przy podziale tusz zwierzęcych na części zasadnicze.

 

Zgodnie z definicją UE „podroby" to świeże mięso inne niż mięso tuszy, w tym narządy wewnętrzne i krew. „Narządy wewnętrzne" oznaczają narządy z klatki piersiowej, jamy brzusznej i jamy miednicy, łącznie z tchawicą i przełykiem, a u ptaków także wole.

 

 

Szeroko rozumiane podroby, z uwagi na rodzaj zwierząt rzeźnych z jakich pochodzą, można podzielić na: wieprzowe, wołowe, cielęce, baranie, jagnięce, kozie, koźlęce oraz końskie. Należy jednak wspomnieć, że współcześnie podroby pozyskuje się również z zajęczaków (hodowlane zające, króliki, gryzonie - nutrie), drobiu hodowlanego, a także dziczyzny (zwierząt łownych, zajęczaków i dzikiego ptactwa), a nawet z ryb. Uwaga! Ze względu na wysokie ryzyko przeniesienia na psa wirusa wścieklizny rzekomej z surowej diety psa powinny by wykluczone podroby pozyskiwane ze świń i z dzika! W poniższym opracowaniu produkty te zostaną pominięte.

 

Ogólny podział podrobów

  • narządy wewnętrzne:

    • wątroba;

    • nerki;

    • serce;

    • mózg;

    • płuca;

    • śledziona;

    • grasica;

    • jądra;

    • przepona;

    • opłucna;

    • jelita;

    • żołądki (drobiowe);

    • flaki (przedżołądki i żołądek właściwy, bydło rogate, owce i kozy);

    • język (ozór);

    • tchawica;

    • przełyk;

    • kreska cielęca;

  • inne części ciała:

    • głowa;

    • wargi;

    • uszy;

    • nogi;

    • ogon;

    • wymię;

    • stopy;

    • penis;

  • krew.

Omawiając podroby należy także wspomnieć o tajemniczo brzmiących „ośrodkach". Termin ten obejmuje zespół narządów anatomicznie związanych ze sobą, wyjętych po uboju z jamy piersiowej i brzusznej zwierzęcia rzeźnego.

 

W skład ośrodka wołowego i cielęcego wchodzą:

  • płuca z tchawicą;

  • serce;

  • wątroba;

  • ścięgniste części przepony brzusznej.

W skład ośrodka baraniego i jagnięcego wchodzą:

  • płuca z tchawicą;

  • serce;

  • wątroba;

  • ścięgniste części przepony brzusznej.

W skład ośrodka końskiego wchodzą:

  • ozór;

  • płuca (z tchawicą, krtanią i przełykiem);

  • serce;

  • wątroba;

  • ścięgniste części przepony brzusznej.

Ośrodki po wyjęciu z jamy ciała zwierzęcia rzeźnego poddawane są rozbiorowi na poszczególne części składowe.

 

Ponadto należy wyjaśnić, że nazwa „ozór” określa w przemyśle mięsnym element podrobowy składający się z języka wraz z mięśniami podjęzycznymi, oddzielony od głowy wzdłuż wewnętrznych ścian żuchwy i krtani. Z kolei w nomenklaturze technicznej przez określenie „flaki“ rozumie się przedżołądki bydlęce (bydła rogatego, owiec i kóz) - żwacz, czepiec i księgi oraz żołądek właściwy, tj. trawieniec. A „kreski cielęce” to jelita cienkie i środkowe cieląt, oddzielone od kątniczki i żołądka, wraz z krezką - błoną surowiczą, łączącą jelita z tuszą.

 

Podczas uboju i obróbki poubojowej oprócz tusz i jadalnych artykułów ubocznych uzyskuje się również surowce nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi. Surowce te powinny pochodzić ze zwierząt rzeźnych, których mięso uznano przez Inspekcję Weterynaryjną za zdatne do spożycia bez zastrzeżeń. W zasadzie są one pozyskiwane jako surowce dla przetwórstwa farmaceutycznego i chemicznego. Ale... no właśnie, surowa dieta oparta na mięsie i produktach zwierzęcego pochodzenia przewiduje szeroki zakres produktów, które mogą stanowić składową diety psów, dlatego część z tych surowców można wykorzystać w żywieniu psów.

 

 

Biorąc pod uwagę udział szeroko rozumianych podrobów i surowców ubocznych w surowej diecie psa, ich podział można jeszcze przeprowadzić z uwzględnieniem ich budowy histologicznej i/lub funkcji jaką pełnią w organizmie. I tak:

  • organy wydzielnicze:

    • wątroba;

    • nerki;

    • trzustka;

    • grasica;

    • mózg;

    • śledziona;

    • tarczyca;

    • jądra;

    • jajniki;

  • organy zbudowane ze specyficznej tkanki mięśniowej:

    • serce;

    • język (ozór);

    • przełyk;

    • żołądki (ptaki domowe i dziko żyjące);

    • flaki (przedżołądki i żołądek właściwy, bydło rogate, owce, kozy, jelenie, daniele);

    • przepona;

    • przełyk;

    • macica;

  • pozostałe narządy wewnętrzne:

    • płuca;

    • opłucna;

    • jelita;

    • tchawica;

    • kreska cielęca;

  • inne części ciała:

    • głowa;

    • gałki oczne;

    • uszy;

    • nogi;

    • ogon;

    • wargi;

    • stopy;

    • wymię;

    • penis;

  • krew.

Wartość odżywcza wybranych podrobów

Jak widać przekrój narządów wewnętrznych oraz innych części ciała, produktów ubocznych nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi i krwi jest bardzo duży. Każdy wyżej wymieniony narząd, część ciała oraz tkanka płynna (krew) pełni określoną funkcję i dlatego ich budowa, skład chemiczny oraz właściwości organoleptyczne są różne. I właśnie ta różnorodność jest największym bogactwem szeroko rozumianych podrobów i produktów ubocznych nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi! Wbrew pozorom podroby i produkty uboczne nie przeznaczone do spożycia przez ludzi w surowej diecie psa stanowią źródło wielu wartościowych składników odżywczych, w tym oprócz białka i tłuszczów, przede wszystkim witamin, minerałów czy różnorodnych enzymów.

 

Skład chemiczny szeroko rozumianych podrobów nie jest jednolity i zależy przede wszystkim od ich rodzaju, a także gatunku zwierzęcia, z którego zostały pozyskane, stopnia utuczenia zwierzęcia, wieku, pochodzenia (zwierzę hodowlane, zwierzę dziko żyjące). Wartość odżywcza niektórych podrobów może być nawet wyższa niż samego mięsa.

 

Do podrobów najcenniejszych pod względem odżywczym (pod kątem odżywiania psa) należą: wątroba, mózgi, nerki, ozory, serca oraz krew. Przy czym należy zaznaczyć, że wątroba wiedzie wśród podrobów prym. Dostarcza ona wielu cennych witamin oraz znacznych ilości żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12. Z kolei płuca i flaki są bogate w związki wapnia. Najmniejszą wartość odżywczą mają głowy, uszy, nogi i stopy, których głównym składnikiem jest kolagen oraz elastyna. Biorąc pod uwagę surową dietę opartą na mięsie i produktach pochodzenia mięsnego istotne znaczenie w żywieniu psów odgrywają przede wszystkim te organy, które w organizmie pełnią funkcję wydzielniczą, a także krew.

 

Wątroba

Wątroba to wielofunkcyjny gruczoł obecny u wszystkich kręgowców, a także u niektórych innych zwierząt. Stanowi część układu pokarmowego. Wątroba usytuowana jest wewnątrzotrzewnowo. Okrywa ją błona surowicza - torebka wątroby. Miąższ wątrobowy składa się ze zrazików. Zraziki są to zgrupowania występujących w znacznej ilości komórek. Zraziki są przedzielone między sobą tkanką łączną międzyzrazikową. U bydła wątroba składa się z trzech niewyraźnie rozgraniczonych płatów. Barwa wątroby bydła dorosłego powinna być brunatno-wiśniowa, natomiast wątroby cielęcej - fioletowo-wiśniowa. U bydła wątroba osiąga masę 3.5-7.5 kg, zaś u cieląt wątroba osiąga masę 0.5-0.85 kg. Wątroba owcy i kozy ma budowę dwupłatową, barwę zaś brunatno-wiśniową. Wątroba owcy osiąga masę 0.35-0.85 kg. Wątroba konia składa się z trzech płatów, z których największy jest płat prawy, lewy - nieco mniejszy, a środkowy - najmniejszy. U koni wątroba osiąga masę 4.5-5.5 kg. Wątroba drobiowa ma różne odcienie brązu i wiśni i nie ma błonki. Wątróbki uzyskiwane z drobiu (zwłaszcza kurze, kacze, indycze i gęsie) są o wiele mniejsze, a ich waga oscyluje w granicach 100-300 gramów.

 

Podroby takie jak wątroba nie kojarzą się raczej z niczym zdrowym i wartościowym. Przeciwnicy podawania wątroby psom argumentują swoje racje tym, że zadaniem wątroby jest bezpieczne usuwanie toksyn, lub gromadzenie ich, kiedy usunięcie nie jest możliwe, a co za tym idzie, pies jedząc wątrobę, przyswaja wszystkie te nagromadzone trujące związki. Kolejnym problemem wątroby jest obecność witaminy A, której jest w wątrobie zbyt wiele, co przy częstym i nieprawidłowym skarmianiu nią psa może prowadzić do tzw. zatrucia witaminą A. Tymczasem należy wiedzieć, że wątroba nie gromadzi szkodliwych substancji w sobie, bo są one gromadzone w tkance tłuszczowej. Wątroba jedynie neutralizuje toksyny, a pomagają jej w tym zmagazynowane różne substancje o charakterze odżywczym. Prawidłowe zbilansowanie diety minimalizuje z kolei ryzyko przedawkowania witaminy A. Przez wielu dietetyków wątroba zaliczana jest do grupy tak zwanych „superfoods” (żywności wyjątkowo bogatej w składniki odżywcze). Ostateczna wartość odżywcza wątroby uzależniona jest przede wszystkim od tego z jakiego zwierzęcia zostanie ona pozyskana. Nie mniejsze znaczenie ma również wiek zwierzęcia, sposób żywienia i hodowli. Średnio wątroba zawiera ok. 19% białka, ok. 4% tłuszczu i około 3.5% węglowodanów. Wartość kaloryczna wątroby wynosi średnio 128 kalorii.

 

Wątroba to prawdziwa bomba witaminowa. Jest bardzo bogata w witaminę A. Wątroba jest również doskonałym źródłem witamin z grupy B (B2, B3, B9, B12) Ponadto zawiera witaminy C, D, E i K. Pod względem zawartości witamin najbardziej wartościowa jest wątroba wołowa zawierająca na 100 g wątroby 29500 j.m. witaminy A oraz 5.75 mg witaminy B. Wątroba cielęca zawiera 27000 j.m. witaminy A i 3.8 mg witaminy B. Warto nadmienić, że w składzie zawartej w wątrobie witaminy B znajduje się witamina B12 pełniąca rolę regulatora produkcji erytrocytów. Należy też pamiętać, że to właśnie ze względu na bogactwo witamin, udział wątroby w diecie psa musi być ściśle kontrolowany i nie powinien przekraczać 5% masy całego posiłku.

 

Wątroba to także źródło wielu minerałów: żelazo, miedź, potas, magnez, wapń, chrom, kobalt, molibden, sód, fosfor, cynk, selen, fluor. Wątroba jest niezwykle bogatym źródłem żelaza. Zawiera więcej żelaza niż jakiekolwiek inny rodzaj mięsa. W 100 g wątroby znajduje się przeciętnie 12.1 mg żelaza. 100 g wątróbki drobiowej zawiera niemal 10 mg żelaza, czyli aż dwadzieścia razy więcej niż w piersi z kurczaka! Wątroba wołowa i cielęca zawiera 3 razy więcej żelaza niż mięso wołowe.

 

Ostatnią zaletą wątroby jest fakt, że jest ona dobrym źródłem białka (wątroba wołowa 19-21 g/100 g, wątroba jagnięca 21 g/100 g, wątróbka drobiowa 16-19 g/100 g), przy stosunkowo niskiej cenie - zawartość tego składnika jest mniej więcej porównywalna do ilości białka, jaką zawiera mięso. Ponad 25% wątroby wołowej składa się z białka. Co więcej, jest to bardzo wysokiej jakości białko, ponieważ zapewnia wszystkie niezbędne aminokwasy. Warto również nadmienić, że w wątrobie wołowej, cielęcej i drobiowej występuje niezwykle ważny aminokwas egzogenny - tauryna.

 

Serce

Serce jest centralnym narządem układu krwionośnego strunowców, stawonogów, pazurnic, mięczaków i ramienionogów. Zbudowane jest z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej typu sercowego. Działa na zasadzie pompy ssąco-tłoczącej. U ssaków i ptaków kształt serca zbliżony jest do stożka. Serce umieszczone jest w śródpiersiu. Serce ssaków i ptaków składa się z dwóch przedsionków i dwóch komór. Charakterystyczna jest obecność 4 zastawek: zastawki trójdzielnej (przedsionkowo-komorowej prawej), zastawki dwudzielnej (przedsionkowo-komorowej lewej, mitralnej) oraz 2 zastawek półksiężycowatych: zastawki aorty i zastawki pnia płucnego. Na zewnątrz serce otoczone jest osierdziem, wewnątrz wysłane jest błoną, która nosi nazwę wsierdzia. Serce od zewnątrz jest otoczone powłoką tłuszczu różnej grubości. Po uboju zwierzęcia, nawet przy dobrym wykrwawieniu, w komorach pozostaje nieznaczna ilość krwi. Serce konia waży około 3-4 kg, serce wołu waży około 3 kg, serce krowy waży około 2 kg, serce cielęcia waży około 0.25 kg, serce owcy waży około 0.14 kg, serce indyka i gęsi waży około 35 g, a serce kurczaka waży około 10 g.

 

Ostateczna wartość odżywcza serca uzależniona jest przede wszystkim od tego z jakiego zwierzęcia zostanie ono pozyskane. Nie mniejsze znaczenie ma również wiek zwierzęcia, sposób żywienia i hodowli. Średnio serce zawiera ok. 15% białka (białka pełnowartościowe stanowią ok. 94% ogólnej zawartości białka), ok. 3.5% tłuszczu i około 3.5% minerałów. Wartość kaloryczna serca wynosi średnio 115 kalorii.

 

Serce to doskonałe źródło witamin z grupy B (kwasu pantotenowego, ryboflawiny, niacyny, tiaminy, kwasu foliowego i witaminy B6), a zwłaszcza witaminy B12. Ponadto serce zawiera witaminę A, C, D i E. Z minerałów serce dostarcza spore ilości chromu, kobaltu, selenu, miedź i żelaza. Poza tym zawiera m.in. magnez, fosfor, wapń, potas i cynk. Zawartość żelaza w sercu wołowym jest 1.5 razy wyższa niż w samym mięsie wołowym i kilkakrotnie wyższa niż w mięsie kurczaka i wieprzowiny. Serce indyka zawiera też betainę i cholinę.

 

Ponieważ serce zawiera sporo dobrze przyswajalnego żelaza, jego obecność w diecie psa przyczynia się do zwiększenia stężenia hemoglobiny we krwi, a tym samym zwiększenia dotlenienia i lepszego odżywienia mięśni i organów wewnętrznych. Zapobiega anemii. Wysoka zawartość cynku i magnezu pozytywnie wpływa na wydajność układu mięśniowo-sercowego, wzmocnienie ścian naczyń krwionośnych, rytm serca. Obecność witaminy C, a także kombinacji witaminy B6 i chromu przyczynia się do wzmocnienia odporności i poprawy regeneracyjnych właściwości tkanek. Liczne witaminy z grupy B wzmacniają układ nerwowy i hormonalny i poprawiają przyswajanie białek. Duża zawartość cennych i łatwo przyswajalnych przez organizm białek dopełnia całości. Serce jest również źródłem koenzymu Q10 i tauryny.

 

Omawiając serce chcielibyśmy wszystkim przypomnieć, że chociaż jest ono zbudowane z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej typu sercowego to nadal zaliczane jest do kategorii podroby, a nie mięsa i tak powinno być w diecie psa traktowane. Dlaczego nie jest mięsem, skoro składa się z tkanki mięśniowej? Dlatego, że serce to narząd wewnętrzny, a definicja mięsa wyraźnie mówi, iż mięso to mięśnie szkieletowe...

 

Nerki

Nerki, zwane także cynadrami, są organami wewnętrznymi, stanowiącymi część układu moczowego zwierząt rzeźnych. Podobnie jak wątroba nie cieszą się dobrą opinią. Ze względu na pełnioną funkcję w organizmie mają swoisty, dosyć ciężki zapach moczu. Nerki są narządami gruczołowymi parzystymi, ułożonymi w jamie brzusznej w okolicy lędźwiowej. Nerki leżą po obu stronach kręgosłupa w torebkach tłuszczowych. Nerki pokryte są torebką włóknistą, niedużą ilością tłuszczu i siatką naczyń krwionośnych. Rozróżnia się w nerce powierzchnie - brzuszną i grzbietową, oraz krawędzie - boczną i przyśrodkową. Na przyśrodkowej krawędzi nerki znajduje się wgłębienie prowadzące do zatoki nerkowej, w której umieszczona jest miedniczka nerkowa. Na przekroju podłużnym widoczne są dwie warstwy: korowa - ciemnoczerwona i rdzenna - żółtawa. W warstwie rdzennej, w okolicach zatoki nerkowej, znajduje się jedna lub kilka brodawek nerkowych. Miedniczki nerkowe mają ścianki białe i gładkie, a ich zawartość jest przezroczysta. Nerka - zależnie od gatunku zwierzęcia - może być wielopłatowa (nerka wołowa, cielęca) łub jednopłatowa (nerka owcy, kozy, konia). Nerka typu wielopłatowego składa się z dużej ilości płatów połączonych w jeden narząd. Zasadnicza barwa nerek jest czerwonawo-brunatna, z różnymi odcieniami u różnych gatunków zwierząt. Nerka wołowa waży przeciętnie 0.6-0.75 kg, zaś nerka cielęca waży około 0.2-0.25 kg, a nerka owcy waży około 50 g.

 

Ostateczna wartość odżywcza nerek uzależniona jest przede wszystkim od tego z jakiego zwierzęcia zostaną one pozyskane. Nie mniejsze znaczenie ma również wiek zwierzęcia, sposób żywienia i hodowli. Średnio nerka zawiera 16% białka, 7%, tłuszczu i ok. 1% minerałów. Nerki są dobrym źródłem białka, jednak jest ono trudniej przyswajalne. Nerki są bogate w żelazo, a także zawierają jod, fosfor, cynk, miedź i witaminy rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E i K oraz witaminy z grupy B: B1, B2, PP, B12 i witaminę C. Wartość energetyczna 100 g nerek (bez względu na gatunek) to 104 kcal.

 

Mózg

Mózg umieszczony jest w jamie czaszki zwierzęcia. Składa się on z dwóch dużych półkul mózgowych, przedzielonych szczeliną podłużną mózgu i oddzielonych szczeliną poprzeczną dwóch małych półkul móżdżka oraz rdzenia przedłużonego (który dalej przechodzi w rdzeń kręgowy). Mózg wyjęty z czaszki osłonięty jest błoną ściśle przylegająca do jego powierzchni; błonę tę usuwa się przed użyciem mózgu. Mózg konia waży około 532 g, mózg krowy waży 425-500 g, mózg cielęcia waży 200-300 g, a mózg owcy waży 80-100 g.

 

Ostateczna wartość odżywcza mózgu uzależniona jest przede wszystkim od tego z jakiego zwierzęcia zostanie on pozyskany. Nie mniejsze znaczenie ma również wiek zwierzęcia, sposób żywienia i hodowli. Średnio białko stanowi w składzie mózgu ok. 9.5% w tym pełnowartościowe - ok. 8%, tłuszcz - 8.5%, a sole mineralne - 1,4%. Mózg zawiera spore ilości kolagenu i elastyny. Ze składników mineralnych mózg zawiera fosfor, wapń, magnez, żelazo, a także sód, cynk, miedź, mangan i selen. Witaminy obecne w mózgu to przede wszystkim witaminy z grupy B (B1, B2, B3, B5, B6, B9 i B12) oraz witamina C. Warto zauważyć, że stosunek białka do tłuszczu w mózgu zbliżony jest niemal 1:1, a zawartość kwasów tłuszczowych czyni ten narząd wyjątkowym. Mózg ssaków to jedyne znane biodostępne źródło ważnego fosfolipidu: fosfatydyloseryny. Ponadto w mózgu jest 2.5 razy więcej kwasów tłuszczowych Omega-3 niż Omega-6. To rzadka i wielka zaleta. Surowy mózg powinien być uwzględniony w surowej diecie psów, a zwłaszcza tych, które nie mogą spożywać ryb, olei rybnych, skorupiaków czy innych produktów, stanowiących podstawowe źródło kwasów Omega-3.

 

Ozór

Nazwa „ozór” określa w przemyśle mięsnym element podrobowy składający się z języka wraz z mięśniami podjęzycznymi, oddzielony od głowy wzdłuż wewnętrznych ścian żuchwy i krtani. Język umieszczony jest w jamie ustnej. Jest silnie umięśniony i pokryty przylegającą ściśle do mięśni błoną śluzową, w której mieszczą się liczne brodawki, a w nabłonku brodawek znajdują się kubki smakowe. Górna powierzchnia języka jest szorstka, o barwie szaroróżowej, popielatej lub brunatnej, co uzależnione jest od tego, czy barwnik jest rozsiany, czy też tworzy nagromadzenia miejscowe. Język jest tworem mięśniowym. Zrąb języka utworzony jest przez mięśnie poprzecznie prążkowane. Większość mięśniówki trzonu języka przyczepia się do mocnej warstwy łącznotkankowej, łączącej ją z błoną śluzową. Bezpośrednio po uboju zwierzęcia język jest giętki, elastyczny i jędrny. Wskutek występowania stężenia pośmiertnego oraz oziębienia i wyschnięcia na powietrzu - twardnieje. Średnio ozór wołowy i cielęcy stanowi około 0.5% masy poubojowej ciepłej. Jeden ozór wołowy waży 1-1.5 kg, ozór cielęcy waży około 300-450 g, zaś ozór z owcy waży około 200-250 g.

 

Skład chemiczny ozorów kwalifikuje je do podrobów o najwyższej wartości pokarmowej. W skład ozorów wchodzi ok. 16.5% białka (w tym ok. 15% pełnowartościowego) ok. 15% tłuszczu i ok. 0.5% węglowodanów. Ozór zawiera witaminy A, B1, B2, B3, B5, B6, B12, C, E, PP. Jest cennym źródłem potasu, fosforu, magnezu, żelaza, cynku, chloru, sodu. W mniejszych ilościach dostarcza wapń, miedź, mangan, chrom i molibden.

 

Krew

Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą w naczyniach krwionośnych (układ krwionośny zamknięty) lub w jamie ciała (układ krwionośny otwarty). W szerokiej definicji obejmuje krew obwodową i tkankę krwiotwórczą, a w wąskiej tylko tę pierwszą. Jako jedyna (wraz z limfą) występuje w stanie płynnym. Krew składa się z wyspecjalizowanych komórek oraz z osocza, w którym te komórki są zawieszone. Z powodu podobieństw pełnionych funkcji, krew u poszczególnych kręgowców nie różni się od siebie znacznie. Swoją czerwoną barwę krew zawdzięcza hemoglobinie, a właściwie zawartej w niej grupie hemowej, odpowiedzialnej za wiązanie tlenu. Krew nasycona tlenem ma jaśniejszy i żywszy odcień niż krew uboga w tlen.

 

Zawartość krwi w zwierzętach rzeźnych, w stosunku do masy wynosi: bydło - 8%, owce - 8.1%, konie - 9.8%. Z ogólnej ilości krwi około 50% znajduje się w układzie krwionośnym, 20% w wątrobie, 16% w śledzionie, 4% w pozostałych narządach i 10% w skórze. Podczas uboju pozyskuje się 40-60% krwi, a pozostała część pozostaje w organach wewnętrznych i układzie krwionośnym.

 

W skład krwi wchodzą elementy komórkowe: krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi (ok. 45%) oraz osocze (ok. 55%), czyli wodny roztwór (90% wody) zawierający związki organiczne (9%) i nieorganiczne (1% - głównie jony sodowe, potasowe, chlorkowe oraz węglanowe). Wśród związków organicznych wyróżniamy białka (dzielone na trzy frakcje: albuminy (55-60% białek osocza), globuliny (30-40%) oraz fibrynogen - 6%) i składniki poza białkowe (m.in. zawierające lub nie zawierające azot, lipidy osocza). Do innych związków organicznych obecnych w krwi należą: węglowodany (glukoza, kwas mlekowy), lipidy (trójglicerydy i kwasy tłuszczowe związane z białkiem osocza jako lipoproteiny, cholesterol), produkty metabolizmu białek (aminokwasy, mocznik, amoniak) i metabolizmu hemu (bilirubina oraz urobilinogen). W osoczu rozpuszczony jest również kwas moczowy i kreatynina, zbędne produkty przemiany materii oraz witaminy, minerały, hormony i enzymy.

 

Krew jest szczególnie bogata w białka. W krwi wołowej znajduje się około 19.5% białka. Dla porównania mięso drobiowe zawiera 19.2% białka, a wołowe 20.8% białka. Wśród minerałów występują m.in. sód, potas, wapń, magnez, żelazo, cynk, miedź, kobalt, chlor. Krew jest szczególnie bogata w żelazo występujące w hemie, które jest biologicznie najlepiej przyswajalne oraz zawiera większość aminokwasów. Krew wołowa zawiera 46.5 mg żelaza/100 g. Podanie krwi zapewnia również dostawę sodu. (krew wołowa zawiera 240 mg/ 100 g) i potasu (krew wołowa zawiera 107 mg/100 g). Wśród witamin należy wymienić przede wszystkim witaminy z grupy B (B1, B2, B3, B9) oraz witaminę A, D i E.

 

Krew w diecie psów skarmianych surowym mięsem i produktami pochodzenia zwierzęcego jest niezwykle istotnym dodatkiem. Poza dobrym źródłem białka, krew jest przede wszystkim źródłem żelaza. Żelazo jest składnikiem hemoglobiny, czerwonego barwnika krwi, który transportuje tlen w organizmie i odpowiada w mioglobinie za zaopatrzenie w tlen włókien mięśniowych. W związku z tym, że przepisy przetwarzania produktów zwierzęcych przewidują wykrwawienie zwierząt w procesie uboju, mięso mięśniowe zawiera już tylko resztkowe ilości krwi, a zatem jej uzupełnianie ma racjonalne uzasadnienie. Krew wprowadza się na samym końcu przejścia na dietę surową i można podawać ją raz w tygodniu, w jednej porcji, jako zamiennik całego dania, bądź małymi porcjami dodanymi do każdego dziennego posiłku mięsnego. Należy nadmienić, że świeża krew jest produktem bardzo niestabilnym i szybko ulega zmianom fizykochemicznym (procesy biochemiczne, warunkowane obecnością enzymów własnych krwi i enzymów pochodzenia bakteryjnego), dlatego też w postaci świeżej powinna być przechowywana krótko i to w odpowiednich warunkach (lodówka, zamrażalka). Świeża krew jest też produktem trudno dostępnym, dlatego też o wiele częściej świeżą krew zastępuje się w diecie dodatkiem krwi przetworzonej - suszonej - (suszona hemoglobina i suszone osocze krwi, czyli plazma), które bez problemu można dostać w sklepach zoologicznych. Wystarczy je przygotować wg załączonej instrukcji, by otrzymać krew pełną.

 

Grasica

Grasica jest gruczołem, który wchodzi w skład układu limfatycznego, należy do jego centralnych, czyli pierwotnych narządów. Usytuowana jest w śródpiersiu przednim za mostkiem. Do jej zadań należy kontrola rozwoju obwodowych narządów limfatycznych (czyli przede wszystkim węzłów chłonnych i śledziony) w życiu zarodkowym, kiedy dochodzi do ich kształtowania i dojrzewania, jak również kontroluje ona nabywanie przez nie kompetencji immunologicznej już w okresie poporodowym. Można zatem krótko powiedzieć, że grasica jest niezbędna do rozwoju prawidłowej odporności organizmu. Ponadto, grasica produkuje też różne hormony i substancje.

 

Grasica powstaje z komórek endodermy i mezodermy. Miąższ granicy składa się z kory i rdzenia. Kora grasicy, czyli jej bardziej zewnętrzna część, podzielona jest na zraziki za pomocą przegród łącznotkankowych. Rdzeń grasicy jest natomiast wspólny dla wszystkich zrazików kory. Cała grasica jest również otoczona łącznotkankową torebką. Głównymi komórkami grasicy są tymocyty (będące limfocytami) oraz komórki nabłonkowe. Grasica to gruczoł, który zanika u ssaków wraz z nabieraniem dojrzałości płciowej, dlatego można ją w zasadzie pozyskiwać tylko z bardzo młodych zwierząt (jagniąt i cieląt). Grasica jest jasnoróżowa, ma delikatną, luźną konsystencję. Grasica jagnięca waży około 5 gramów. Grasica zawiera około 16% białka i około 3% tłuszczu. Ponadto grasica dostarcza witamin, w tym zwłaszcza witaminy C i witamin z grupy B (B1, B2, B3, B5, B6, B9, B12) oraz minerałów, w tym zwłaszcza magnezu, fosforu i potasu. Grasica zawiera też selen, miedź, mangan i cynk. Oprócz określonej wartości odżywczej grasica ma jeszcze jedną ważną zaletę - dostarcza przede wszystkim hormonów, które wspomagają funkcjonowanie układu odpornościowego.

 

Trzustka

Trzustka jest to podłużny narząd położony w jamie brzusznej tuż za żołądkiem. Trzustka zbudowana jest z gronek (pęcherzyków wydzielniczych) oraz z przewodów wyprowadzających sok trzustkowy, które łącząc się, tworzą główny przewód trzustkowy. Trzustka składa się w większości z gruczołów pełniących funkcję zewnątrzwydzielniczą, czyli produkujących substancje służące do trawienia składników pokarmowych (tłuszczy, białek i węglowodanów) oraz - w znacznie mniejszym stopniu - z części wewnątrzwydzielniczej (należą do niej komórki ułożone w strukturach zwanych wyspami Langerhansa), wydzielającej do krwi hormony odpowiedzialne głównie za regulację poziomu glukozy w organizmie (jak insulina i glukagon).

 

Wołowa trzustka zawiera w 100 gramach m.in. 15.7 g białka, 18.6 g tłuszczu, 327 mg fosforu, 276 mg potasu, 18 mg magnezu, 9 mg wapnia, 2,2 mg żelaza, 24.7 µg selenu, 13.7 mg witaminy C, 4.56 mg niacyny, 3.9 mg kwasu pantotenowego, 14 µg witaminy B12. Oprócz określonej wartości odżywczej trzustka ma jeszcze jedną ważną zaletę - dostarcza enzymów trawiennych, co stanowi korzystne uzupełnienie surowej diety, zwłaszcza u psów z wrażliwym układem trawiennym.

 

Żwacz

Przeżuwacze (podrząd ssaków z rzędu parzystokopytnych) zostały „obdarowane” przez naturę w wielokomorowy żołądek. Tak wyspecjalizowany układ pokarmowy pozwala tej grupie zwierząt pobierać i żywić się ciężko strawnymi składnikami roślinnymi. W procesie uboju pozyskuje się i wykorzystuje w żywieniu człowieka oraz zwierząt mięsożernych tzw. „flaki“ - nie należy jednak mylić ich z jelitami, bowiem w nomenklaturze technicznej przez określenie „flaki“ rozumie się przedżołądki bydlęce (bydła rogatego, owiec i kóz) - żwacz, czepiec i księgi oraz żołądek właściwy, tj. trawieniec. Z punktu żywienia psów istotne znaczenie odgrywa przede wszystkim żwacz tj. pierwszy i największy z trzech przedżołądków u przeżuwaczy. Ułożony wzdłuż lewej połowy jamy brzusznej, sąsiaduje z przełykiem. U owiec i kóz osiąga pojemność 13-23 litrów, a u bydła domowego może osiągać pojemność 100-180 litrów. U jednodniowego cielęcia jego pojemność wynosi zaledwie 0.75 l.

 

Przedżołądki różnią się od żołądka właściwego, obok wielkości i funkcji, budową śluzówki pokrywającej warstwę mięśniową. W przedżołądkach śluzówkę stanowi bezgruczołowy nabłonek wielowarstwowy, a w trawieńcu to gruczołowy nabłonek jednowarstwowy. Śluzówka żwacza stanowi warstwę wyścielającą wewnętrzną (od strony światła żwacza) powierzchnię ściany żwacza. Zbudowana jest z warstw komórek nabłonka błony śluzowej unaczynionej łącznotkankowej blaszki właściwej. W strukturę śluzówki włączona jest również podśluzówka. Śluzówka tworzy liczne, palczastego kształtu brodawki żwaczowe, które zbudowane są z bogato unaczynionej tkanki łącznej blaszki właściwej, tworzącej rdzeń oraz z pokrywającego rdzeń bezgruczołowego nabłonka wielowarstwowego płaskiego.

 

Żwacz wypełniony jest płynem żwaczowym, w którym bytują różne grupy mikroorganizmów. W tzw. dojrzałym żwaczu z trwałą mikroflorą stwierdzono obecność 155 gatunków drobnoustrojów reprezentujących trzy domeny: bakterie, archeony i eukarionty. Symbiotyczne mikroorganizmy funkcjonujące w pierwszym przedżołądku krów stanowią około 10% objętości żwacza. W zaledwie 1 ml płynu żwacza znajduje się przeciętnie 10¹⁰- 10¹¹ bakterii beztlenowych, 10⁵-10⁶ pierwotniaków, 10³-10⁵ grzybów 10⁸-10⁹ bezjądrowych organizmów jednokomórkowych. Wśród rodzajów bakterii obecnych w żwaczu: znajdują się bakterie celulolityczne, hemicelulolityczne, pektynolityczne, amylolityczne, ureolityczne, proteolityczne, lipolityczne i metanogenne. Pomimo, że populacja pierwotniaków jest mniej liczna niż bakteryjna, to całkowita masa ich komórek jest w przybliżeniu równa bakteryjnej. Głównie reprezentują one podtyp Ciliata. Bakterie zapewniają enzymy rozkładające składniki roślinne, dostarczają wszystkie aminokwasy egzogenne, wytwarzają one również witaminy z grupy B i K. Z kolei do roli pierwotniaków należy głównie mechaniczne rozdrabnianie cząstek pokarmu oraz mieszanie treści przedżołądków. Natomiast grzyby biorą udział w trawieniu kompleksu ligninowo-celulozowego roślinnych ścian komórkowych.

 

Same oczyszczone i umyte żwacze pochodzące od przemysłowo hodowanych zwierząt (dostępne w większości sklepów) nie przedstawiają specjalnie dużej wartości odżywczej dla psa. Prawdziwym bogactwem żwacza jest bowiem płyn żwaczowy i bytujące w nim mikroorganizmy. Na rynku można jednak nabyć świeże tzw. „zielone żwacze”. Są to żwacze, które nie są myte podczas produkcji w ubojni, a jedynie wysypywana jest z nich główna zawartość. W ten sposób na ściankach żwaczy pozostają wszystkie włókna roślinne, ważne składniki odżywcze, witaminy, enzymy i przede wszystkim zasiedlająca je pożyteczna flora oraz fauna. Zawartość żwaczy nadaje im charakterystyczny (zielonkawo-brązowy) kolor i intensywny zapach. To właśnie sprawia, że dla większości psów żwacz jest tak atrakcyjnym pokarmem. Włączenie żwaczy do diety psów nie ma jednak na celu podbicia atrakcyjności posiłków, ale przede wszystkim ma uzupełnić ją o te składniki, których w surowej diecie psa bazującej na mięsie i produktach pochodzenia mięsnego może brakować.

 

Zielone żwacze wołowe cechuje średnia zawartość białka (około 12.07 g/100 g). 70% tego białka zawiera 7 aminokwasów, które pełnią podstawowe funkcje w ciele psa, jednak w całokształcie wartość biologiczna białka pozyskiwanego ze żwaczy jest niska. Zielone żwacze mają za to prawie idealny stosunek wapnia do fosforu (1:1) i dostarczają również magnezu (13 mg/ 100 g), sodu (97 mg/100 g), potasu (67 mg/100 g), cynku (1.42 mg/100 g), selenu (12.5 µg/ 100 g), choliny (194.8 mg/100 g), różnych witamin z grupy B (w tym 1.39 mg/100 g witaminy B12). Ponadto zielone żwacze zawierają około 3.69 g tłuszczów (w tym kwasy tłuszczowe wielonienasycone stanowią ogółem 0.180 g). Żwacze można zatem uznać za zadowalająco zrównoważony pod względem odżywczym produkt. Ale to nie wszystko...

 

Surowe zielone żwacze zawierają stosunkowo duże ilości Lactobacillus acidophilus (gatunek pałeczek kwasu mlekowego), zdrowego probiotyku. Pożyteczne bakterie w ciele psa konkurują ze szkodliwymi bakteriami - takimi jak Escherichia coli, Salmonella spp. oraz Listeria monocytogenes - o te same zasoby. Probiotyki zapobiegają przedostawaniu się chorobotwórczych bakterii do układu pokarmowego zwierzęcia i wywoływaniu u niego choroby. Lactobacillus acidophilus występuje naturalnie w jelitach zwierząt, w tym i u psów. Włączenie Lactobacillus acidophilus do diety psa wpływa na zwiększenie ilości pożytecznych bakterii, które żyją w układzie trawiennym psa, promując zdrowe trawienie i optymalne wchłanianie składników odżywczych.

 

Surowe zielone żwacze zawierają też enzymy trawienne. Dlaczego to ma znaczenie? Naturalne enzymy wspomagają proces trawienia, ułatwiając rozkład żywności na składniki odżywcze. Im więcej enzymów trawiennych dostępnych, tym więcej witamin, minerałów i energii użytkowej pies będzie mógł otrzymać z pożywienia.

 

Surowe zielone żwacze zawierają również resztki częściowo strawionej roślinności, co odblokowuje składniki odżywcze w nich zawarte. W normalnych warunkach byłyby one niedostępne dla psa, gdyby zwyczajnie zjadł trawę, tak jak zrobiła to krowa (lub inne pasące się zwierzę). Zwierzęta roślinożerne, takie jak krowy, kozy i owce, posiadają różne enzymy trawienne w organizmie do trawienia produktów roślinnych, które normalnie jedzą - na przykład traw. Pies to przede wszystkim zwierzę mięsożerne i również posiada różne enzymy trawienne, ale przystosowane przede wszystkim do trawienia produktów pochodzenia zwierzęcego, jak mięso, podroby czy mięsne kości. Włączając częściowo strawione pasze objętościowe do diety psa można mu podarować więcej przydatnych składników odżywczych dla jego organizmu.

 

Zielone żwacze mają bardzo silny aromat, ale jeśli właściciel psa będzie go w stanie znieść, to mogą one zainteresować nawet wybredne psy. Psy uwielbiają silny zapach, który może zmobilizować je do pobierania pożywienia, nawet wtedy gdy są niejadkami. Ponadto żwacze są stosunkowo mało kaloryczne (około 85 kcal/100 g produktu).

 

Biorąc pod uwagę wszystkie zalety zielonych żwaczy, które wymieniliśmy wyżej, jest to produkt, który polecany jest zwłaszcza dla zwierząt, które przechodzą na surową dietę z suchych karm komercyjnych i ich układ pokarmowy musi przestawić się na trawienie całkiem nowych produktów żywnościowych. Obecność pożytecznych bakterii i enzymów trawiennych w zielonych żwaczach wspomaga proces przejścia na nową dietę. Ponadto zielone żwacze mogą wspomóc te psy, które mają problemy trawienne. Żwacze mogą również przeciwdziałać koprofagii, a także mogą stanowić ważny element diety psów, u których wartość kaloryczna posiłków musi być ograniczona. 

 

Uwaga! Największe wartości posiadają surowe zielone żwacze pozyskiwane ze zwierząt pochodzących z ekologicznych hodowli (takich, których dieta zbliżona jest do tej, jaką pobierałyby żyjąc w warunkach naturalnych).
 

Ile podrobów w diecie psa?

Surowa dieta typu B.A.R.F. zakłada, że na dzienną rację żywieniową psa przypadać powinno 10% podrobów, w tym zaleca się, by 5% stanowiła wątroba, a pozostałe 5% stanowił miks innych podrobów.

 

Zmiany fizykochemiczne zachodzące w produktach pochodzenia zwierzęcego podczas ich obróbki cieplnej

Obróbka cieplna to proces technologiczny, który polega na poddaniu produktów działaniu wysokiej temperatury i ich przetworzeniu. W czasie obróbki cieplnej w produktach pochodzenia zwierzęcego zachodzi wiele procesów fizycznych i chemicznych. Produkty pochodzenia zwierzęcego pod wpływem ogrzewania zmieniają swoją strukturę, konsystencję, właściwości fizykochemiczne, a także cechy organoleptyczne, jak chociażby smak, zapach i zabarwienie.

 

W zależności od wyboru metody szeroko rozumiane podroby mogą być przetwarzane na różne sposoby, jednak ze względu na żywienie psów wspomnimy tylko o tych technikach, które są dopuszczone przy obróbce cieplnej produktów zwierzęcych przeznaczonych do spożycia przez psy tj. gotowaniu (w wodzie lub na parze), duszeniu i parzeniu.

 

Ogólne zmiany zachodzące podczas gotowania:

  • na skutek odparowania wody zmniejsza się objętość gotowanej porcji;

  • następuje rozluźnienie spoistości komórek;

  • drobnoustroje szkodliwe dla zdrowia ulegają zniszczeniu;

  • enzymy własne ulegają dezaktywacji;

  • składniki rozpuszczalne w wodzie przechodzą do wywaru (węglowodany, minerały, część witamin, część białek, substancje azotowe i substancje wyciągowe), przez co ich ogólna wartość w gotowanej porcji ulega zmniejszeniu;

  • dochodzi do denaturacji, koagulacji, zmniejszenia rozpuszczalności, kurczenia oraz żelowania białek;

  • dochodzi do zmian w strukturze tkanki łącznej (przede wszystkim głównego jej składnika - kolagenu);

  • tłuszcz ulega upłynnieniu, co sprzyja jego wnikaniu w przestrzenie międzykomórkowe tkanki mięśniowej oraz skutkuje częściowym przenikaniem upłynnionej części do wywaru, przez co ich ogólna wartość w gotowanej porcji ulega zmniejszeniu;;

  • zmienia się smak, konsystencja, kolor i zapach gotowanej porcji.

Najwięcej wartości odżywczych przedstawiają dla psa szeroko rozumiane podroby w postaci surowej.

 

Jak przechowywać podroby?

Podroby ulegają szybkiemu psuciu się, ponieważ ich tkanki zawierają dużo wody, krwi i enzymów, dlatego tak ważny jest odpowiedni ich transport i przechowywanie. Na początku jednak podroby trzeba kupić i przenieść ze sklepu do domu. Aby zachowały wszystkie swoje walory warto na zakupy zabrać specjalną torbę termoizolacyjną, do której można jeszcze włożyć uprzednio zamrożony wkład. Podroby należy umieścić na samym końcu listy zakupów i tak też kupować, wkładając je do tej właśnie torby. Ogólna zasada brzmi, aby wszystkie podroby przechowywać jak najkrócej i podawać psu jak najświeższe. Świeże podroby mogą być przechowywane w lodówce w temperaturze od 0 do +4°C przez około 3 dni. Wyższa temperatura automatycznie skraca czas przechowywania podrobów w lodówce. Podroby można też mrozić. W temperaturze od -10 do -22°C i przy wilgotności względnej wynoszącej od 85 do 98% dopuszczalny czas magazynowania podrobów zamrożonych utrzymuje się w granicach od 2 do 6 miesięcy.

 

Opracowała Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:
- zebrane materiały własne, informacje opublikowane na stronach Portalu "Świat Czarnego Teriera" oraz:
- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 2006;
- "Dieta Barf alternatywą dla tradycyjnego żywienia psów karmami gotowymi czy wymysł nawiedzonych ewolucjonistów?" - dr J. Zarzyńska (wyd. sp. MW'07/2009);
- "Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem dla technikum" cz. 1, Procner A, WSiP Warszawa 2000;
- "Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem", cz. 2, Konarzewska M. i wsp., REA Warszawa 2005;
- Mięso - podstawy nauki i technologii”, pod redakcją: prof. dr. hab. Andrzeja Pisuli i prof. dr. hab. Edwarda Pospiecha;

- Podroby zwierzęce. Przygotowanie do przetwórstwa i obrotu. W. Poszepczyński, 1956;

- rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego;

- USDA Food Composition Databases;

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768