O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Życiodajne minerały: znaczenie mikroelementów w żywieniu psów

 

Minerały

Większość z nas słysząc o: cynku, chromie, żelazie czy miedzi od razu ma przed oczyma przemysł ciężki. Natomiast, gdy ktoś wspomina o niklu, siarce, wapniu, czy molibdenie - popadamy w lekką konsternację i zaczynamy przeszukiwać pamięć w celu zlokalizowania krajów szczególnie w ich złoża bogatych. W istocie jednak wymienione pierwiastki (i wiele innych) to nie tylko część skorupy ziemskiej, złoża rud, skały i materiał surowcowy, ale również ważne składniki procesów przemiany materii zachodzących w psim organizmie. 

 

Do prawidłowego i niezakłóconego przebiegu procesów życiowych niezbędny jest "dowóz" paliwa w postaci dobrze skomponowanego jedzenia, zawierającego niezbędne składniki (w tym właśnie mineralne), które po przetworzeniu (strawieniu i przyswojeniu) przez organizm służą jako materiał: energetyczny, budulcowy, bądź regulujący (wyjątkiem jest błonnik zawarty w pokarmach roślinnych, który jest nieprzyswajalny). Jednym zdaniem pisząc komponenty odżywcze umożliwiają funkcjonowanie i budują organizm psa. Największy odsetek procentowy stanowi woda, potem plasuje się białko i tłuszcz. Najmniejszy udział mają: węglowodany i składniki mineralne. Wydawałoby się zatem, że te ostatnie w kolejce nie mają większego znaczenia..., a jednak pierwsze wrażenie może być bardzo mylące!

 

Prawie do połowy XIX wieku fizjologowie i chemicy mieli tylko mgliste pojęcie o znaczeniu składników mineralnych w fizjologii roślin i zwierząt. Pierwsze badania w tym zakresie prowadził Theodore de Saussure (1767-1845) w Szwajcarii. W 1804 roku ogłosił on wyniki oznaczeń 27 składników mineralnych w różnych roślinach i ich częściach. Te doświadczenia zapoczątkowały dalsze prace prowadzone zarówno na organizmach roślinnych, jak i zwierzęcych. Odkrywanie i poznawanie roli kolejnych poszczególnych pierwiastków mineralnych w żywieniu odbywało się na przestrzeni minionych lat. Tak więc każdy z nich ma swoją dłuższą lub krótszą historię.

 

Tak na prawdę zredukowane do najprostszej postaci psie ciało byłoby niewielką kupką proszku. Gdyby węgiel, tlen, wodór, azot obecne w bogatych w białko komórkach i zasobach węglowodanowo-tłuszczowych organizmu ulotniły się lub wyparowały z wodą, zostawiłyby po sobie, w zależności od wielkości rasy, od kilkuset gramów do ok. 2 kg minerałów. Może nie jest to wiele, ale to właśnie te minerały odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu żywego organizmu.

 

W zależności od wieku organizm zawiera różne ilości składników mineralnych. U noworodka związków mineralnych jest mniej, w późniejszych okresach życia odsetek ten wzrasta, a na starość dochodzi do zmian ilościowych w zawartości poszczególnych składników mineralnych. Współcześnie wiemy, że 4% masy ciała to składniki mineralne. Na tę ilość składa się 46 pierwiastków, a 22 z nich uważa się za niezbędne do życia. Wśród nich wyróżniamy 7 makroelementów (pierwiastki mające największy udział w budowie organizmu. Stanowią one przynajmniej 1% suchej masy) - wapń, potas, fosfor, sód, magnez, chlor i siarkę. Pozostałe zaś to mikroelementy (pierwiastki, których udział w budowie organizmów jest stosunkowo niewielki (0.01-0.00001% suchej masy), ale nieodzowny) oraz ultraelementy (pierwiastki, które występują w organizmie w milionowych częściach suchej masy).

 

Pierwiastki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów żywych są w biologii nazywane biogenami. Najważniejsze biogeny to węgiel, wodór, azot i tlen, wchodzące w skład białek, kwasów nukleinowych i wielu innych związków organicznych. Kolejnymi ważnymi dla zdrowia psa pierwiastkami są: fosfor w postaci utlenionej, którego związki tworzą system energetyczny komórki i wchodzą w skład kwasów nukleinowych i siarka, wchodząca w skład dwóch aminokwasów - cystyny i metioniny. Pozostałe pierwiastki nie wchodzą w skład tak kluczowych związków, są jednak ważne dla wielu procesów życiowych. Ich ilość w organizmie psa jest niewielka ale mają istotny wpływ na jego prawidłowy rozwój i funkcjonowanie.

 

Spośród pierwiastków śladowych specjalną cechę posiadają metale ciężkie, które są przeważnie składową enzymów zaangażowanych w metabolizmie nieorganicznych pierwiastków lub związków takich jak, O2, N2, H2, S. Większość mikroelementów jest wymagana w ilościach śladowych (w stężeniach mikromolarnych) i zawarta jest w postaci zanieczyszczeń w solach makroelementowych. Z tych względów wykazanie zapotrzebowania na pierwiastki śladowe wymaga zastosowania specjalnego postępowania. Liczne metale ciężkie (Cu, Hg, Zn, Ni, Cd, Ag, Cr, Se) są toksyczne w ilościach milimolarnych.

 

O ile podział pierwiastków zaliczanych do makroelementów jest jasny i względnie stały, tak szeregowanie i podział pierwiastków w grupie mikroelementów i ultraelementów jest różny u różnych autorów. Cały czas trwają badania nad pierwiastkami mającymi biologiczne znaczenie dla organizmów zwierząt i podziały te ulegają zmianie. Dlatego w poniższym artykule wybraliśmy te, które w różnych opracowaniach źródłowych pojawiają się najczęściej.

 

MAKROELEMENTY

WYBRANE MIKROELEMENTY

WYBRANE ULTRAELEMENTY
TLEN (O)

ŻELAZO (Fe)

FLUOR (F)
WĘGIEL (C)

JOD (I)

WANAD (V)
WODÓR (H)

CYNK (Zn)

CHROM (Cr)

AZOT (N)

MOLIBDEN (Mo)

BOR (B)

SIARKA (S)

MIEDŹ (Cu)

STRONT (Sr)

FOSFOR (P)

MANGAN (Mn)

RUBID (Rb)

WAPŃ (Ca)

SELEN (Se)

BROM (Br)

MAGNEZ (Mg)

 NIKIEL (Ni)  

SÓD (Na)

KOBALT (Co)

 

POTAS (K)

KRZEM (Si)  

CHLOR (Cl)

   

 

Barwne życie pierwiastków

Składniki mineralne stanowią bardzo ważny element psiego jadłospisu. Mimo że organizm potrzebuje ich w niewielkich ilościach, niedobór poszczególnych minerałów może prowadzić do poważnych następstw. Składniki te odpowiedzialne są za prawidłowe działanie każdego układu, każdej części psiego ciała, każdej komórki, konieczne jest więc dbanie, by w psiej diecie występowały w odpowiedniej ilości.

 

Składniki mineralne stanowią materiał budulcowy kości, zębów, skóry i włosów (wapń, fosfor, magnez, siarka, fluor); wchodzą w skład związków o podstawowym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu, np. hemoglobiny, mioglobiny (żelazo), tyroksyny (jod), witaminy B12 (kobalt), związków wysokoenergetycznych (potas), a także enzymów, stanowiąc ich integralną część lub pełniąc funkcję aktywatora (cynk, mangan); utrzymują trójwymiarową strukturę cząsteczek ważnych biologicznie związków, np. podwójnej spirali DNA (magnez, cynk) oraz odgrywają podstawą rolę w gospodarce wodno-elektrolitowej (sód, potas, chlor), utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej i pobudliwości nerwowo-mięśniowej.


Niektóre z nich współpracują ze sobą, czyli wzajemnie ułatwiają przyswajanie i potęgują swoje działanie. Inne zachowują się konkurencyjnie - są wobec siebie antagonistami, czyli nawzajem osłabiają lub likwidują swoje działanie. Jeszcze inne współzawodniczą w procesie wchłaniania do tego stopnia, że wzmożone wchłanianie jednego pociąga za sobą niedobór drugiego. To zjawisko ma miejsce najczęściej w przypadku pierwiastków śladowych, takich jak miedź, żelazo czy cynk. Kiedy indziej jeden minerał wzmaga wchłanianie innych, jak w przypadku wapnia, magnezu, i fosforu, których właściwe proporcje w pożywieniu regulują wchłanianie innych składników mineralnych.


Do najbardziej znanych interakcji pomiędzy pierwiastkami występującymi w żywności należy antagonizm cynk-miedź, wapń-cynk lub magnez-cynk, kiedy to duże stężenie jednego z kationów hamuje wchłanianie drugiego
.

Tabela. Przykłady interakcji pomiędzy różnymi pierwiastkami wg H. Gertiga:

Pierwiastek

Antagonizm

Synergizm

Ca

P, B, Cd, Co, Cr, Cu, F, Fe, Li, Mn, Ni, Pb, Zn

Cu, Mn, Zn

P

B, Cd, Cr, Cu, Fe, Mo, Mn, Ni, Pb, Se, Zn

B, Cu, F, Fe, Mo, Mn, Zn

Mg

Ca, P, Cr, Mn, F, Zn

Zn

Na

Mn

-

K

B, Hg, Cd, Cr, F, Mo, Mn

-

Cl

I

-

S

Fe, Mo, Pb, Se, Zn

F, Fe

Fe

Ca, Cu, Zn

-

Zn

Cu, Cd

-

Cu

Cd, Fe, Zn, Ca

-

Se

Hg, Cd

-

F

Al

-

 

Podróże minerałów
Składniki mineralne pies przyjmuje niemal wyłącznie z pożywieniem - organizm psa nie ma możliwości ich wytwarzania. Ilości, w jakich organizm wchłania dany pierwiastek, zależą również od indywidualnego zapotrzebowania. Tak więc organizm psa, któremu brakuje jakiegoś pierwiastka, wchłania go znacznie więcej niż organizm takiego, którego zapotrzebowanie na ów pierwiastek jest już pokryte. Co prawda organizm psa może funkcjonować nawet przy dość znacznych wahaniach w spożyciu składników mineralnych dzięki mechanizmom regulacji procesów jelitowych, magazynowania i wydalania, które służą utrzymaniu tzw. homeostazy (zachowania przez organizm względnie stałego stanu równowagi procesów życiowych, niezależnie od wpływów otoczenia). Jednak w psim organizmie coś nie bierze się z niczego i na dłuższą metę taka rabunkowa gospodarka (zabranie z jednego układu na korzyść drugiego) kończy się niedomaganiami, schorzeniami, licznymi chorobami, a w skrajnych przypadkach nawet śmiercią.

 

W pokarmie pierwiastki występują pod postacią różnych związków chemicznych. Rozkład niektórych związków następuje już w żołądku, dzięki kwasowi żołądkowemu. Inne rozkładają się w jelitach, a że wiele składników mineralnych nie może samodzielnie - w przeciwieństwie do witamin - przeniknąć stamtąd do krwi, wykorzystują w tym celu białka transportowe, które im to umożliwiają. Następnie wraz z krwią docierają do komórek organizmu. Gdy pierwiastki znajdą się w miejscach docelowych, rozpoczynają wszechstronne działania i wraz z innymi substancjami odpowiadają za poprawny stan i funkcjonowanie całego organizmu.

 

Chelaty, a co to znaczy?

W całym tym procesie podróżowania pierwiastków zasadnicze znaczenie odgrywają chelaty. Są to związki kompleksowe, w których cząsteczka organiczna, za pomocą najczęściej dwóch lub trzech grup organicznych, łączy się z jonem centralnym, którym najczęściej jest dwu- lub trójwartościowy kation metalu. Substancje chelacyjne odznaczają się zdolnością do chemicznego wiązania się (z greckiego: chele - szpon, szczypce kraba) z metalami i minerałami w przyrodzie oraz w psim organizmie. Owe związki - chelatory - to dwufunkcyjne substancje chemiczne. Sama natura zna wiele takich związków. Należą do nich na przykład hemoglobina w psiej krwi, której dwufunkcyjność polega na tym, że "coś" może do komórek organizmu dostarczyć i "coś" może do siebie przyłączyć, a dalej zabrać z powrotem.


To pierwsze "coś", to niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu substancje odżywcze, np. tlen, mikroelementy, witaminy i inne. Dla nich związek chelatowy jest idealnym nośnikiem. To drugie "coś", to szkodliwe dla organizmu jony metali ciężkich, np. ołowiu, rtęci, kadmu, baru, arsenu, czy talu.


Znaczenie składników mineralnych dla organizmu jest takie ważne dlatego, że mają one właśnie niezwykłą zdolność chelatowania - tworzenia związków z innymi substancjami. Niektóre substancje biologiczne tylko w takiej postaci są przyswajane przez komórki, tkanki i narządy. Chelaty mają również inne niebagatelne znaczenie - dzięki nim zobojętniane są niektóre substancje toksyczne. Komórki nieustannie potrzebują związków chelatowych, by mogły w nich zachodzić prawidłowe reakcje. A zachodzi ich mnóstwo - w każdej komórce 100 000 enzymów bierze udział w ponad milionie reakcji biochemicznych na minutę. Komórek nie można jednak oszukać i np. w przypadku niedoboru jakiegoś pierwiastka zastąpić go innym. Te składniki mineralne, które nie mają zdolności chelatowania i pozostają w organizmie w postaci organicznej, są na ogół szkodliwe lub tylko w niewielkim stopniu użyteczne.

 

Zapotrzebowanie

Nie trzeba być naukowcem, by wysnuć wniosek, iż do prawidłowego funkcjonowania organizmu potrzebny będzie cały komplet odpowiednio zbilansowanych ilościowo makroelementów, mikroelementów i ultraelementów. Jednak z 22 minerałów uznanych za niezbędne do życia tylko dla kilku ustalono dzienne normy zapotrzebowania organizmu na dany składnik.

 

Zdarza się również, że mimo ustalonych wartości, zapotrzebowanie na składniki mineralne występujące w pożywieniu będzie różne i zależne przede wszystkim od rasy, aktywności fizycznej i wieku zwierzęcia, ale także często może dotyczyć sytuacji towarzyszących mających wpływ na np. zwiększenie zapotrzebowania na dany składnik. Najczęściej związane jest to z chorobami i zaburzeniami we wchłanianiu poszczególnych pierwiastków, długotrwałym podawaniem określonych leków wpływających na przyswajanie i wydalanie danego pierwiastka, zwiększeniem aktywności fizycznej i wysiłkowej, która niejako utrzymuje organizm stale na najwyższych obrotach, czy też powiązane jest z okresem ciąży i karmienia u suk.

 

Poważny niedobór wszystkich minerałów u psów obecnie praktycznie jest niespotykany (o ile wyłączymy z tego zwierzęta głodzone i skrajnie zaniedbane), ale pojedyncze niedobory stanowią już istotny problem. Warto pamiętać, że deficyt nawet jednego z pierwiastków może spowodować ogromne zachwianie równowagi całego metabolizmu. Ale to jeszcze nie koniec. Z doświadczenia wiemy, że natura lubi wyważenie. Stąd też nie tylko niedobór, ale również nadmiar będzie miał swoje patologiczne konsekwencje. Dlatego tak ważne jest, by dobrze dobrana dieta zapewniła optymalną podaż wszystkich niezbędnych minerałów.

 

Mikroelementy

Mikroelementy to pierwiastki, które występują w tkankach organizmów w niewielkich ilościach i praktycznie dawniej były wręcz nie do zmierzenia. Ze względu na tak minimalne zapotrzebowanie zaczęto je nazywać pierwiastkami śladowymi, mikroelementami lub oligoelementami. Dzienne zapotrzebowanie na nie jest niewielkie, zwykle wyrażane w mikrogramach, czyli milionowych częściach grama. Pierwiastki śladowe są niezbędne dla wielu przemian zachodzących w organizmie w każdej fazie życia. Uważa się je nawet za ważniejsze od witamin, gdyż nie mogą być syntetyzowane przez żywy organizm. Są one jakby świecami zapłonowymi w chemii życia, od których zależą przemiany energetyczne w procesie spalania pokarmów i budowy tkanek.


Udział pierwiastków śladowych jest bardzo istotny w syntezie hormonów; mangan i miedź są nieodzowne do syntezy katecholamin, cynk jest związany z wytwarzaniem, magazynowaniem i wydzielaniem insuliny itd.

 

Obecność pierwiastków śladowych świadczy o charakterze metabolizmu. Organizm psa może wytworzyć, niektóre witaminy, ale pierwiastki śladowe trzeba mu dostarczyć wraz z pożywieniem - i to w odpowiedniej ilości, bowiem zarówno nadmiar jak i niedobór mogą prowadzić do zachwiania równowagi dynamicznej pierwiastków w organizmie.

 

ŻELAZO (Fe)

JOD (I)

MIEDŹ (Cu)

CYNK (Zn)

MANGAN (Mn)

SELEN (Se)

MOLIBDEN (Mo)

KOBALT (Co)

 NIKIEL (Ni)
  KRZEM (Si)  

ŻELAZO (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupy pobocznej o dużym znaczeniu gospodarczym i biologicznym. Żelazo jest najpospolitszym pierwiastkiem śladowym. Występuje w produktach zwierzęcych w połączeniu ze specyficznymi substancjami kompleksotwórczymi, jako apotransferyna, nukleoproteidy, kwasy żółciowe, kwasy organiczne. Żelazo jest niezbędne dla funkcjonowania całego organizmu. Żelazo występuje we wszystkich tkankach organizmów zwierzęcych, przy czym największa jego część, stanowiąca 60-70% ogólnej zawartości przypada na hemoglobinę (60%) i mioglobinę (10%), gdzie jest podstawowym pierwiastkiem służącym do transportu i kumulowania molekularnego tlenu. Ponadto żelazo wchodzi w skład wielu enzymów oraz związków metaloproteinowych biorących udział w procesach oksydacyjno-redukcyjnych. Zawartość żelaza w ciele zwierząt zależy od gatunku, wieku, płci, odżywiania i stanu zdrowia. Żelazo kumuluje się w tkankach, staje się toksyczne powyżej 100 mg, zaś poniżej 1 mg powoduje choroby zwane niedokrwistościami. Żelazo wchłania się w dwunastnicy i jelicie cienkim w postaci Fe2+. Po wchłonięciu wiązane jest przez apoferrytynę w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Powstaje ferrytyna, a żelazo znajduje się wtedy na +3 stopniu utlenienia. We krwi transportowane jest przez transferynę. Magazynowane jest w wątrobie również w postaci ferrytyny.

Funkcje:

  • najistotniejszy składnik czerwonego barwnika krwi (hemoglobiny);

  • niezbędny w procesie tworzenia czerwonych ciałek krwi w szpiku kostnym;

  • żelazo wiąże dwutlenek węgla w hemoglobinie i transportuje go do płuc, skąd jest on usuwany;

  • znajduje się w wielu ważnych białkach min. mioglobinie, w tym też w centrach aktywnych licznych enzymów takich jak: katalaza, peroksydazy oraz cytochromy;

  • bierze udział w syntezie DNA;

  • odpowiada za transport i magazynowanie tlenu;

  • jest niezbędne do jodowania tyrozyny;

  • jest niezbędne do katabolizmu tryptofanu;

  • jest niezbędne do detoksykacji związków obcych;

  • niezbędny do prawidłowej budowy skóry, sierści, pazurów;

  • niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego;

  • żelazo jest niezbędne do prawidłowego przyswajania witamin z grupy B;

  • wspomaga proces wzrastania;

  • zapobiega zmęczeniu;

  • leczy i chroni przed anemią;

  • potrzebne do zachowania zdrowej wątroby;

  • chroni przed niektórymi wolnymi rodnikami.

Zależności:

  • witamina E ogranicza negatywne skutki nadmiaru żelaza;

  • witamina B6 jest niezbędna do tworzenia hemoglobiny, białka czerwonych krwinek, które wiążą żelazo;

  • do właściwego bilansu minerałów we krwi obok żelaza potrzebne są jeszcze mangan i miedź;

  • żelazo współdziała z miedzią przy syntetyzowaniu hemoglobiny w czerwonych ciałkach krwi.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • absorpcja żelaza zależy od wieku i stanu zdrowia danego zwierzęcia, a zwłaszcza od stanu jelit, od chemicznej formy żelaza oraz od proporcji różnych innych pierwiastków i składników diety i to zarówno organicznych, jak i nieorganicznych;

  • żelazo z produktów zwierzęcych jest lepiej przyswajalne i wykorzystywane przez organizm, niż żelazo z produktów roślinnych;

  • żelazo jest lepiej wchłaniane, gdy występuje w postaci jonu żelazawego Fe2+;

  • bardzo ważna jest rola kwasu żołądkowego dla normalnej absorpcji żelaza;

  • obecność aminokwasów - histydyny bądź lizyny - zwiększa pobór żelaza u niektórych zwierząt;

  • witamina C;

  • miedź;

  • kobalt;

  • mangan;

  • cysteina;

  • inozyna.

Objawy nadmiaru:

nadmiar żelaza może być szkodliwy, trzeba więc bardzo ostrożnie komponować dietę i ewentualną suplementację. Ze względu na brak możności wydalania żelaza z organizmu, jego nadmiar nagromadza się w tkankach.

  • nadmiar żelaza w diecie powoduje zahamowanie wchłaniania fosforu poprzez tworzenie nierozpuszczalnych fosforanów;

  • długotrwałe stosowanie dużych dawek powoduje brązowe przebarwienia skórne, cukrzycę, uszkodzenia wątroby, choroby serca;

  • zbyt duże ilości żelaza w surowicy krwi mogą sprzyjać tworzeniu się wolnych rodników i zwiększyć ryzyko chorób krążenia.

Objawy przedawkowania:

  • biegunka;

  • stolce z domieszką krwi;

  • wymioty z domieszką krwi;

  • ciemne zabarwienie moczu;

  • krwawienia;

  • śpiączka;

  • w skrajnych przypadkach śmierć.

Toksyczność:

Gospodarka żelaza u ssaków podlega zaawansowanej kontroli, gdyż jego nadmiar jest wysoce toksyczny (duże ilości soli żelaza (II) są toksyczne). Główną przyczyną toksyczności wysokich dawek żelaza jest fakt, że reaguje on z nadtlenkami tworząc wolne rodniki - wysoce reaktywne związki uszkadzające DNA, białka, lipidy i inne składniki komórkowe. Pierwsze objawy nadmiaru żelaza objawiają się u psów przy spożyciu ok. 12 mg na kilogram masy ciała, a 60 mg na kg masy ciała jest dawką śmiertelną. W przypadkach zatrucia żelazem stosuje się związki chelatujące (wiążące metale) - szczególnie deferoksaminę, wiążącą się z jonami żelaza i powodującą jego wydalenie z organizmu. Sole żelaza (III-VI) są nieszkodliwe, ponieważ się nie wchłaniają. Prawdopodobnie ze względu na toksyczność wolnego żelaza w tkankach mogą wystąpić uszkodzenia wątroby z oznakami marskości, cukrzycy i włóknienia trzustki. Dieta uboga w fosfor, lecz bogata w żelazo sprzyja wchłanianiu żelaza w ilościach umożliwiających wystąpienie syderozy, wywołującej uszkodzenie narządów.

 

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • absorpcję żelaza zakłócają nadmierne ilości cynku i witaminy E;

  • wchłanianie żelaza hamują: salicylany, fosforany, szczawiany, fityniany, węglany, tianina;

  • takie składniki diety jak: mleko, sery - zaburzają przyswajanie żelaza;

  • zaburzenia wchłaniania żelaza;

Co może wpłynąć na niedobór:

  • u suk: ciąża i okres karmienia szczeniąt;

  • zakażenia pasożytnicze - szczególnie pasożyty jelitowe, kleszcze i inwazje pasożytów krwiopijnych;

  • brak żelaza w diecie;

  • infekcje przewodu moczowego;

  • nowotwory (chłoniak);

  • zwiększona utrata żelaza (krwotoki, rany, operacje i utrata krwi).

Objawy niedoboru:

niedobór spotyka się w stanach zwiększonego zapotrzebowania, zaburzeń wchłaniania lub zwiększonej utraty żelaza:

  • ogólnym efektem braku żelaza jest ograniczenie wzrostu i osłabienie organizmu;

  • niedobór żelaza wywołuje przede wszystkim niedokrwistość, a następnie zanik błon śluzowych związany z upośledzeniem wchłaniania składników pokarmowych. Anemia jest łatwo rozpoznawana po tęczówkach oczu i kolorze spojówek, bladości skóry i warg;

  • smoliste/ciemne stolce;

  • nadmiernie przyśpieszona czynność serca po wysiłku;

  • niedobór żelaza działa hamująco na powstawanie przeciwciał oraz sprzyja rozwojowi nowotworów, gdyż żelazo jest centralnym jonem niektórych koenzymów.

  • łamliwość i wypadanie włosów, zaburzenia rogowacenia nabłonków;

  • pęknięcia warg i języka;

  • trudność w połykaniu;

  • złe samopoczucie;

  • zaburzenia trawienia;

  • kruchość kości;

  • zapalenie błon śluzowych jamy ustnej.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • preparaty żelaza mogą znacznie obniżyć wchłanianie niektórych leków. Ma to miejsce w przypadku jednoczesnego stosowania preparatów żelaza z: norfloksacyną, cyprofloksacyną, lewofloksacyną moksyfloksacyną, ofloksacyną;

  • do interakcji dochodzi także przy jednoczesnym stosowaniu suplementów żelaza z: kaptoprylem (jednoczesne stosowanie powoduje obniżenie biodostępności kaptoprylu przez tworzenie trudno wchłaniających się kompleksów);

  • do interakcji dochodzi także przy jednoczesnym stosowaniu suplementów żelaza z: penicylaminą stosowaną w leczeniu choroby Wilsona (tworzy się chelatowy związek kompleksowy co zmniejsza wchłanianie penicylaminy i soli żelaza);

  • do interakcji dochodzi także przy jednoczesnym stosowaniu suplementów żelaza z tetracyklinami: (jednoczesne stosowanie zmniejsza wchłanianie zarówno soli żelaza, jak i tetracykliny);

  • do interakcji dochodzi także przy jednoczesnym stosowaniu suplementów żelaza z: lewodopą, metylodopą;

  • jednoczesne stosowanie żelaza z cynkiem zmniejsza wchłanianie soli cynku;

  • jednoczesne stosowanie żelaza z hormonami tarczycy hamuje wchłanianie podawanego hormonu (tyroksyna ma zdolność tworzenia stabilnych kompleksów z żelazem);

  • suplementy diety zawierające węglan wapnia lub magnezu, a także leki zobojętniające kwas solny, zawierające wodorotlenek glinu, węglan wapnia lub magnezu, tworzą połączenia z solami żelaza, przez co zmniejszają wzajemnie swoje wchłanianie;

  • wiele metali ciężkich współzawodniczy we wchłanianiu w układzie pokarmowym (Ca, Cu, Mg, Mn, Zn, Mo, Co, Ni);

  • żelazo w formie soli żelazowej niszczy witaminę E;

  • dieta bogata w soję może potrzebować większej zawartości żelaza w celu wyrównania jego poziomu;

  • zbyt dużo żelaza w diecie może wpływać na wchłanianie fosforu.

Źródła w pożywieniu:

Są dwa źródła żelaza: żelazo hemowe, które jest łatwo przyswajalne przez organizm i żelazo nie hemowe zawarte miedzy innymi w roślinach, które jest znacznie trudniej przyswajalne przez organizm. W pokarmach pochodzenia zwierzęcego (żółtka jaj, wątroba, czerwone mięso, płuca, nerki, mączka kostna, mączka rybna) około 40% żelaza występuje w łatwo przyswajalnej postaci hemowej (mioglobina, hemoglobina). Kolejnym źródłem żelaza są suszone warzywa, pietruszka. Sok z czarnych jagód i czarnych czereśni. Średnio zasobne w żelazo są ryby, drób, pozostałe mięso, orzechy, zielone warzywa, szpinak, otręby zbożowe, mniszek lekarski.

 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 8,7 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 31,9 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 1,74 mg/kg;

- psy dorosłe: 0,65 mg/kg.

 

powrót

MIEDŹ ((Cu, łac. cuprum) - pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Miedź ma ogromne znaczenie gospodarcze i biologiczne. Miedź występuje powszechnie w wielu organizmach roślinnych i zwierzęcych. Jako mikroelement jest niezbędna dla życia wielu organizmów, biorąc udział m.in. w fotosyntezie i oddychaniu. Miedź jest głównie magazynowana w wątrobie, ale można ją także znaleźć w układzie kostnym (szpik kostny), jak również w mięśniach, mózgu i tkankach śledziony. Dostarczane z pożywieniem niedostępne formy miedzi są wydalane z kałem i żółcią. Statystycznie od 40 do 60% spożytej i dostępnej formy miedzi jest przyswajana przez organizm i wchłaniania do krwi przez błony śluzowe jelita cienkiego. Białka surowicy i transcuprein transportują następnie krew z zawartością miedzi do wątroby, która jest miejscem syntezy żelaza przy współpracy białka - ceruloplazminy (CEP). CEP transportuje Cu do docelowych tkanek w ciele i następnie wraca ponownie do wątroby, gdzie CEP jest rozkładany, w wyniku reakcji zachodzących pomiędzy Cu, a solami kwasu żółciowego, co stanowi główną drogę wydalania miedzi. Niedrożność dróg żółciowych może prowadzić do nadmiernego gromadzenia się miedzi w tkance wątrobowej. Średnie stężenie miedzi w wątrobie normalnego psa wynosi 200-400 części na milion (ppm) na suchą masę (DW). (Keen 1984).


Miedź wchodzi w skład różnych enzymów i białek, które biorą udział w specyficznych procesach metabolicznych. Przy czym przytłaczająca większość miedzi w organizmie jest związana z białkiem - ceruloplazminą. Miedź wchodzi w skład dysmutazy ponadtlenkowej, enzymu unieszkodliwiającego wolne rodniki (związki rakotwórcze i wzmagające procesy miażdżycowe). Najlepiej poznana została rola miedzi na przykładzie kwasu askorbinowego i oksydazy cytochromowej. Ponadto miedź występuje obok żelaza w kilku reduktazach azotanowych, z czym wiąże się jej udział w metabolizmie związków azotowych. Miedź tworzy na ogół trwałe związki z aktywnymi grupami organicznymi i nie może być w nich łatwo podstawiana przez inne kationy dwuwartościowe ani zastępowana przez nie w specyficznych funkcjach biochemicznych.

 

Funkcje:

  • potrzebna jest do tworzenia się krwinek czerwonych;

  • wchodzi w skład hemocyjaniny;

  • jest potrzebna do wytwarzania hormonów nadnercza;

  • wspomaga wchłanianie żelaza;

  • utrzymuje w dobrym stanie naczynia krwionośne i tkankę łączną;

  • jest potrzebna do wytwarzania energii;

  • działa przeciwutleniająco;

  • utrzymuje w dobrym stanie włókna nerwowe;

  • poprawia utlenianie witaminy C;

  • spełnia istotną rolę przy formowaniu RNA;

  • sprawia, że tyrozyna staje się przyswajalna, dzięki czemu skóra i sierść nabierają koloru;

  • bierze udział w metabolizmie kwasów tłuszczowych;

  • jest składnikiem niektórych enzymów;

  • bierze udział w prawidłowym gojeniu ran;

  • reguluje poziom cholesterolu;

  • wspomaga leczenie anemii;

  • zapobiega powstawaniu nowotworów oraz chorób układu naczyniowo-sercowego;

  • zmniejsza odczyny zapalne;

  • łagodzi obawy zapalenia stawów.

Zależności:

  • miedź współdziała z żelazem przy syntetyzowaniu hemoglobiny w czerwonych ciałkach krwi;

  • miedź i witamina C współdziałają przy produkcji kolagenu;

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • żelazo;

  • witamina C;

  • skrobia;

  • glukoza.

Co może wpłynąć na nadmiar:

  • woda do picia z rur miedzianych zawiera duże ilości tego pierwiastka. U małych szczeniąt może to powodować biegunkę;

  • przewlekłe, aktywne zapalenie wątroby (CAH) jest ciężką wadą wrodzoną, związaną z zaburzeniami w gospodarce miedzi w organizmie. Prowadzącą do nienormalnego metabolizmu miedzi i do gromadzenia nadmiaru tego pierwiastka w wątrobie, mózgu i w nerkach, w wyniku czego dochodzi do zwyrodnienia jąder soczewkowatych w mózgu, a także do marskości wątroby;

  • stężenie miedzi w surowicy krwi zwiększa się u chorych z reumatologicznym zapaleniem stawów;

  • niski poziom siarczanu molibdenu w diecie.

Objawy nadmiaru:

  • wymioty;

  • bóle mięśniowe;

  • niedobór (współzawodnictwo z Fe) prowadzi do anemii;

  • zaburzenia układu oddechowego;

  • zaburzenia pokarmowe;

  • zaburzenia funkcji wątroby i nerek.

Toksyczność:

Ostre zatrucie występuje zazwyczaj po przypadkowym podaniu nadmiernych ilości rozpuszczalnych soli miedzi, które mogą być obecne w środkach p/pasożytniczych, mieszankach mineralnych lub w niewłaściwie skomponowanym pożywieniu. Również wiele czynników, które zmieniają metabolizm miedzi ma wpływ na przewlekłe zatrucia miedzią, poprzez zwiększenie absorpcji lub zatrzymanie miedzi w organizmie np. niski poziom siarczanu molibdenu w diecie. Zatrucie może powstać, bowiem miedź jest magazynowana m.in. w wątrobie, a przy wystąpieniu czynnika predysponującego do odkładania się jej w nadmiarze zaczyna być uwalniana w dużych ilościach, co powoduje, że stężenie miedzi we krwi wzrasta nagle, prowadząc do peroksydacji lipidów i wewnątrznaczyniowej hemolizy. Hemolityczny kryzys może również powstać na skutek wielu innych czynników np.: zaburzenia we wchłanianiu, ciąża, okres karmienia, a nawet znaczny wysiłek fizyczny lub drastyczne pogorszenie odżywiania. Szczególnie w rasach, u których występują problemy z  zaburzeniem magazynowania miedzi może dojść do jej toksycznego oddziaływania na organizm. Bedlington Teriery i West Highland White Teriery są genetycznie predysponowane do choroby dziedzicznej, która powoduje nadmierne gromadzenie się miedzi w wątrobie, co sprzyja rozwojowi marskości wątroby. Dobermany są również predysponowane do tego schorzenia. Typowe objawy toksycznego poziomu miedzi w wątrobie obejmują: letarg, wymioty, żółtaczkę, spadek masy ciała.

Długotrwałe spożywanie żywności lub wody o zwiększonej zawartości miedzi wiąże się z ryzykiem zatrucia, zwłaszcza u szczeniąt.

 

Co może wywołać niedobór:

  • niski poziom żelaza w surowicy krwi prowadzi do niedoboru miedzi;

  • nadmierna ilość wapnia w organizmie hamuje wchłanianie miedzi;

  • nadmierna ilość siarki zaburza wchłanianie miedzi;

  • nadmierna ilość cynku zaburza wchłanianie miedzi;

  • nadmierne ilości witamin zaburzają wchłanianie miedzi;

  • fityniany i włóknik zaburzają wchłanianie miedzi;

  • toksyczne metale, takie jak: kadm, srebro lub ołów zaburzają wchłanianie miedzi.

Co może wpłynąć na niedobór:

  • problemy związane z zaczopowaniem dróg żółciowych;

  • marskość wątroby.

Objawy niedoboru:

  • zaburzona gospodarka lipidowa organizmu - powodująca wzrost poziomu trójglicerydów we krwi;

  • nadmiar (współzawodnictwo z Fe) prowadzi do anemii;

  • obrzęki, zmiany kostne;

  • reumatoidalne zapalenie stawów;

  • zmniejszona odporność na infekcje;

  • nieprawidłowe tworzenie się kolagenu;

  • demineralizacja kości;

  • silna depigmentacja sierści, szczególnie części twarzowej głowy;

  • wadliwa keratynizacja skóry i cebulek włosowych, sierść staje sie szorstka i matowa;

  • upośledzenie syntezy Hb i osłabienie wytrzymałości kości.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • cynku i miedzi nie powinno się podawać razem, ponieważ miedź obniża poziom cynku w organizmie i może powodować bezsenność;

  • wchłanianie miedzi zaburza wchłanianie cynku i magnezu;

  • duże dawki witaminy C zaburzają wchłanianie miedzi;

  • wchłanianie miedzi (podobnie jak jonów innych metali) w przewodzie pokarmowym jest blokowane przez białka mleka i jaj oraz warzywa krzyżowe zawierające duże ilości związków siarki;

  • wiele metali ciężkich współzawodniczy we wchłanianiu w układzie pokarmowym (Ca, Cu, Mg, Mn, Zn, Mo, Co, Ni);

  • gotowanie lub przechowywanie kwaśnych produktów żywnościowych w miedzianych garnkach zwiększa stężenie pierwiastka.

Źródła w pożywieniu:

miedź powszechnie występuje w większości produktów spożywczych. Najwięcej miedzi zawierają warzywa i owoce, wątroba, nerki, płuca, serce, podroby, cielęcina, orzechy, drób, ryby, żółtka jaj.

 

Zapotrzebowanie:

Uwaga psom nie powinno się dostarczać miedzi w postaci innej, niż tlenek miedzi.

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0,8 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 2,9 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 0.16 mg/kg;

- psy dorosłe: 0,06 mg/kg.

 

powrót

CYNK (Zn, łac. zincum) - pierwiastek chemiczny, metal przejściowy z grupy cynkowców w układzie okresowym (grupa 12). Cynk ma ogromne znaczenie gospodarcze oraz biologiczne. Jest jednym z niezbędnych mikroelementów - fakt ten został potwierdzony dopiero w 1957 r. Jest obecny w centrach aktywnych wielu (około 200) enzymów uczestniczących w różnych procesach, w tym w przemianach metabolicznych. Ponadto wiele czynników transkrypcyjnych, białek regulatorowych i innych typów białek wiążących DNA zawiera tzw. palce cynkowe. W związku z tym cynk ma wpływ na wszystkie podstawowe procesy życiowe. Wchłanianie zachodzi głównie w jelicie cienkim, a o jego wchłanianiu, jak również o transporcie w organizmie decydują przede wszystkim aminokwasy, zwłaszcza histydyna. Cynk nie jest uważany za wysoce przyswajalny. Badania pokazują, że od 5 do 40% spożytego cynku jest rzeczywiście wchłanianego. Około 25% jest transportowane przez odpowiedni mechanizm. Spożyty cynk wiąże się z albuminami osocza i beta-2-makroglobuliną, gdzie jest następnie przenoszony do hepatocytów. Trzydzieści do czterdziestu procent cynku wiąże się z białkami i jest pobierany przez wątrobę, a następnie zwalniany do krwiobiegu. Część cynku zawartego we krwi osadza się w wątrobie, nerkach, prostacie, mięśniach i trzustce. Cynk jest eliminowany głównie poprzez wydzieliny trzustki i dróg żółciowych i wydalany wraz z kałem oraz w niewielkich ilościach w moczu (<10%)

 

Funkcje:

  • fizjologiczne funkcje wiążą się z jego występowaniem w ok. 60 różnych enzymach, a mianowicie: w anhydrazach, dehydrogenazach, proteinazach, peptydazach i fosfatazach;

  • cynk reguluje metabolizm związków węglowodanowych i białkowych;

  • bierze udział w detoksykacji alkoholu w wątrobie;

  • bierze udział w mineralizacji kośćca;

  • ułatwia trawienie protein;

  • bierze udział w przekształcaniu w energię kalorii zawartych w składnikach odżywczych;

  • jest niezbędny do właściwego rozwoju płodu;

  • jego odpowiednie stężenie w organizmie matki pozwala na prawidłowe wytworzenie się kości, podniebienia, warg, oczu, mózgu, serca, płuc, układu moczowego;

  • wraz z witamina A, B6 i B12 jest niezbędny do prawidłowego wzrostu;

  • pomaga w produkcji przeciwciał;
  • wpływa na pracę grasicy i limfocytów;
  • podnosi sprawność organizmu;
  • przyśpiesza gojenie ran, owrzodzeń;
  • łagodzi objawy łuszczycy;
  • odgrywa rolę w zapobieganiu nowotworom;
  • pomaga zachować właściwy poziom cholesterolu we krwi;
  • reguluje ciśnienie;
  • reguluje pracę gruczołów łojowych;
  • zwiększa poziom albumin we krwi;
  • wpływa na płodność;
  • wpływa korzystnie na wytwarzanie różnych hormonów, m.in. płciowych i tarczycy i ma szczególnie istotne znaczenie dla utrzymania w zdrowiu gruczołu krokowego.

Zależności:

  • odpowiednie stężenie cynku w pożywieniu reguluje metabolizm witaminy D oraz wapnia i ogranicza ujemny wpływ obniżonego stężenia wapnia na kości;

  • odpowiednie stężenie cynku w organizmie zwiększa przyswajanie witaminy A i bierze udział w jej przenoszeniu przez krew;

  • potrzebny dla utrzymania prawidłowego stężenia witaminy E we krwi;
    cynk współdziała w procesach fizjologicznych z różnymi pierwiastkami, a przede wszystkim z kadmem i miedzią.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

absorpcja cynku nie jest najlepsza, zależy przede wszystkim od poziomu jego poboru, od proporcji do innych pierwiastków pobieranych w diecie oraz od związków chemicznych, w których jest zawarty:

  • połączenie cynku z witaminą B6 powoduje zwiększenie wchłaniania cynku z przewodu pokarmowego;

  • dodatek białka zwierzęcego zasobnego w histydynę i cystynę - zwiększa przyswajalność cynku;

  • laktoza;

  • produkty rafinowane;

  • witamina B3;

  • aminokwasy (glicyna, cysteina, kwas glutaminowy);

  • wysiłek fizyczny;

  • witamina C.

Objawy nadmiaru:

  • wymioty;

  • anemia;

  • osłabienie systemu immunologicznego;

  • podwyższony poziom cholesterolu;

  • niedobory miedzi i żelaza;

  • apatia.

Toksyczność:

Cynk nie należy do pierwiastków chemicznych o wysokiej toksyczności, ale mimo to nadmiar cynku osłabia system obronny, zwiększa się ilość lipidów w osoczu, zmniejsza się ilość witamin A i E, w ostateczności dochodzi do wymiotów i nieżytów żołądka. Nie jest znana minimalna dawka toksyczna dla metalicznego cynku. Najniższa dawka soli cynku, która powodowała zgon u 50% narażonych zwierząt (LD 50) wynosiła około 100 mg/kg masy ciała w przypadku ostrej toksyczności.

 

Teoretycznie efekt toksyczności może wystąpić przy połknięciu przez zwierzę kilku monet bitych ze stopów zawierających duże ilości cynku, może wystąpić na skutek picia i jedzenia z ocynkowanych pojemników, w skutek zjedzenia maści i kremów z dużą zawartością cynku. Pierwszym charakterystycznym objawem jest wystąpienie niedokrwistości hemolitycznej i morfologicznych zmian erytrocytów. Podstawowy mechanizm prowadzący do niedokrwistości hemolitycznej w wyniku zatrucia cynkiem u psów nie jest w pełni wyjaśniony. Może objawiać się: podrażnieniami przewodu pokarmowego, wymiotami, biegunką, nadmiernym ślinieniem, żółtaczką, brązowym lub mocno pomarańczowym zabarwieniem moczu. W dużych ilościach (powyżej 50 mg na kilogram masy ciała, lub 1 do 3 groszy), spożycie cynku może prowadzić do uszkodzeń wątroby i niewydolności nerek oraz śmierci.
 

Co może wywołać niedobór:

  • słaba przyswajalność w przewodzie pokarmowym;

  • choroby układu pokarmowego;

  • dieta uboga w cynk;

  • zwiększone wydalanie cynku z moczem;

  • względny niedobór cynku pojawia sie u szczeniąt dużych i szybko rosnących ras psów skarmianych niewłaściwą dietą (bogatą w dużą ilość soli mineralnych, witamin i węglowodanów);

  • względny niedobór pojawia się u suk ciężarnych;

  • duże ilości kwasu foliowego;

  • stres.

Co może wpłynąć na pogorszenie wchłaniania:

  • przyswajanie cynku obniżają zawarte w pokarmach roślinnych związki zwane fitynami;

  • wysoka zawartość wapnia, fosforu, żelaza, miedzi obniża pobór cynku;

  • skarmianie psów karmami bogatymi w produkty zbożowe powoduje zmniejszenie absorpcji cynku;

  • alergeny pokarmowe;

  • błonnik;

  • pochodne inozytolu;

  • szczawiany;

  • negatywny wpływ na wchłanianie cynku mogą mieć metale ciężkie, takie jak kadm i rtęć;

  • pestycydy;

Objawy niedoboru:

  • pierwszym i najbardziej łatwym do przeoczenia sygnałem niedoboru cynku jest zmniejszenie apetytu i stopniowe zmniejszenie masy ciała;

  • w skórze niedobór powoduje zakłócenia normalnego podziału komórki, a skóra staje się sucha i zaczyna się łuszczyć;

  • wzrost sierści jest opóźniony i ostatecznie dochodzi do utraty sierści i łysienia na całym ciele (alopecia);

  • w związku ze zmianami skóry, cały system odpornościowy zwierzęcia jest w ciężkiej depresji i wtórne bakteryjne zakażenia skóry i krostkowe dermatozy mogą wystąpić wraz ze zwiększoną podatnością na wszelkiego rodzaju infekcje bakteryjne i wirusowe.

  • rumień;

  • hyperkeratoza;

  • suchy piodermit;

  • zapalenia skóry;

  • problemy z pazurami;

  • przy niedoborze grasica jest niewielka, albo nie istnieje, T liczby komórek są niewielkie, a ich normalne funkcjonowanie jest w dużej mierze zaburzone, co prowadzi do znacznego wzrostu zachorowalności na choroby zakaźne, choroby autoimmunologiczne, wpływa na wystąpienie stanów degeneracyjnych, a w ostateczności może prowadzić do rozwoju raka;

  • niedokrwistość;

  • spowolnienie tempa wzrostu;

  • wady wrodzone;

  • biegunki;

  • niedostateczne funkcjonowanie gruczołów płciowych;

  • powolne gojenie się ran;

  • apatia;

  • przy dużym niedoborze: zaburzenie rozwoju kości, powiększona śledziona i wątroba, karłowatość, upośledzona czynność jąder;

  • w okresie ciąży i rozwój płodu może spowodować poważne opóźnienie wzrostu, wady kończyn, obrzęk stawów, nieprawidłowości w tworzeniu układu szkieletowego.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • zaobserwowano antagonizm we wchłanianiu cynku i wapnia w przewodzie pokarmowym;

  • zmniejsza wchłanianie: wapnia, miedzi i tetracykliny;

  • diuretyki nasilają wydalanie cynku;

  • związki cynku są wrażliwe na światło, temperaturę, wilgoć. Pokarmy należy przechowywać w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu. Również mrożenie obniża zawartość cynku w pokarmach.

Suplementacja:

Dieta bogata w świeże mięso nie powinna wymagać dodatkowych suplementów cynku. Większość komercyjnych karmy klasy Premium dla zwierząt domowych posiada dodatkowe porcje cynku, aby przeciwdziałać szkodom/stratom podczas jej przetwarzania.

 

Źródła w pożywieniu:

Najlepszym źródłem cynku są: jadalne wodorosty, mięso, żółtko jaja, ryby, chuda wołowina, serca kurze, baranina, indyk, drożdże piwne, pokarm bogaty w proteiny, otręby, orzechy, pestki dyni oraz nierafinowane pokarmy. Rośliny zawierające cynk to: lucerna i pokrzywa.

 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 9,7 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 35,6 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 1,94 mg/kg;

- psy dorosłe: 0,72 mg/kg.

 

powrót

JOD (I, łac. iodum) – pierwiastek chemiczny, z grupy fluorowców w układzie okresowym. Jego nazwa pochodzi od stgr. ioeides - fioletowy. Jod jest dla psa niezbędnym mikroelementem. Jest on dostarczany z pożywieniem i wodą. Gleby i woda okolic nadmorskich są najbogatsze w jod, im dalej od morza tym gleby są coraz uboższe w ten pierwiastek. Najmniej jodu jest w glebie i wodzie okolic górskich i podgórskich. Jod wchodzi w skład hormonów wydzielanych przez tarczycę, które biorą udział w regulowaniu podstawowych funkcji życiowych: kontrolują temperaturę, układ nerwowy, mięśniowy, podział komórek. Większość jodu obecnego w organizmie znajduje się w gruczole tarczycy. Pozostałe część jest rozproszona po całym organizmie; najwięcej znajduje się w jajnikach, kościach i krwi. Poza jedzeniem organizm wchłania jod przez skórę. Obok żelaza i witaminy A jod jest tym składnikiem, którego niedobory są najczęściej obserwowane. W ustroju jod występuje w trzech postaciach: jako jod nieorganiczny, jod hormonalny - związany z tyroksyną i trójjodotyroniną - oraz w związkach poprzedzających wytworzenie się substancji mających działanie hormonalne. Wchłonięte w jelitach związki jodu zostają zatrzymane przez tarczycę, przy czym wyzwala się wolny jod, który następnie łączy się z aminokwasem tyrozyną. Zależenie od stopnia jodowania powstaje jednojodotyrozyna, dwujodotyrozyna i czterojodotyrozyna, czyli tyroksyna.

 

Funkcje:

  • jedyną znaną funkcją, jaką pełni jod w organizmie, jest jego obecność w hormonach tarczycy. Hormony te regulują metabolizm, wzrost i rozmnażanie, pracę komórek nerwowych i mięśni, powstawanie białek, wzrost włosów i regenerację skóry oraz zużycie tlenu przez komórki. Jeden z nich, zwany tyroksyną, reguluje tempo i poziom zużycia energii przez komórki, a zatem jest ważnym regulatorem masy ciała.
    Hormony tarczycy pobudzają syntezę cholesterolu lub jego degradację, nasilają działanie amin katecholowych, hamują syntezę białka, przez co wpływają na transkrypcję genów.

Objawy nadmiaru:

  • uszkodzenia tarczycy;

  • zaburzenia hormonalne;

  • czarne, smoliste stolce.

Toksyczność:

Nie stwierdzono zatruć jodem pochodzącym z pożywienia. Sam jod w postaci czystej jest toksyczny. W kontakcie ze skórą wywołuje silne podrażnienia, rany i zmiany martwicze. Po spożyciu powoduje pojawienie się ciemno zabarwionych wymiotów, ciemnych plam w jamie ustnej, doprowadza do zaburzenia funkcjonowania tarczycy i zmian w kościach. W cięższych przypadkach może wystąpić wstrząs. Duże dawki jodu mogą uszkadzać ściany żołądka i jelit, a także nerki. Długotrwałe podawanie zwiększonych dawek jodu prowadzi do rozwoju jodzicy.

 

Co może wywołać niedobór:

  • dieta uboga w jod;

  • gleby ubogie w sole mineralne;

  • substancje hamujące czynności tarczycy, występują w: surowej kapuście, rzepie, orzeszkach ziemnych, kalafiorze, brukselce, gorczycy i soi. Długotrwałe podawanie dużych ilości tych produktów na surowo przy niskim stężeniu jodu w organizmie może doprowadzić do niedoczynności tarczycy;

Objawy niedoboru:

  • niedoczynności tarczycy;

  • u suk w ciąży powoduje u szczeniąt kretynizm: bardzo silne, nieodwracalne opóźnienie rozwoju;

  • apatia;

  • drżenie kończyn;

  • łamliwość i suchość sierści;

  • zmniejszona odporność;

  • problemy z reprodukcją;

  • słabe przyrosty masy ciała;

  • powolny wzrost.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • niektóre leki, m.in. tiomocznik, tiouracyl, sulfonamidy i disulfiram mogą prowadzić do niedoczynności tarczycy;

  • surowa kapusta zawiera związki upośledzające wchłanianie jodu

  • lit zmniejsza aktywność jodu.

Źródła w pożywieniu:

Do najlepszych źródeł jodu należą świeże ryby morskie i owoce morza, jadalne wodorosty morskie oraz produkty hodowane na terenach bogatych w jod, w tym woda pitna pochodząca z okolic nadmorskich. Do owoców zawierających jod należą: banany, truskawki, poziomki, ananasy. Jod występuje również w powietrzu (zwłaszcza w okolicach nadmorskich). Również preparaty przygotowane na bazie, niektórych ziół: Urtica urens, Astragalus membranaceous, Eleutherococcus senticosis są wykorzystywane do wspierania, ochrony i prawidłowego funkcjonowania tarczycy.

 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0,16 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,59 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 0,032 mg/kg;

- psy dorosłe: 0,012 mg/kg.

 

powrót

SELEN (Se, łac. selenium) – pierwiastek chemiczny z grupy niemetali w układzie okresowym. Selen jest jednym z niezbędnych mikroelementów i musi być dostarczany w pożywieniu. Zawartość selenu w produktach spożywczych różni się znacznie, co związane jest z dużymi różnicami w zawartości selenu w glebie i wodzie w różnych częściach świata. Gleby na terenie Polski są uważane za ubogie w selen. Ten śladowy pierwiastek znajduje się niemal we wszystkich komórkach, ale największe jego ilości występują w wątrobie, nerkach, sercu i śledzionie. W produktach spożywczych selen występuje jako selenoaminokwasy. Selen w postaci organicznej wchłaniany jest na zasadzie transportu aktywnego, selen w postaci nieorganicznej - na zasadzie transportu biernego. Selen wydalany jest przez nerki.  U psów potwierdzono, że selen może być całkowicie zastąpiony przez witaminę E. Przez długi czasu uważany był za pierwiastek toksyczny, dopiero w drugiej połowie XX wieku odkryto jego ważne funkcje. Dzienne zapotrzebowanie na selen jest mniejsze, niż zapotrzebowanie na którykolwiek z pozostałych pierwiastków śladowych. Selen jest również najbardziej toksycznym pierwiastkiem śladowym. Doskonale pasuje do niego maksyma, iż "w małych i proporcjonalnych do zapotrzebowań organizmu dawkach pomaga, a przy dużych szkodzi".

 

Funkcje:

  • jest antyoksydantem;

  • chroni/spowalnia procesy starzenia komórek pod wpływem utleniania;

  • niezbędny do syntezy peroksydazy glutationu, głównego przeciwutleniacza ustroju;

  • wchodząc w skład antyutleniacza: peroksydazy glutationowej, selen redukuje ilość szkodliwych związków, takich jak nadtlenek wodoru, które przyczyniają się do powstawania reumatoidalnego zapalenia stawów;

  • bierze udział w produkcji prostaglandyn, hormonopodobnych substancji, które likwidują zapalenia;

  • pomaga zachować elastyczność tkanek;

  • pobudza układ immunologiczny;

  • zmniejsza zdolność płytek krwi do tworzenia skrzepów, co zapobiega zatorom;

  • jest niezbędny do prawidłowego wzrastania i rozwoju;

  • jest potrzebny do regeneracji DNA;

  • zapobiega wielu formom raka;

  • wspomaga funkcje wątroby;

  • utrzymuje w dobrym stanie oczy, wzrok, skórę, sierść;

  • chroni przed chorobami serca i krążenia;

  • jest odpowiedzialny za właściwy rozwój płodu;

  • selen razem z witaminą E usuwa z organizmu pierwiastki rakotwórcze - ołów i kadm;

  • chroni skórę przed szkodliwym działaniem promieni ultrafioletowych;

  • ważny jest także dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy;

  • Według Mercola.com, badania sugerują, że selen pomaga również w długofalowej poprawie zdrowia stawów i może zmniejszyć ryzyko Kaszyna-Beck choroby, co wiąże się z  degeneracją chrząstki stawowej pomiędzy stawami oraz chorobami tarczycy. Selen wpływa również na tempo rozwoju i przebieg dysplazji stawów biodrowych.

Zależności:

  • selen współpracuje z przeciwutleniającą witaminą E i czasami ją zastępuje;

  • Selen wchodzi w skład jednego z enzymów wydzielanych przez gruczoł tarczowy, co tłumaczy jego synergiczną funkcję w stosunku do jodu;

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

Wchłanianie selenu zależy od stopnia wysycenia organizmu oraz od formy chemicznej:

  • selen występujący w postaci organicznej (selenometionina, selenocysteina) jest lepiej przyswajalny;

  • wchłanianie selenu zwiększa się w obecności białka, witaminy E, C i A i pozostałych związków o właściwościach przeciwutleniających;

Objawy nadmiaru:

  • kardiomiopatia;

  • choroby wątroby;

  • łysienie;

  • zmęczenie, nudności, wymioty;

  • zażółcenie skóry.

Toksyczność:

Toksyczność selenu u psów jest dość rzadkim zjawiskiem, ale może wystąpić, jeśli spożycie przekracza 0,9 mg selenu na każdy funt pokarmu (na suchą masę) przez dłuższy okres czasu. Poziom selenu w diecie > 5 ppm może wywołać objawy po dłuższym działaniu. Poziom w przedziale 10-25 ppm może skutkować poważnymi objawami.

 

Objawy toksyczności selenu to: utrata sierści, kalectwo, niedokrwistość, wodobrzusze, marskość wątroby, uszkodzenia śledziony, skrajnie śmierć. Doustna dawka selenu w zakresie 1-5 mg/kg jest śmiertelna dla większości zwierząt. Pozajelitowy selen jest również bardzo toksyczny, szczególnie dla młodych zwierząt i powoduje śmierć u szczeniąt już w małych dawkach: 1,0 mg/kg. Stopień zatrucia selenem zależy od przyjętej ilości i czasu, jaki upłynął od spożycia. Zatrucia u zwierząt charakteryzują się stanami: ostrym, podprzewlekłym lub przewlekłym.

 

Co może wywołać niedobór:

  • dieta uboga w selen i witaminę E;

  • choroby przebiegające z zaburzeniem wchłaniania tego pierwiastka;

  • część pierwiastka zawartego w produktach tracimy wskutek ich niewłaściwego mycia, przyrządzania, przechowywania lub wielokrotnego odgrzewania.

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • selen występujący w postaci nieorganicznej (seleniny i seleniany) jest gorzej wchłaniany;

  • obecności siarki oraz soli metali ciężkich;

  • nadmiar witaminy C (syntetycznej) obniża wchłanianie selenu;

  • przewlekłe choroby wątroby;

  • w połączeniu z węglowodanami, zwłaszcza prostymi, selen staje się trudno przyswajalny.

Objawy niedoboru:

braki selenu są niezwykle rzadkie u psów, nie mniej jednak jeśli wystąpią to mogą się objawić, jako:

  • zaćma;

  • zaburzenia rozwoju;

  • choroby serca (kardiomiopatia);

  • zaburzenia funkcjonowania wątroby;

  • zaburzenia funkcjonowania nerek;

  • zaburzenia funkcjonowania trzustki;

  • zaburzenia funkcjonowania układu rozrodczego;

  • zmniejszenie odporności;

  • zapalenie mięśni;

  • osłabienie płodności u samców;

  • zmiany rakowe;

  • obniżona zdolność detoksyfikacji;

  • u suk w ciąży niedobór może powodować nieodwracalne zmiany u szczeniąt, hamujące rozwój i powstawanie systemu obronnego organizmu;

  • w odniesieniu do hormonów tarczycy, selen jest wymagany do przekształcenia mniej aktywnych hormonów T4, do biologicznie aktywnego hormonu T3 i jako taki może prowadzić do niedoczynności tarczycy, nawet wtedy, gdy niektóre wyniki (eg.T4) wyglądają normalnie;

  • stany alergiczne;

  • przyspieszenie procesów starzenia się organizmu.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • obecność siarki obniża toksyczne działanie selenu;

  • Interakcje zachodzące miedzy selenem a metalami śladowymi mają znaczenie fizjologiczne. W organizmach powstają łatwo selenki metali (np. Cd, Hg, Pb, Ag, Ta), które ze względu na słabą rozpuszczalność podlegają wyłączeniu z biochemicznych procesów. W efekcie tych reakcji selen może unieruchamiać toksycznie działający nadmiar metali, które odkładają się głównie w organach miąższowych.

  • wpływ selenu na zwiększone zatrzymywanie metali, szczególnie rtęci i ołowiu w substancji międzykomórkowej nerek i wątroby może okazać się niekorzystny dla ogólnego metabolizmu. Ponieważ wymienione metale wykazują podatność do łączenia się z białkami drobnocząsteczkowymi, ograniczają przyswajanie selenu przez organizm;

  • wzrost zawartości tego pierwiastka w tkankach (np. serca, wątroby, nerek) powoduje w nich wtórny spadek stężenia magnezu, manganu i miedzi.

Źródła w pożywieniu:

Zawartość selenu w produktach rolnych zależy od jego obecności w glebie, na której zostały wyhodowane, i może się różnić dwustukrotnie. Ciemny ryż i owies są doskonałymi źródłami selenu, jeśli pochodzą z uprawy na glebie bogatej w ten pierwiastek. Drób, chude mięso, podroby również zawierają sporo selenu. Bogatym źródłem selenu są także ryby słonowodne i słodkowodne.

 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 0,03 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 0,11 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 0,6 µg/kg;

- psy dorosłe: 2,2 µg/kg.

 

powrót

MANGAN (Mn, łac. manganum) to pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Wewnątrzkomórkowo mangan jest związany z mitochondriami. Transport manganu w osoczu odbywa się przy udziale transferyny, kumuluje się głównie w narządach miąższowych - wątrobie i nerkach, zaś kości mogą zawierać do 25% zasobów ustrojowych tego składnika mineralnego. Najniższe jego stężenia występują w mięśniach szkieletowych. Jest wchłaniany w jelicie cienkim, a wydalany wraz z żółcią. Mangan wchodzi w skład wielu tkanek, zwłaszcza mózgowia, nerek, trzustki i wątroby.

 

Funkcje:

  • mangan bierze udział w różnych procesach fizjologicznych przede wszystkim, jako aktywator enzymów regulujących metabolizm glukozy i innych węglowodanów, lipidów łącznie z cholesterolem oraz białek;

  • mangan jest niezbędnym składnikiem kości i bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego;

  • mangan należy do antyutleniaczy;

  • aktywuje niektóre enzymy biorące udział w procesie wytwarzania energii, syntezie glikogenu, syntezie mocznika oraz białek uczestniczących w procesie krzepnięcia krwi i regeneracji tkanki łącznej;

  • wspomaga działanie magnezu w kościach;

  • bierze udział w aktywacji niektórych enzymów potrzebnych do właściwego wykorzystania przez organizm biotyny, witaminy B1 i witaminy C;

  • jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania mózgu;

  • bierze udział w procesach wytwarzania energii;

  • uczestniczy w przemianach metabolicznych wapnia;

  • jest potrzebny do wytwarzania melaniny i syntetyzowania kwasów tłuszczowych;

  • jest potrzebny do tworzenia prawidłowej struktury kości;

  • pełni ważną rolę w wytwarzaniu tyrozyny przez tarczycę;

  • potrzebny do prawidłowego procesu trawienia i utylizacji produktów pokarmowych;

  • wpływa na syntezę mukopolisacharydów;

  • pobudza syntezę cholesterolu.

Zależności:

  • jego obecność konieczna jest dla metabolizmu witaminy B 1 i witaminy E;

  • Mangan współdziała z witaminą K przy wytwarzaniu czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • cynk, witamina E, witamina B1, witamina C, witamina K.

Objawy nadmiaru:

Nadmiar manganu występuje bardzo rzadko:

  • zbyt wysoki poziom manganu również może być szkodliwy zwłaszcza dla tkanek, w których się gromadzi. Przykładowo nieprawidłowe stężenie manganu w mózgu wiąże się z rozwojem chorób na tle neurologicznym.

  • letarg;

  • mimowolne ruchy;

  • problemy z utrzymaniem właściwej postawy;

  • problemy z sercem;

  • utrata apetytu.

Toksyczność:

Toksyczność manganu u psów jest w zasadzie nieznana. Przewlekłe zatrucia tym pierwiastkiem mogą, jednak prowadzić do zaburzeń psychicznych, neurologicznych, a także zmian w strukturze DNA. Zaobserwowano również zmniejszenie przyswajalności fosforu i żelaza oraz znaczne podwyższenie ilości wapnia we krwi. Nadmiar manganu prowadzi do hemolizy erytrocytów. W przeprowadzonym eksperymencie po podaniu wlewu dożylnego z dużą ilością manganu w odstępach czasowych obserwowano: utratę apetytu, obniżenie ciśnienia krwi z odruchową tachykardią i znaczne zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, począwszy od pierwszej dawki i postępującą z kolejnymi dawkami. Ostatecznie nastąpiła śmierć. Histopatologiczna ocena potwierdziła poważne uszkodzenie wątroby, które charakteryzowało się ogromną martwicą wątroby, krwotokami około wrotnymi i łagodnym rozrostem nabłonka dróg żółciowych. Wyniki te wskazują, że ostre traktowanie psów MnCl2 powoduje poważne uszkodzenie wątroby i niedociśnienie z odruchową tachykardią i sugerują, że psy są bardzo wrażliwe na toksyczne działanie manganu.

 

Co może wywołać niedobór:

  • nieprawidłowo skomponowana dieta uboga w mangan;

  • nieprawidłowe proporcje wapnia, miedzi, żelaza, cynku w stosunku do manganu;

  • zaburzenia wchłaniania pierwiastka;

  • przewlekłe choroby i aplikacja antybiotyków.

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • duże ilości fosforanów;

  • duże ilości magnezu;

  • wapń, miedź, żelazo, cynk i mangan rywalizują o wchłanianie w jelicie cienkim, toteż nadmiar jednego z tych pierwiastków ogranicza wchłanianie pozostałych;

Objawy niedoboru:

  • niedostateczne spożycie manganu prowadzi do zmniejszenia płodności;

  • opóźnienia w rozwoju fizycznym;

  • wady wrodzone;

  • zniekształcenia kośćca - grubienie kości;

  • zmiany w stawach;

  • zmniejszona synteza glikoprotein;

  • ataki padaczkowe

  • apatia i osłabienie;

  • może zwiększać stężenie cholesterolu we krwi;

  • może wywołać ubytek masy ciała;

  • niedokrwistość;

  • zmiany skórne;

  • zmiany kostne;

  • opóźnienie wzrostu;

  • zaburzenia w funkcjonowaniu układu krążenia;

  • zaburzenia w funkcjonowaniu układu oddychania, a także ośrodkowego układu nerwowego.

  • wywołany doświadczalnie deficyt manganu we krwi spowodował wzrost stężenia wapnia, fosforu i fosfatazy zasadowej we krwi, co potwierdza jego związek z procesem resorpcji kości.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • nadmiar manganu obniża wchłanianie żelaza;

  • mangan może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami powodując liczne objawy. Są to: haloperidol i inne leki przeciwpsychotyczne, rezerpina, leki zobojętniające sok żołądkowy, środki przeczyszczające, tetracyklina (antybiotyk).

Źródła w pożywieniu:

zawartość manganu zależy od jego ilości w glebie. Doskonałymi jego źródłami są: szpinak, jagody, otręby pszenne, orzechy. Umiarkowane ilości omawianego pierwiastka występują w zielonolistnych warzywach, jajach i suszonych owocach.

 

Zapotrzebowanie:

zawartość w karmie:

- psy rosnące: 1,4 mg (na każde 1,000 kcal ME);

- psy dorosłe: 5,1 mg/kg (sucha masa, 3.67 kcal ME/g);

minimalne wartości rekomendowane do spożycia dziennego na kg masy ciała:

- psy rosnące: 0,28 mg/kg;

- psy dorosłe: 0,10 mg/kg.

 

powrót

MOLIBDEN (Mo, łac. molybdenum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa znaczy "podobny do ołowiu" i pochodzi od greckiego określenia ołowiu - molybdos. De Renze (1953), Totter (1953) i Mackler (1954) wykazali, że molibden jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym dla zwierząt i że występuje w dwóch enzymach: oksydazie ksantynowej i w oksydazie aldehydowej, stwierdzono też, że enzymy te należą do molibdenoflawoprotein. Oksydaza ksantynowa bierze udział w powstawaniu kwasu moczowego. Wszystkie tkanki zawierają niewielkie ilości molibdenu, ale najwięcej koncentruje się go w wątrobie, nerkach, kościach i skórze. Stężenie molibdenu zależy od jedzenia; spada lub rośnie zależnie od zawartości pierwiastka w pożywieniu.

 

Funkcje:

  • wchodzi w skład enzymu zwanego oksydazą ksantynową, który bierze udział w tworzeniu kwasu moczowego (produkt przemiany materii);

  • odgrywa ważną rolę przy uaktywnianiu zmagazynowanego żelaza;

  • jest konieczny do właściwego wzrostu i rozwoju;

  • wspomaga przemiany metaboliczne tłuszczów i węglowodanów;

  • jest potrzebny do przemian metabolicznych DNA.

Zależności:

  • współdziała z witaminą B2 przy uwalnianiu energii z pożywienia;

  • wpływa na metabolizm żelaza.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • białko;

  • węglowodany;

  • tłuszcz.

Objawy nadmiaru:

objawy nadmiaru molibdenu różnią się w zależności od gatunku u zwierząt oraz wieku i zależą od ilości spożycia omawianego pierwiastka:

  • może wywoływać zaburzenia metabolizmu wapnia i fluoru w tkance kostnej;

  • może wywoływać objawy niedoboru miedzi;

  • powoduje powstawanie skazy moczanowej;

  • może przyczyniać się do obrzęków i bólów stawowych.

Toksyczność:

toksyczność molibdenu u psów jest w zasadzie nieznana. Nie mniej jednak wdychanie pyłów molibdenowych i związków molibdenu, takich jak: trójtlenek molibdenu i rozpuszczalnych w wodzie molibdenianów. Może mieć niewielkie działania toksyczne w przypadku wdychania lub podawania ich doustnie. Badania laboratoryjne sugerują, że w porównaniu do innych metali ciężkich toksyczność molibdenu jest stosunkowo niska. Spożywanie molibdenu w bardzo dużych dawkach może dać objawy zbliżone do dny.

 

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • wolfram;

  • nadmiar miedzi;

  • siarczany.

Co może wywołać niedobór:

  • nieprawidłowo skomponowana dieta;

  • choroby przebiegające z zaburzeniem wchłaniania tego pierwiastka.

Objawy niedoboru:

niedobór molibdenu u zwierząt powoduje:

  • niedokrwistość;

  • zahamowanie rozwoju;

  • utratę apetytu;

  • może powodować nieregularny rytm serca;

  • niezdolność wytwarzania kwasu moczowego;

  • przyspiesza śmierć.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • nadmiar molibdenu obniża stężenie miedzi i na odwrót;

Źródła w pożywieniu:

zawartość molibdenu w warzywach i owocach zależy od jego zawartości w glebie, na której je wyhodowano. Rośliny, które wyrosły na glebie bogatej w molibden, mogą go nawet zawierać pięćset razy więcej niż te, które hodowano na glebie ubogiej w ten pierwiastek. Twarda woda w wodociągach publicznych jest również dobrym źródłem molibdenu, tak jak chude mięso, ryż naturalny, zielone warzywa, mięso, sery, podroby.

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla molibdenu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta lub korzystanie z gotowych karm (z zawartością molibdenu) pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

KOBALT (Co, łac. cobaltum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych układu okresowego. Został odkryty w roku 1735 przez Georga Brandta. Nazwa wywodzi się od "kobolda", złego ducha, krasnala lub gnoma, rzekomo podrzucającego rudy bezwartościowego wówczas kobaltu w miejsce skradzionych kruszców żelaza. Kobalt ma duże znaczenie zarówno gospodarcze, jak i biologiczne. Kobalt jest jednym z mikroelementów i jest obecny w centrach reaktywności kilku enzymów. Zawartość kobaltu w organizmie psim jest niewielka, co sugeruje, że pierwiastek ten nie jest magazynowany w tkankach. Kobalt wchłania się w jelicie cienkim, a wydala się głównie z moczem. Najwięcej kobaltu zawierają: wątroba, trzustka, śledziona, nerki i kości. Kobalt w organizmie występuje głównie pod postacią witaminy B12, będącej kofaktorem dwu ważnych enzymów: izomerazy metylomalonylo-CoA i reduktazy rybonukleotydowej.

Funkcje:

  • kobalt wchodzi w skład witaminy B12. Jest to nadrzędna znana nam funkcja, jaką pełni ten pierwiastek w organizmie. Jako część składowa witaminy B12. pomaga w tworzeniu prawidłowych czerwonych ciałek krwi, funkcjonowaniu tkanki nerwowej i prawidłowym tworzeniu innych komórek;

  • funkcja witaminy B12., a pośrednio kobaltu jest ściśle związana z syntezą kwasów nukleinowych, otoczki mielinowej komórek nerwowych.

Zależności:

  • razem z manganem uaktywnia niektóre enzymy;

  • może zastępować cynk, w niektórych metyloenzymach.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

te same czynniki, które wpływają na polepszenie wchłaniania witaminy B12.

 

Objawy nadmiaru:

ewentualny nadmiar kobaltu ściśle wiąże się z nadmiarem witaminy B12.

 

Toksyczność:

toksyczność kobaltu u psów jest w zasadzie nieznana. Duże dawki kobaltu nieorganicznego (nie wchodzącego w skład witaminy B12) mogą, jednak nasilać czynności tarczycy i szpiku kostnego. W konsekwencji organizm produkuje nadmierną ilość czerwonych krwinek. Uszkodzenie serca może się pojawić również, gdy wysokim dawkom kobaltu towarzyszyć będzie spożywanie małej ilości białka lub deficyt witaminy B1. Ponad to wysokie dawki takiego kobaltu utrudniają absorpcję jodu. Bezpośredni kontakt z czystą formą kobaltu może prowadzić do różnych odczynów alergicznych.

 

Co może wywołać niedobór:

  • brak witaminy B12 w diecie;

  • duże dawki witaminy C niszczą witaminę B12, a tym samym przyczyniają się do niedoboru tego pierwiastka;

  • choroby przebiegające z zaburzeniem wchłaniania tego pierwiastka lub witaminy B12.

Objawy niedoboru:

niedobór kobaltu ściśle wiąże się z niedoborem witaminy B12 i przejawia się głównie w komórkach szybko dzielących się (komórki układu krwionośnego, nabłonkowe przewodu pokarmowego) i objawia się:

  • niedokrwistością (anemia);

  • dezorientacją;

  • utratą apetytu;

  • spadkiem masy ciała;

  • pobudzeniem;

  • drętwienie kończyn.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • podobne jak w przypadku witaminy B12;

  • związki kobaltu są wrażliwe na światło, temperaturę i wilgoć. Pokarmy powinny być przechowywane w ciemnym, chłodnym i suchym miejscu. Również mrożenie pokarmów powoduje straty kobaltu.

Źródła w pożywieniu:

wątroba wołowa, nerki wołowe, łosoś, pstrąg, ozór wołowy, flądra, dorsz, wołowina, baranina, cielęcina, żółtko jaja kurzego,

 

Zapotrzebowanie:

dzienna dawka kobaltu opiera się na zapotrzebowaniu organizmu na witaminę B12. Nie wiadomo nic o żadnym zapotrzebowaniu na sam kobalt. Nie opracowano też dla kobaltu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo dostarczana do organizmu witamina B12 pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek. (więcej o witaminach: TUTAJ).

 

powrót

KRZEM (Si, łac. silicium) – pierwiastek chemiczny, z grupy półmetali. Krzem został zidentyfikowany jako pierwiastek przez Antoine Lavoisiera w 1787 roku. Krzem jest drugim po tlenie najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem w przyrodzie. W środowisku obecny jest pod postacią krzemionki, czyli związku chemicznego składającego się z krzemu i tlenu. Krzemionka w różnych odmianach polimorficznych (kwarc, trydymit, krystobalit) oraz krzemiany i glinokrzemiany stanowią większość skał tworzących skorupę ziemską. W przyrodzie nie można znaleźć krzemu w stanie wolnym. Jest zawsze połączony z tlenem, jako dwutlenek krzemu, jest także obecny w formie bezwodnej (kwas krzemowy), czy w pochodnych soli - krzemianach. Sam krzem jest zbyt obojętny aby być biologicznie aktywny. Krzem w formie przyswajalnej występuje jako kwas krzemowy oraz kwas ortokrzemowy (pod taką postacią występuje w pożywieniu) i jest niezbędny dla zdrowia. U zwierząt krzem występuje jako kwas krzemowy, który może odgrywać rolę w organizacji strukturalnej części mukopolisacharydów. Znaleźć go można niemal w każdym narządzie, ale przede wszystkim w tkance łącznej, z której zbudowane są ścięgna, błony śluzowe, ściany naczyń krwionośnych, zastawki serca, skóra i układ kostno-stawowy. Jest składnikiem elastyny, kolagenu i struktury proteoglikanów. Poziom krzemu w organizmie maleje wraz z wiekiem zwierzęcia.

 

Funkcje:

  • jest pierwiastkiem niezbędnym w syntezie kolagenu;

  • bierze udział w rozwoju kości i procesie ich mineralizacji;

  • bierze udział w procesach metabolicznych wapnia, sodu, siarki, chloru, cynku, fluoru i wielu innych pierwiastków;

  • spełnia niezwykle istotną funkcję w procesie regeneracji kości, chrząstek i ścięgien;

  • usuwa stany zapalne, a także podrażnienia skóry jednocześnie poprawiając jej stan ogólny;

  • hamuje wypadanie sierści, a nawet przyspiesza jej wzrost;

  • wzmacnia pazury;

  • bierze czynny udział w procesie przemiany materii;

  • usprawnia pracę nerek;

  • wzmacnia kości i stawy;

  • może ograniczać szkodliwe działanie metali ciężkich;

  • odpowiada za prawidłowy przepływ informacji między mózgiem, a naczyniami krwionośnymi;

  • zwiększa krzepliwość krwi;

  • krzem ma zdolność przyciągania do siebie wirusów, grzybów, pasożytów i bakterii, które są następnie wydalane z organizmu.

Co wpływa na polepszenie wchłaniania:

  • większe spożycie kwasu tłuszczowego omega-6;

Objawy nadmiaru:

  • nieznane.

Toksyczność:

nieznana.

 

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:

  • witamina B2, B5 i B6;

  • tłuszcze nasycone i kwasy tłuszczowe trans;

  • błonnik;

  • magnez;

  • chrom;

  • potas;

  • fluorki.

Co może wywołać niedobór:

  • nieprawidłowo skomponowana dieta;

  • nadmiar aluminium;

  • okres intensywnego wzrostu;

  • przeciążenia fizyczne.

Objawy niedoboru:

  • osteomalacja (rozmiękanie kości);

  • choroby oczu, zębów, pazurów, skóry i sierści;

  • przyspieszone zużywanie chrząstek stawowych;

  • zapalenia skóry;

  • problemy naczyniowe;

  • zaburzenia stanu tkanki łącznej - choroby kości, więzadeł;

  • obniżenie odporności organizmu na infekcje;

  • zaburzone wchłanianie różnych pierwiastków.

Źródła w pożywieniu:

warzywa i bogate w ten pierwiastek wody mineralne. Duże ilości krzemu można znaleźć w otrębach ryżowych, pszennych i owsianych, a także w ogórkach, pasternaku, pokrzywie, owsie, mączce sojowej i brązowym ryżu.

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla krzemu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta lub korzystanie z gotowych karm pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

NIKIEL (Ni, łac. niccolum) - jest srebrzysto-białym metalem z delikatnym złotym odcieniem charakteryzujący się bardzo wysokim połyskiem. Należy do metali przejściowych, który jest twardy i ciągliwy. Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach ok. 80 ppm w postaci minerałów garnieryt i pentlandyt. Nikiel jako pierwiastek został wyizolowany i sklasyfikowany dopiero w 1751 roku. W przeciwieństwie do rozpuszczalnych soli niklu (chlorek, azotan i siarczan), nikiel metaliczny, siarczki niklu i tlenki niklu są słabo rozpuszczalne w wodzie. Nikiel mimo iż jest pierwiastkiem metalicznym śladowym, powszechnie występuje w przyrodzie. Jest obecny we wszystkich glebach, wodzie pitnej i powietrzu. Do gleby i wód gruntowych przedostaje się wraz z wiatrem i opadami deszczu. Głównym źródłem niklu w środowisku jest spalanie paliwa stałego, szczególnie węgla, oraz spalanie ropy, odpadów, a także produkcja stali i procesy galwanizacyjne. W powietrzu zanieczyszczonym związkami niklu metal ten występuje w postaci siarczanów, siarczków oraz tlenków niklu. Wchłanianie niklu do organizmu odbywa się przede wszystkim przez układ oddechowy. Absorpcja niklu przez skórę jest nieznaczna. Nikiel jest również słabo wchłaniany z diety i jest wydalany głównie z kałem. Część niklu w kale może pochodzić z żółci. Ograniczone badania sugerują, że zazwyczaj mniej niż 10% przyjętego z dietą niklu jest wchłaniane. Wchłonięty nikiel jest szybko usuwany z surowicy i wydalany z moczem. Ten pierwiastek w organizmie występuje w znikomych ilościach. Mimo to pełni kilka ważnych ról w procesach biochemicznych i jego brak odbija się negatywnie na funkcjonowaniu organizmu. Najwięcej niklu znajduje się w płucach, nerkach i niektórych tkankach wytwarzających hormony. Nikiel jest powszechnie uznany za niezbędny dla zwierząt, gdyż wchodzi w skład dehydrogenazy ksantynowej, oksydazy siarczkowej i ureazy, ale nie stwierdzono dotychczas w praktyce niedoboru tego pierwiastka.

 

Funkcje:

  • jest niezbędny do syntezy enzymów;

  • pełni ważną rolę w procesach zaopatrzenia komórek w tlen;

  • bierze udział w przemianie białkowej, tłuszczowej i węglowodanowej;

  • wpływa na produkcję i działanie niektórych hormonów, takich jak prolaktyna, adrenalina, noradrenalina i aldosteron;

  • stanowi składnik bakterii tworzących florę jelitową;

  • jest również ważny dla właściwego funkcjonowania układu odpornościowego;

  • nikiel, który jest związany z kwasem rybonukleinowym, ma szczególne powinowactwo do kości i skóry i sugeruje się, że odgrywa ważną rolę w pigmentacji.

Objawy nadmiaru:

  • wymioty;

  • wypryski, dermatozy, uczulenia;

  • zmniejszony przyrost masy ciała;

  • wyższy stosunek masy nerek do masy ciała;

  • wyższy stosunek wątroby do masy ciała;

  • zmiany histologiczne w płucach.

Toksyczność:

Nikiel i jego sole nie powodują zatruć śmiertelnych natomiast stosunkowo łatwo wywołują uczulenia, dermatozy i wypryski. Działają także nowotworowo, teratogennie i mutagennie. Pierwiastek ten może być przenoszony z matki na szczenię w mleku i może przenikać do płodów przez łożysko. Wiele patogennych skutków niklu wynika z interferencji z metabolizmem niezbędnych metali takich, jak: Fe, Mn, Ca, Zn lub Mg. Sole niklu wywierają swoje działanie toksyczne głównie przez podrażnienie żołądkowo-jelitowe. Względna nietoksyczność niklu jest najwyraźniej związana z jego niską absorpcją przez błonę śluzową jelit. Nikiel wykazuje również niewielką tendencję do gromadzenia się w tkankach w wyniku ekspozycji na niego przez całe życie zwierzęcia.

 

Co może wywołać niedobór:

  • źle zbilansowana dieta.

Objawy niedoboru:

  • niepokój, znużenie;

  • zaburzenia procesów trawienia;

  • niedokrwistość i osłabienie serca;

  • zaburzenia funkcji nerek;

  • zahamowany wzrost;

  • zmniejszone tempo reprodukcji;

  • zmiany metabolizmu glukozy i lipidów;

  • mało liczne mioty;

  • wykwity skórne;

  • obniżone stężenie hemoglobiny i wartości hematokrytu;

  • zmiany zawartości żelaza, miedzi i cynku w wątrobie;

  • zmniejszona aktywność kilku enzymów, takich jak hydrogenaza, transaminaza i alfa-amylaza.

Interakcje z innymi składnikami diety lub lekami:

  • niedobór żelaza zwiększa wchłanianie niklu w jelitach;

  • niedobór niklu towarzyszy zmniejszonej resorpcji żelaza i powoduje anemię.

Źródła w pożywieniu:

ryby morskie, orzechy, produkty zbożowe nieoczyszczone (pełnoziarniste).

 

Zapotrzebowanie:

Nie opracowano dla niklu tabel zalecanego spożycia. Możemy więc przyjąć, że prawidłowo skomponowana dieta lub korzystanie z gotowych karm pokrywa dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek.

 

powrót

 

zestawienie opracowane przez Redakcję Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

 - zebrane materiały własne oraz:

- "Nutrient Requirements of Dogs", Revised Edition NRC, National Academy Press 1985;

- "A, B, C mikroelementów" - Nicolas Bles;

- "Encyklopedia witamin i minerałów" - Elizabeth Somer;

- "Witaminy i mikroelementy" - książka pod patronatem Farmakopedy Stanów Zjednoczonych (UPS)- Warszawa 1998;

- "Rośliny lecznicze, minerały, suplementy i witaminy" - Henryk Gertig (red.), Wydawnictwo Park;

- "Wpływ makroelementów na prawidłowy rozwój zwierząt"  Natalia Buczkowska, Wiadomości Rolnicze, czerwiec 2006;
 

Przypominamy jednocześnie, iż informacje zawarte na tej stronie posiadają tylko i wyłącznie charakter informacyjny. Wykorzystanie ich bez konsultacji z lekarzem weterynarii lub dietetykiem weterynaryjnym może przynieść rezultaty odwrotne do zamierzonych. Dlatego zawsze, przed zastosowaniem ich w praktyce zasięgnij opinii lekarza weterynarii.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768