O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Wielka encyklopedia roślin trujących - zobacz, co i dlaczego może stanowić zagrożenie dla twojego psa

 

Świat roślin naszej planety jest imponujący. W tej mnogości bardzo ważne miejsce zajmuje roślinność sezonowa i wieloletnia... jadalna, ozdobna lub o właściwościach leczniczych. Setki zróżnicowanych gatunków: drzew, krzewów, krzewików, roślin zielnych, traw, kwiatów, kaktusów, sukulentów... liściastych lub iglastych... zrzucających liście na zimę lub zimozielonych... charakteryzuje się tak odmiennymi cechami, że nikt nie jest w stanie ich wszystkich spamiętać.

 

W Polsce jak w każdym innym kraju leżącym w strefie klimatu umiarkowanego możemy spotkać wiele gatunków roślin. Ma to związek przede wszystkim z różnym ukształtowaniem terenu oraz panującymi tam warunkami klimatycznymi. Polska jako kraj centralnej Europy, może poszczycić się zarówno roślinami wieloletnimi, jaki i tymi które występują sezonowo. Oprócz tego powstają nowe formacje roślinne i czasami adoptują się na naszych terenach rośliny przywleczone z innych rejonów globu ziemskiego. Bardzo duża ilość gatunków występujących w Polsce związana jest z występowaniem rzek i zbiorników wodnych. To one stanowią naturalne środowisko życia i to one powodują, że prawdziwe piękno rodzimych gatunków roślin może się rozwijać.

 

Spora grupa roślin ze względu na swoje wyjątkowe walory estetyczne na stałe wpisała się w krajobrazy naszych ogródków. Jeszcze inne stanowiąc dla nas źródło pożywienia jest chętnie uprawiana w przydomowych warzywniakach i sadach. Te, których nie możemy podziwiać w środowisku naturalnym z przyjemnością hodujemy w oranżeriach, zimowych ogrodach i domowych przestrzeniach. Nikomu z nas nawet przez myśl nie przeszło, by mógł żyć w otoczeniu pozbawionym roślinności. Będąc jednak szczęśliwym posiadaczem czworonoga warto wiedzieć, że niektóre rośliny kryją w sobie ukryte niebezpieczeństwo.

 

Otóż część roślin (typowo ozdobnych, dziko rosnących, zaliczanych do chwastów, a nawet jadalnych dla człowieka) stanowi spore zagrożenie dla psów. Pies to takie zwierzę ciekawskie i wszędobylskie. Zwabi go zapach i zainteresowanie weźmie górę.... a to jakiś kwiatuszek nadgryzie, a to gałązkę pomiędli, lub dla odmiany z lubością zje kolorowy owoc, czy skubnie intrygującą go bulwę.  Trudno jest go upilnować, a już z pewnością nie ma mowy o tym, by respektował zakazy i na słowo "fe" więcej do danej rośliny się nie zbliżał. Niestety czasami te podskubywania liści, żucie owoców, czy międlenie kory może się dla niego źle skończyć.

 

Rośliny trujące to takie, których zjedzenie (a czasem zaledwie sam kontakt z nimi) wywołuje wyraźnie negatywne skutki i w przypadkach drastycznych może doprowadzić nawet do śmierci psa. Rośliny szkodliwe to takie, które mogą wywołać niepożądane reakcje organizmu, ale zazwyczaj nie zagrażają bezpośrednio życiu. Obecnie poznano ponad 30 tys. gatunków trujących roślin na świecie, w tym 350 gatunków rosnących w Polsce.

 

Wszystkie rośliny zawierają węglowodany, białka, tłuszcze, minerały i witaminy, a poza tym różne inne związki, które są produktami tzw. wtórnej przemiany materii. Wiele związków znajdujących się w roślinach ma różne właściwości oddziaływania na organizmy żywe. Spora większość służy roślinom do obrony przed intruzami (szkodnikami). Stąd też nie trudno się domyślić, że w zależności od dawki to oddziaływanie może być obojętne, lub właśnie toksyczne. Dzikie zwierzęta instynktownie, a człowiek świadomie nauczyli się wykorzystywać pewne właściwości roślin do leczenia różnych chorób i schorzeń. Stąd też bardzo często rośliny lecznicze są równocześnie roślinami trującymi lub szkodliwymi. Tutaj jednak o stopniu szkodliwości decydować będzie szereg różnych czynników min.:

  • ogólna odporność oraz wiek i stan zdrowotny danego organizmu;

  • przyjęta dawka;

  • sposób wchłonięcia substancji szkodliwych;

  • czas, jaki upłynął od zjedzenia rośliny do udzielenia pierwszej pomocy.

Mówiąc o toksyczności roślin trzeba mieć na uwadze przede wszystkim dwie rzeczy. Po pierwsze substancje toksyczne mogą występować w całej roślinie w jednakowym stężeniu, ale mogą też kumulować się w jakiejś jej części (np. więcej lub tylko w liściach, kłączach, bulwie, owocach, kwiatach, soku, mleczku itd.). Po drugie zawartość procentowa substancji toksycznych u tego samego gatunku jest bardzo różna i zależy przede wszystkim od:

  • zaawansowanego stanu wegetacji rośliny;

  • pory roku;

  • gleby;

  • wilgotności;

  • temperatury;

  • sposobu uprawy (nawozy, opryski);

  • zanieczyszczeń atmosferycznych;

  • oraz innych uwarunkowań.

Wszystkie te zależności są bardzo skomplikowane. W całokształcie ten sam gatunek w jednym przypadku spowoduje silne zatrucie, a w innym skończy się na drobnych niedomaganiach. Dlatego też trzeba przyjąć, że rośliny powszechnie uważane za szkodliwe dla ludzi i zwierząt to rośliny niebezpieczne i decydując się na ich uprawę należy zachować wszelkie środki ostrożności. Przede wszystkim polegające na odpowiednim zabezpieczeniu roślin tak, by móc pogodzić zdrowie i bezpieczeństwo swoje, swoich dzieci i czworonożnych ulubieńców z pięknie urządzonym sadem, ogrodem warzywno-kwiatowym lub domową oranżerią.

 

Zanim więc zapełnicie swój ogród i dom roślinami warto mieć świadomość tego, które stanowią realne niebezpieczeństwo. W świecie roślin dostępne są również takie gatunki, które w miarę rozwoju i dojrzewania tracą swoje właściwości trujące w całej roślinie lub jej wybranych częściach. Ta informacja jest dość istotna, bowiem człowiek wykorzystuje, niektóre z tych roślin, jako źródło pożywienia i uprawia je na szeroką skalę, stąd też kontakt z tymi roślinami jest powszechny. Do takich roślin należy min.:

  • pomidor (jako roślina) cały jest trujący, jedynie dojrzałe owoce nadają się do spożywania;

  • czarny bez (jako roślina) cały jest trujący, jedynie dojrzałe owoce po odpowiednim przygotowaniu nadają się do spożywania;

  • ziemniak (jako roślina) cały jest trujący, jedynie dojrzałe i zdrowe bulwy (ziemniaki) po odpowiednim przygotowaniu (ugotowaniu) nadają się do spożywania;

  • jabłka, śliwy, brzoskwinie, morele, czereśnie, wiśnie itp. rośliny mają smaczne i jadalne owoce, ale zagrożenie stanowią ich pestki oraz nadgniłe liście;

Oddzielnego zaakcentowania wymagają te rośliny, które są jadalne dla człowieka, natomiast stanowią zagrożenie dla psa (np. cebula, czosnek, awokado, winogrona).

 

Na szczęście w wielu przypadkach nie obserwuje się żadnych poważniejszych objawów po zjedzeniu przez psa roślin, które uchodzą za szkodliwe. Dlaczego? Przede wszystkim dlatego, że wielokrotnie są one (w rozumieniu "psiego smaku") mało smaczne i pies nie jest w stanie zjeść danej rośliny w takiej ilości, jaka mogłaby mu realnie zaszkodzić. Oznacza to, że do jego organizmu dostaje się znikoma ilość substancji szkodliwych, z którymi organizm jest w stanie sobie sam poradzić. Po drugie większość toksyn nie prowadzi do natychmiastowej śmierci, a tylko poprzez kumulację doprowadza do powolnego uszkadzania narządów wewnętrznych. W takiej sytuacji problemy zaczynają się po jakimś czasie i na ogół nie są już kojarzone z wcześniejszym zjedzeniem, przez psa jakiejś rośliny. Po trzecie część objawów przechodzi bez większego echa (incydentalne wymioty lub krótkotrwała biegunka) i o ile delikwent nie został złapany na gorącym uczynku to jego właściciel zazwyczaj nie powiąże faktu niedyspozycji z konsumpcją niepożądanej rośliny. Dlatego też w myśli przysłowia: "przezorny zawsze ubezpieczony" warto zapoznać się z listą roślin niebezpiecznych.

 

Uwaga! w naszym opracowaniu skoncentrowaliśmy się na umieszczeniu w spisie roślin ozdobnych uprawianych, jako tzw. domowe (również przydomowe oranżerie i zimowe ogrody), roślinności ozdobnej sadzonej w ogrodach na wolnym powietrzu i roślinności jadalnej dla człowieka sadzonej w przydomowych warzywniakach, zielnikach lub sadach. Dodatkowo spis wzbogaciliśmy o roślinność typowo dziko rosnącą spotykaną często we florze Polski. Przy opisach staraliśmy się dodawać informacje o szkodliwych substancjach, ich zagrożeniu i niepożądanych objawach. Proszę jednak pamiętać, że w myśl zamieszczonych wyżej informacji są to jedynie dane informacyjne i poglądowe, a w przypadku bezpośredniego kontaktu psa z daną rośliną skutek i objawy zawsze będą sprawą indywidualnej reakcji organizmu!. Ponadto proszę mieć na uwadze fakt, że spis ten nie jest w pełni kompletny. Pierwszeństwo daliśmy roślinom charakterystycznym dla naszego rejonu klimatycznego i włączyliśmy do niego najpopularniejsze importy, które zyskały sobie grono zwolenników i są chętnie u nas uprawiane. Ponadto w wielu przypadkach ograniczyliśmy się do podawania głównych rodzin roślin. Proszę pamiętać, że większość z wymienionych roślin posiada całą gamę utworzonych naturalnie, bądź też sztucznie, gatunków, które mimo wspólnych korzeni mogą się znacznie różnić wyglądem!. Stąd też podane zdjęcia mają jedynie charakter poglądowy.

 

Dobra rada: biorąc pod uwagę możliwość swobodnego przemieszczania się niemal po całym świecie warto wiedzieć, że każdy rejon klimatyczny ma charakterystyczne dla siebie rośliny, które są tam uznawane za trujące zarówno dla ludzi, jak i/lub zwierząt. Decydując się zatem na wakacyjny pobyt ze swoim czworonogiem w egzotycznym miejscu warto zapoznać się ze spisem roślinności typowym dla tego regionu, na którą należy zwrócić szczególną uwagę. Z pewnością taka profilaktyka nie zajmie wam wiele czasu, a pozwoli uchronić siebie i czworonoga przed ewentualnym zagrożeniem.

 

Spis zaczynamy od ozdobnych roślin, które ze względu na wymagania klimatyczne są w naszym kraju uprawiane w domowych zaciszach, oranżeriach i zimowych ogrodach (tzw. doniczkowe). Rośliny doniczkowe są dla nas o tyle ważne, że trzymamy je w domach w tych samych pokojach, w których przebywamy my, nasza rodzina i oczywiście nasze czworonogi. Wielokrotnie podczas naszej nieobecności psy zostają w przysłowiowych czterech ścianach sam na sam w towarzystwie tylko roślin, z których spora grupa może być dla nich potencjalnie niebezpieczna. 

ROŚLINY OZDOBNE DOMOWE

 

Alokazja - rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych, liczący 79 gatunków, pochodzących z obszaru od wschodnich Himalajów, przez tropikalne i subtropikalne regiony Azji, do tropikalnych rejonów zachodniego Pacyfiku i wschodniej Australii. Niektóre gatunki są endemitami. W Polsce uprawiane, jako rośliny pokojowe.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: liście, pędy korzenie.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie języka ust i warg, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Aloes - rodzaj jednoliściennych sukulentów liściowych. Liczy 330-400 gatunków. Należą do niego formy drzewiaste, krzewiaste, byliny, niekiedy liany. Zasięg występowania roślin z tego rodzaju obejmuje Półwysep Arabski, Afrykę i Madagaskar. W Polsce uprawiane, jako rośliny pokojowe.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: miąższ i sok.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, brak apetytu, dreszcze, zmiana koloru moczu.

Zroślicha stopowcowa – gatunek rośliny z rodziny obrazkowatych. Pochodzi z tropikalnych obszarów Ameryki Środkowej oraz północnych rejonów Ameryki Południowej. Jest uprawiany jako roślina ozdobna - w Polsce głównie jako roślina pokojowa.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, brak apetytu, dreszcze, zmiana koloru moczu.

Kalijka - rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych, obejmujący 8 gatunków pochodzących ze środkowo-południowej Afryki, z jednym gatunkiem introdukowanym na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy.

W Polsce uprawiane, jako rośliny cięte i pokojowe.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia oraz niezidentyfikowane, toksyczne alkaloidy.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, brak apetytu, dreszcze, zmiana koloru moczu.

Strelicja królewska - roślina nazywana na całym świecie „rajskim ptakiem” ma w sobie bilirubinę, barwnik typowy dla zwierzęcej żółci.

W Polsce uprawiana, jako roślina pokojowa i kwiat cięty.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: owoce, nasiona.

Objawy: łagodne nudności, wymioty, senność, spowodowane głównie owocami i nasionami.

Sagowiec jamajski - w naturze występuje w klimacie tropikalnym i podzwrotnikowym. Pochodzi z Meksyku. W Polsce uprawiana, jako roślina pokojowa.

Toksyny: cykasin.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, żółtaczka, zwiększone pragnienie, krwotoczne zapalenie żołądka i jelit, siniaki, koagulopatia, uszkodzenie wątroby, niewydolność wątroby, śmierć.

Monstera dziurawa - gatunek rośliny występujący w lasach tropikalnych od południowego Meksyku po południową Panamę. W Polsce jest uprawiana, jako roślina ozdobna.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie języka ust i warg, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Difenbachia - rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych, obejmujący 57 gatunków, pochodzących z tropikalnej Ameryki, od Meksyku do Argentyny i Paragwaju.

W Polsce uprawiane, jako rośliny pokojowe.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia, kwas szczawiowy i rozpuszczalne szczawiany, enzym trawienny dumbkaina oraz bradykinina i histamina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie języka ust i warg, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Grubosz jajowaty - drzewko szczęścia, drzewko pieniężne – gatunek rośliny z rodziny gruboszowatych. Najpopularniejszy w uprawie przedstawiciel swego rodzaju. Pochodzi z Afryki Południowej.

W Polsce uprawiany, jako roślina pokojowa.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: nudności, odruchy wymiotne.

 

Kliwia cynobrowa - gatunek rośliny należący do rodziny amarylkowatych. Pochodzi z Afryki południowej i sprowadzona została do uprawy w Europie w 1854 roku. W Polsce uprawiana, jako roślina pokojowa.

Toksyny: alkaloid likoryna i inne glikozydy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina jest trująca, ale szczególnie nasady liści, łodyga, bulwy, owoce.

Objawy: wymioty i biegunka. Duże spożycie powoduje drgawki, spadek ciśnienia krwi, drżenie i zaburzenia rytmu serca.

 

Dracena wonna - pochodzi z wschodnioafrykańskiej dżungli. Charakteryzuje się pięknymi biało i żółto paskowanymi liśćmi. W Polsce uprawiana, jako roślina pokojowa.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty (czasami z krwią), depresja, brak apetytu, ślinotok.

Sagowiec odwinięty - gatunek roślin należących do klasy sagowców i rodziny sagowcowatych. Zasięg naturalny obejmuje południową Japonię. Popularna roślina ozdobna, w naszych warunkach klimatycznych uprawiana, jako roślina doniczkowa.

Toksyny: cykasin, b-metyloamino-l-alaniny.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina włącznie z nasionami jest silnie trująca.

Objawy: wymioty (mogą być krwawe), ciemne stolce, żółtaczka, zwiększone pragnienie, krwawa biegunka, siniaki, niewydolność wątroby, śmierć. Zaledwie zjedzenie 1-2 nasion może być śmiertelne.

 

Cyklamen perski - gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny pierwiosnkowatych. Błędnie nazywany jest czasami fiołkiem alpejskim (to zupełnie inny gatunek należący do rodziny fiołkowatych). Rośnie dziko w górach Europy (w Grecji), Azji Zachodniej i w Afryce Północnej (Algieria, Tunezja). W Polsce uprawiany jako ozdobna roślina doniczkowa.

Toksyny: saponiny triterpenowe.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: kłącza.

Objawy: ślinotok, wymioty, biegunka. Po dużych spożycia substancji bulwy: zaburzenia rytmu serca, drgawki, śmierć.

Róża pustyni - jest sukulentem należącym do rodziny oleandrów, pochodzącą ze wschodniej Afryki. Rośnie w Afryce i na Półwyspie Arabskim w klimacie subtropikalnym i tropikalnym.

W Polsce uprawiany jako ozdobna roślina doniczkowa.

Toksyny: digoksyna - organiczny związek chemiczny z grupy glikozydów.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny są trujące włącznie z mleczkiem.

Objawy: wymioty, biegunka, anoreksja, depresja, nieregularne bicie serca, śmierć.

 

Epipremnum złociste - gatunek wieloletnich, wiecznie zielonych pnączy z rodziny obrazkowatych, pochodzący z Wysp Towarzystwa, introdukowany na całym świecie poza Europą i Antarktydą. Epipremnum złociste jest jedną z najpopularniejszych pnących roślin pokojowych.

W Polsce uprawiany jako ozdobna roślina doniczkowa.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie jamy ustnej, warg i języka, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Kalanchoe - rodzaj roślin z rodziny gruboszowatych. Liczy kilkadziesiąt gatunków rosnących w tropikalnych obszarach na obu półkulach.

W Polsce uprawiane, jako ozdobne rośliny doniczkowe.

Toksyny: bufadienolidy - rodzaj sterydów.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: wymioty, biegunka, zaburzenia rytmu serca (rzadko).

Dracena - rodzaj liczący około 40 gatunków sukulentów drzewiastych i krzewiastych. Występują w subtropikalnych i tropikalnych rejonach Azji, Afryki oraz na Wyspach Kanaryjskich.

W Polsce uprawiane jako ozdobne rośliny doniczkowe.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: wymioty (czasami z krwią), depresja, brak apetytu, ślinotok.

Eukaliptus - rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny mirtowatych. Należy do niego ok. 600 gatunków pochodzących z Australii, Nowej Gwinei i południowo-wschodniej Indonezji. Eukaliptusy rozpowszechnione zostały również na tropikalnych i subtropikalnych obszarach Afryki, Azji i Ameryki Południowej.

W Polsce uprawiane, jako ozdobne rośliny doniczkowe lub ogrodowe.

Toksyny: olejek eukaliptusowy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny

Objawy: ślinotok, wymioty, biegunka, depresja, osłabienie.

Figowiec Benjamina - gatunek rośliny z rodziny morwowatych. Występuje naturalnie od południa Azji po północną Australię i Wyspy Salomona. Jest oficjalnym drzewem miasta Bangkok w Tajlandii.

W Polsce jest często uprawiany, jako doniczkowa roślina ozdobna.

Toksyny: enzym proteolityczny (ficin), psoralen (ficusin).

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: kontakt ze skórą może powodować zapalenie skóry, spożycie może powodować podrażnienie jamy ustnej, ślinotok, wymioty.

Anturium, kitnia - rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący około 850 opisanych gatunków neotropikalnych (łączą ich liczbę szacuje się na około tysiąca). Rodzaj ten jest w obrębie rodziny obrazkowatych najbogatszym w gatunki i najbardziej zróżnicowanym morfologicznie. Wiele kultywarów tego rodzaju uprawianych jest na całym świecie, w tym w Polsce, przemysłowo na kwiaty cięte lub jako rośliny pokojowe.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie jamy ustnej, warg i języka, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Gardenia jaśminowata - gatunek ozdobnego, niewielkiego, wiecznie zielonego krzewu z rodziny marzanowatych (Rubiaceae). Pochodzi z lasów laurolistnych Chin, Japonii, Wietnamu i Tajwanu.

W Polsce jest często uprawiana, jako doniczkowa roślina ozdobna.

Toksyny: geniposide, gardenside.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: łagodne wymioty i / lub biegunka, pokrzywka.

Pelargonia - rodzaj bylin lub półkrzewów z rodziny bodziszkowatych. Liczy około 200 gatunków roślin pochodzących głównie z Afryki Południowej[.

W Polsce jest często uprawiana, jako roślina ozdobna doniczkowa, lub sezonowo wystawiana do ogrodu.

Toksyny: geraniol, linalol.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: wymioty, brak łaknienia, depresja, zapalenie skóry.

Bluszcz pospolity (Hedera helix L.) – gatunek wiecznie zielonego pnącza należący do rodziny araliowatych (Araliaceae). Gatunek typowy dla rodzaju bluszcz (Hedera). Jest jedynym przedstawicielem rodziny araliowatych we florze Polski i jedynym pnączem o liściach zimotrwałych. Występuje w lasach całej Polski, gdzie podlega ochronie prawnej. Poza naturalnym zasięgiem obejmującym Europę i Azję Mniejszą jest gatunkiem inwazyjnym. Bluszcz pospolity uprawiany jest jako roślina doniczkowa, okrywowa, parkowa.

Toksyny: cała roślina zawiera kwaśne saponiny trójterpenowe (głównie hederageninę, α-hederynę i hederakozyd C), szczególnie liczne w owocach. W liściach obecne są m.in. niewielkie ilości alkaloidu emetyny, 5-8% saponin kwasu oleanolowego i hederasapononin (hederagenina i bojgenina), flawonoidów (np. rutyna), fenoli (poliacetyleny, falkarinol, falkarinon), garbników, kwasów organicznych (kawowy, chlorogenowy, mrówkowy), cholesterolu, żywic, olejku eterycznego i skopoliny Stężenie saponin w liściach wynosi 5%, przy czym najwięcej jest α-hederyny oraz hederakozydu B i C (hederasaponin B i C). A-hederyna o największej spośród nich aktywności farmakologicznej powstaje z hederasaponiny C po enzymatycznym odszczepieniu dwóch cząsteczek glukozy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, a szczególnie owoce.

Objawy: Saponiny działają drażniąco na skórę i spojówki oczu. Po spożyciu wywołują pieczenie w ustach i gardle, mogą wywoływać biegunkę i skurcze, a przy większych ilościach zatrzymanie oddechu. Opisywano też działanie polegające na wywoływaniu halucynacji i odrętwienia. Kontakt skóry z sokiem komórkowym może wywołać dermatozy objawiające się zaczerwienieniem skóry, świądem i wysypką.

Cytryna zwyczajna nazywana też cytryną właściwą lub po prostu cytryną - gatunek roślin z rodziny rutowatych (Rutaceae Juss.). Pochodzi z południowowschodnich Chin, lecz współcześnie nie występuje tam ani w stanie dzikim, ani nie jest tam hodowana. Do Europy trafiła podczas Średniowiecza (starożytni Rzymianie znali i uprawiali tylko cytrony Citrus medica). Na obszarach o klimacie umiarkowanym uprawia się ją w szklarniach i palmiarniach, a także w mieszkaniach, jako roślinę pokojową.

Toksyny: olejek eteryczny i psoralen.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, ale szczególnie owoce.

Objawy: wymioty, biegunka, depresja, światłowstręt.

Skrzydłokwiat - rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący 49 gatunków pochodzących z Ameryki Środkowej i Południowej (od Meksyku do Peru i Brazylii), Azji Południowo-Wschodniej (od Filipin i Celebesu do Nowej Gwinei) oraz z zachodniej Oceanii (Karoliny).

W Polsce jest często uprawiana, jako roślina ozdobna doniczkowa.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie jamy ustnej, warg i języka, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Pomarańcza - nazwa, jaką określa się niektóre gatunki roślin należące do rodzaju cytrus, zwykle o pomarańczowej skórce i włóknistym miąższu. Jest to nazwa tylko zwyczajowa, nie stanowi ona odrębnej jednostki taksonomicznej. Gatunki pomarańczy pochodzą z Chin i wschodniej Azji.

W Polsce jest często uprawiana, jako roślina ozdobna doniczkowa.

Toksyny: olejek eteryczny i psoralen.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, a szczególnie owoce.

Objawy: wymioty, biegunka, depresja, światłowstręt.

 

Schefflera - do tego rodzaju zalicza się wiele gatunków. Jednym z najpopularniejszych jest pochodząca z Tajwanu szeflera drzewkowata.

W Polsce uprawiana, jako roślina ozdobna doniczkowa.

Toksyny: kryształy szczawianu wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie jamy ustnej, warg i języka, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Glorioza wspaniała - gatunek pnącza z rodziny zimowitowatych, pochodzący z Afryki i Azji, naturalizowany w Australii i Oceanii, uprawiany w Europie i Ameryce. W Polsce uprawiana, jako roślina ozdobna doniczkowa, kwiat cięty i sezonowa roślina ogrodowa.

Toksyny: alkaloidy: kolchicyna, kolchikozyd (odpowiednio 0,9% i 0,82% w suchej masie), gloriozyna i superbina oraz pochodne kolchicyny. W tkankach roślin obecne są również kwas salicylowy oraz żywica, a w nasionach także glikozydy kolchicynowe, np. 3-O-demetylokolchicyno-3-O-α-D-glukopiranozyd.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina. Z uwagi na obecność kolchicyny cała roślina jest śmiertelnie trująca. Szczególnie wysoką zawartość kolchicyny notuje się w nasionach, a także bulwach tych roślin. Superbina obecna jest głównie w kwiatach.

Objawy: Kolchicyna i gloriozyna mają działanie antymitotyczne, zatrzymując podział komórek poprzez przerwanie wrzeciona podziałowego w czasie metafazy. Alkaloidy te wykazują najsilniejsze działanie na najszybciej dzielące się komórki szpiku kostnego, nabłonka jelitowego, komórek twórczych włosów oraz komórek nowotworowych. Po spożyciu gloriozy występuje pieczenie i drętwienie śluzówki jamy ustnej, przechodzące w silnie pragnienie, gwałtowne wymioty, silny ból brzucha i krwistą biegunkę. Po kilku dniach od spożycia dochodzi do zahamowania czynności szpiku kostnego, odrętwienia skóry, osłabienia kończyn, silnej nadwrażliwości na światło, obniżenia ciśnienia tętniczego krwi oraz zatrzymania moczu. Kolejnym etapem zatrucia jest paraliż centralnego układu nerwowego oraz utrata reakcji na bodźce, prowadzące do śmierci w wyniku niewydolności oddechowej.

Oleander - rodzaj krzewów lub drzew należący do rodziny toinowatych. Przedstawiciele (dwa gatunki) występują w stanie dzikim na obszarze śródziemnomorskim, podzwrotnikowym: Azja, Japonia, często przy wysychających korytach strumieni.

W Polsce uprawiany, jako roślina ozdobna doniczkowa i sezonowa roślina ogrodowa.

Toksyny: glikozydy nasercowe.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: Wszystkie części rośliny zawierają wysoce toksyczne glikozydy nasercowe podobnie jak digoksyny mogą powodować kolki, biegunkę (prawdopodobnie krwawe), pocenie się, zaburzenia koordynacji, płytki oddech, trudności w oddychaniu, drżenia mięśniowe, a nawet może nastąpić śmierć z powodu niewydolności serca.

Kroton - roślina krzewiasta, czasem przypominająca nieduże drzewko. Gatunek rośliny z rodzaju Codiaeum, który należy do rodziny Euphorbiaceae. Pochodzi z południowych Indii, Sri Lanki, Indonezji, Malezji i zachodnich wysp Pacyfiku, gdzie rośnie w otwartych lasach i zaroślach.  Liście wiecznie zielone, posiadające odcienie od brązowego przez czerwony i żółty nawet do białego.

W Polsce uprawiany, jako ozdobna roślina doniczkowa.

Toksyny: zawierają drażniący sok mleczny. Obecne w nim związki mogą powodować oparzenia chemiczne i ostre podrażnienie.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie mleczko.

Objawy: wysypka, oparzenia, alergiczne zmiany, wymioty, biegunka.

Wilczomlecz nadobny - zwany także poinsecją nadobną lub gwiazdą betlejemską - gatunek krzewu z rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Pochodzi z Meksyku i Ameryki Centralnej (Gwatemala).

W Polsce uprawiany, jako sezonowa, ozdobna roślina doniczkowa.

Toksyny: zawierają drażniący sok mleczny. Obecne w nim związki mogą powodować oparzenia chemiczne i ostre podrażnienie.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie mleczko.

Objawy: wysypka, oparzenia, alergiczne zmiany, wymioty, biegunka.

Wilczomlecz opasły (Euphorbia obesa) - gatunek rośliny z rodziny wilczomleczowatych. Pochodzi z południowej Afryki, ale uprawiany jest niemal we wszystkich częściach świata, w Polsce jako roślina pokojowa.

Toksyny: zawierają drażniący sok mleczny. Obecne w nim związki mogą powodować oparzenia chemiczne i ostre podrażnienie.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie mleczko.

Objawy: wysypka, oparzenia, alergiczne zmiany, wymioty, biegunka.

Wilczomlecz lśniący - roślina pochodzi z Madagaskaru. Klimat subtropikalny. Pokrój krzaczasty, jego pędy pokryte są ostrymi cierniami.

W Polsce uprawiany, jako ozdobna roślina doniczkowa.

Toksyny: zawierają drażniący sok mleczny. Obecne w nim związki mogą powodować oparzenia chemiczne i ostre podrażnienie.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie mleczko.

Objawy: wysypka, oparzenia, alergiczne zmiany, wymioty, biegunka.

Hiacynt - rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. W zależności od ujęcia systematycznego należy tu jeden lub 3 gatunki. Gatunkiem typowym jest hiacynt wschodni (Hyacinthus orientalis L.) występujący na terenach od Turcji po Palestynę. Hiacynt wschodni został szeroko rozpowszechniony, jako popularna roślina ogrodowa. W Polsce uprawiane zarówno, jako roślina ogrodowa, jak i doniczkowa.

Toksyny: prawdopodobnie charakterystyczne dla tych roślin związki chemiczne działające, jak alkaloidy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: intensywne wymioty, biegunka, czasami z krwią, depresja i drgawki.

Zwartnica - rodzaj z rodziny roślin amarylkowatych. Istnieje około 80 gatunków rosnących w tropikalnym i subtropikalnym klimacie Ameryki Południowej - od Argentyny aż po Meksyk i Karaiby. W Polsce uprawiana, jako kwiat domowy i cięty. Czasami zwana jest amarylisem, choć nie jest to nazwa poprawna.

Toksyny: alkaloid likoryna i inne glikozydy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cebule.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, bóle brzucha, ślinotok, brak apetytu, drgawki.

Asparagus (Asparagus setaceus) - rodzaj z rodziny roślin szparagowatych. Do rodziny asparagusów zaliczamy ok. 350 gatunków. Do najbardziej znanych gatunków możemy zaliczyć asparagus lekarski, wiszący asparagus południowoafrykański, asparagus pierzasty. Wszystkie rośliny mają drobne, niepozorne łuskowate gałęziaki, które z zależności od gatunku mogą mieć kształt igieł lub liści, wyrastające z wzniesionych, niekiedy wijących się pędów. Roślina pochodzi z Afryki. W Polsce uprawiana, jako kwiat domowy i cięty do ozdoby bukietów.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: część naziemna i owoce.

Objawy: przy styczności ze skórą może powodować alergiczne zapalenie skóry. Spożycie jagód może spowodować rozstrój żołądka (wymioty, bóle brzucha i biegunkę.).

Awokado, smaczliwka (Persea Scheffer) - rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Występuje w klimacie tropikalnym i subtropikalnym Ameryki. W Polsce uprawiany, jako drzewko domowe. Owoce są jadalne dla ludzi, ale toksyczne dla psów.

Toksyny: persin.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: owoce.

Objawy: zjedzenie prowadzi do wymiotów i biegunki oraz może przyczyniać się do zatrzymania wody w jamie brzusznej (wzdęcia), w płucach (trudności w oddychaniu) oraz w okolicy serca (zmniejszenie częstości akcji serca) i być może nawet w skrajnych przypadkach może skutkować śmiercią, choć dawka śmiertelna nie jest na dzień dzisiejszy znana.

Barwinek różowy - gatunek rośliny należący do rodziny toinowatych (Apocynaceae), endemicznie występujący na Madagaskarze. W Polsce uprawiany, jako roślina domowa, sezonowa roślina ogrodowa, doskonały do ogrodów zimowych.

Toksyny: alkaloidy winkrystyna, winblastyna, johimbina, ibogaina i rezerpina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, spadek ciśnienia krwi, depresja, drżenia, drgawki, śpiączka, śmierć.

 

Kordylina krzewiasta (Cordyline terminalis) - pochodzi z Indii, południowo-wschodniej Azji, Australii i Nowej Zelandii. W naturalnym środowisku osiąga wysokość do 4- 5 m. Jest niewielkim, zwykle nierozgałęzionym krzewem, tworzy cienkie pędy, zakończone luźnym pióropuszem liści, które są podłużnie lancetowate, różowo lub czerwono przebarwione. Spotyka się szereg odmian - jest szeroko rozpowszechniona jako roślina ozdobna.  W Polsce uprawiany, jako roślina domowa.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty (czasami z krwią), depresja, brak apetytu, ślinotok.

Aloes barbadoski - gatunek byliny pochodzący z terenów Afryki i Azji Mniejszej. W Polsce uprawiany, jako roślina domowa.

Toksyny: saponiny, antrachinony, glikozydy antracenu (aloiny).

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie miąższ i sok.

Objawy: wymioty, biegunka, zmiana zabarwienia moczu na kolor czerwony.

Begonia, ukośnica (Begonia L.) - rodzaj roślin z rodziny begoniowatych obejmujący wg różnych autorów 1200–1500 gatunków. Występują na wszystkich, z wyjątkiem Australii obszarach tropikalnych i subtropikalnych kuli ziemskiej, najliczniejsza grupa gatunków występuje w Ameryce Południowej. Jest to jeden z najbardziej obfitujących w gatunki rodzajów roślin. Należą do niego popularne na całym świecie rośliny ozdobne. Gatunkiem typowym jest Begonia obliqua L. Dzielone na rośliny o ozdobnych liściach i ozdobnych kwiatach. Wśród begonii o ozdobnych liściach do najbardziej cenionych należy uprawiana w licznych odmianach wielobarwna begonia królewska, wśród begonii o ozdobnych kwiatach popularne są w uprawie: begonia stale kwitnąca, begonia bulwiasta i begonie zwisające. Różne gatunki begonii uprawiane są jako rośliny pokojowe, nadają się także na balkony, werandy i altany (szczególnie begonie zwisające), niektóre gatunki (np. begonia stale kwitnąca) są uprawiane także w gruncie. Większość uprawianych begonii to wyhodowane przez ogrodników kultywary i mieszańce powstałe ze skrzyżowania różnych, dzisiaj już niemożliwych do ustalenia gatunków.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie bulwy.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie jamy ustnej, warg i języka, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Jazgrza Williamsa (Lophophora williamsii) - gatunek rośliny z rodziny kaktusowatych. Popularnie nazywana pejotlem, czasami również echinokaktusem Williamsa, jeżowcem Williamsa. Pochodzi z rejonów Nowego Meksyku i Teksasu. W Polsce uprawiana, jako ozdobna roślina domowa.

Toksyny: meskalina, którą kaktus zaczyna wytwarzać po 5 latach.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina. Pozbawiona kolców.

Objawy: działanie psychotropowe, odurzenie, wymioty, biegunka.

San Pedro (Echinopsis pachanoi) - gatunek szybko-rosnącego kaktusa kolumnowego występujący naturalnie w Peru i Ekwadorze. W Polsce uprawiany, jako ozdobna roślina domowa.

Toksyny: psychoaktywne alkaloidy fenetylaminowe, między innymi meskalina (w stężeniu 0,21–1,8%), 3,4-dimetoksyfenyloetyloamina, 4-hydroksy-3-metoksyfenyloetyloamina, 3-hydroksy-4,5-dimetoksyfenyloetyloamina, a także hordenina i tyramina.

Szkodliwość:  bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina. Na szczęście wyposażona w obfite kolce.

Objawy: działanie psychotropowe, odurzenie, wymioty, biegunka.

Brunfelsia (Brunfelsia) - rodzaj roślin z rodziny Solanaceae, obejmujący około 40 gatunków neotropikalnych krzewów i małych drzew. Pochodzi z Ameryki Południowej i Środkowej  oraz Zachodnich Indiach Zachodnich.

W Polsce uprawiane, jako ozdobne rośliny doniczkowe ze względu na ciekawe zabarwienie kwiatów, które w zależności od pory dnia zmieniają odcienie, stąd też jedna roślina bywa obsypana kwiatami w kilku różnych odcieniach tego samego koloru.

Toksyny: brunfelsamidine, scopoletin, hopeanina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: podrażnienia jamy ustnej i żołądka (ślinotok, wymioty i biegunka), skurcze mięśni, sztywność mięśni, oczopląs, porażenie nerwowego układu, śpiączka i również śmierć.

Ketmia nazywana także hibiskusem (spolszczenie nazwy łacińskiej) - rodzaj krzewów i roślin zielnych z rodziny ślazowatych. Należy do niego ok. 220 gatunków pochodzących z obszarów o ciepłym klimacie. Gatunkiem typowym jest Hibiscus syriacus L. Chętnie uprawiane, jako roślina domowa.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: nudności, wymioty, biegunka.

Kaktusowate (Cactaceae Juss.), zwyczajowo nazywane kaktusami - rodzina sukulentów łodygowych (wieloletnich, zielnych lub częściowo zdrewniałych) należąca do rzędu goździkowców. Należy do niej, w zależności od systemu klasyfikacyjnego, od 24 do 220 rodzajów, w tym od 1500 do 2000 gatunków. Występują głównie na kontynentach amerykańskich, skąd pochodzą.  Niektóre z nich posiadają jadalne dla człowieka owoce (np. opuncja figowa), jeszcze inne są powszechnie uprawiane, jako rośliny lecznicze lub służą za paszę dla miejscowych zwierząt hodowlanych. W Polsce wiele gatunków jest uprawianych, jako ozdobne rośliny domowe.

Toksyny: wiele gatunków posiada różne trujące substancje, ale ze względu na obecność kolców ich zjedzenie przez psa wydaje się mało prawdopodobne. Zdecydowanie większe zagrożenie stanowią właśnie same kolce.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: całe rośliny, a w szczególności kolce.

Objawy: pokłucie cierniami kaktusów powoduje trudno gojące się rany. Wiele kaktusów (głownie różne opuncje) posada tzw. glochidy czyli malutkie ciernie wyposażone w mikroskopijny haczyk, który powoduje, że taki cierń, który na dodatek odłamuje się, bardzo łatwo wbija się w skórę i jest go bardzo trudno wyjąć. Pozostawiony w skórze doprowadza do stanu zapalnego skóry.

Filodendron - rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych, obejmujący ponad 700 gatunków (w tym 465 opisanych), występujących w tropikalnej Ameryce, od Meksyku i Antyli do Paragwaju i Argentyny. Jest to drugi co do liczności, po anturium, rodzaj w rodzinie obrazkowatych.

W Polsce uprawiane, jako ozdobne rośliny doniczkowe.

Toksyny: nierozpuszczalne szczawiany wapnia.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, intensywne pieczenie i podrażnienie języka ust i warg, nadmierne ślinienie, wymioty, trudności w połykaniu.

Kolejna grupa roślin to te, które sadzimy w przydomowych ogrodach. Zazwyczaj spędzamy tam ograniczoną ilość czasu. W zależności od tego, gdzie nasz pies mieszka może on mieć z nimi styczność i 24 h na dobę. Wniosek więc prosty. Czym więcej czasu jest w ogrodzie, tym większa szansa na to, że jakaś roślina wzbudzi jego szczególne zainteresowanie. Warto więc przyjrzeć się bliżej tym, co mogą mu zaszkodzić.

 

ROŚLINY OZDOBNE OGRODOWE

Hortensja ogrodowa - gatunek krzewu z rodziny hortensjowatych. Typowa forma pochodzi z wschodniej i południowej Azji (Chiny, Japonia, Korea, Indochiny). Jest powszechnie uprawiany w licznych krajach świata, jednakże w uprawie rzadko tylko spotyka się typową, dziko rosnąca formę, zazwyczaj uprawiane są kultywary i mieszańce z hortensją kosmatą (Hydrangea aspera). Uprawiana jest zarówno jako roślina ogrodowa, jak i roślina doniczkowa.  Sadzona w ogrodzie kwitnie od końca czerwca, aż do mrozów.

Toksyny: glikozydy cyjanogenne.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka. Zatrucia cyjankami rzadkie. Zwykle dochodzi do zaburzeń żołądkowo-jelitowych.

Brezylka nadobna - należy do rodziny Fabaceae i w ojczystej Ameryce Południowej i Środkowej, jako nieduże drzewo lub krzew sadzona jest w ogrodach i parkach. Ze względu na brak odporności na mróz, w naszych warunkach klimatycznych może być uprawiana w pojemnikach jako duża roślina sezonowo wystawiana do ogrodu, doskonała do ogrodów zimowych.

Toksyny: drażniące garbniki.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka.

Funkia - rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), liczący około 40 gatunków roślin zielnych pochodzących z Azji Wschodniej – Japonii i Chin.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka.

Kosaciec, irys - rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych. Kosaćce występują w stanie dzikim na półkuli północnej i jest ich ponad 200 gatunków.. Gatunkiem typowym jest kosaciec bródkowy. W Polsce uprawiane różne gatunki, jako rośliny ogrodowe.

Toksyny: pentacylic terpenoidy (zeorin, missourin i missouriensin).

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie kłącza.

Objawy: ślinotok, wymioty, ślinienie się, senność, biegunka.

 

Cis pospolity - gatunek wiecznie zielonego iglastego drzewa lub dużego krzewu z rodziny cisowatych. Pierwotnie cis pospolity rósł w Europie, w górach Atlas w Maroku i w zachodniej Azji (Kaukaz). Największe osobniki znane są z Kaukazu i Szkocji.

W Polsce uprawiane różne gatunki, jako rośliny ogrodowe.

Toksyny: duże ilości trujących związków, przede wszystkim taksyna i efedryna.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, oprócz osnówki.

Objawy: dotyczą przede wszystkim układu krwionośnego i serca (spadek ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu serca, migotanie komór). Zatrucia są śmiertelne.

Lantana pospolita - gatunek kilkuletniej, zawsze zielonej roślina z rodziny werbenowatych (Verbenaceae). Pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej. Zawleczona została do wszystkich rejonów tropikalnych i subtropikalnych. Sprowadzana jako roślina ozdobna, okazała się uciążliwym chwastem (może rosnąć w szerokim zakresie warunków klimatycznych i siedliskowych, obficie rozmnaża się generatywnie i wegetatywnie, łatwo regeneruje po uszkodzeniach, ma właściwości allelopatyczne, przez co skutecznie konkuruje z rodzimymi gatunkami.

Toksyny: triterpenoidy pentacykliczne.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, ciężki oddech, osłabienie. Niewydolność wątroby.

Janowiec barwierski - gatunek rośliny z rodziny bobowatych (Fabaceae Lindl.). Występuje na znacznej część Europy i Azji. W Polsce średnio pospolity. Bywa uprawiany jako roślina ozdobna. Oprócz typowej formy gatunku uprawiane są odmiany karłowe.

Toksyny: zawiera m.in. alkaloidy - cytyzyna, metylocytyzyna, anagiryna, olejek eteryczny i garbniki.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka.

Ostróżka - rodzaj roślin należących do rodziny jaskrowatych. Rodzaj liczy około 250 gatunków występujących w umiarkowanych strefach półkuli północnej, z wyjątkiem wschodnich obszarów Afryki. Gatunkiem typowym jest Delphinium peregrinum L.

Toksyny: alkaloidy diterpenu.

Szkodliwość: wysoka. Toksyczność rośliny  zależy od pory roku i warunków polowych; jak roślina dojrzeje, to na ogół staje się mniej toksyczna.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: porażenie nerwowe, zaparcia, kolka, ślinotok, drżenie mięśni, sztywność, osłabienie, pozycja leżąca, drgawki, niewydolność serca, a po porażeniu układu oddechowego śmierć.

 

 

Goździk (Dianthus L.) - rodzaj z rodziny goździkowatych. Obejmuje ok. 300 gatunków z terenu Eurazji i północnej Afryki. W Polsce rośnie dziko 11 gatunków, dość zmiennych morfologicznie. Tworzą mieszańce, niektóre występują w kilku odmianach. Gatunkiem typowym jest goździk ogrodowy (Dianthus caryophyllus). w Polsce chętnie uprawiane, jako rośliny ogrodowe oraz, niektóre odmiany są nam doskonale znane, jako kwiaty cięte.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: delikatne podrażnienie skóry, a po spożyciu delikatne problemy z układem pokarmowym.

 

 

Rumian rzymski (Anthemis nobilis L.) - gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z obszarów: Azory, Algieria, Maroko, Portugalia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Anglia, ale rozprzestrzenił się również na innych terenach poza tymi obszarami swojego rodzimego występowania. Jest zwykle uprawiany, także w Polsce, często dziczejący.

Toksyny: olejek eteryczny, bisabolol, chamazulen, tanina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: kontaktowe zapalenie skóry, wymioty, biegunka, jadłowstręt, reakcje alergiczne. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do samoistnych krwawień.

 

 

Powojnik - rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Obejmuje ok. 500 gatunków. Występują na całym świecie w strefie klimatu umiarkowanego i ciepłego. Największa liczba uprawianych gatunków pochodzi z Chin i Japonii. W Polsce chętnie uprawiany.

Toksyny: glikozyd drażniący (protoanemonin).

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: sok, liście, kwiaty i owoce.

Objawy: ślinotok, wymioty, biegunka.

 

Bieluń dziędzierzawa, datura - gatunek rośliny z rodziny psiankowatych (Solanaceae Adans.). Pochodzi z Meksyku, rozprzestrzenił się w wielu regionach świata. Obecnie występuje w całej Eurazji i Ameryce Północnej. Epekofit w Polsce występujący pospolicie.

Toksyny: liście Folium Stramoni i nasiona Semen Stramoni zawierają 0,1-0,6% alkaloidów tropanowych: hioscyjamina, atropina, skopolamina, apoatropina oraz saponiny triterpenowe, garbniki, flawonidy i hydroksykumarynę, a także w małej ilości atropamina, skopina, belladonina, nikotyna i dwuamina putrescyna). Głównymi substancjami, które mają znaczenie w przebiegu zatrucia są: L-hioscyjamina i L-skopolamina oraz w mniejszym stopniu atropina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: Alkaloidy bielunia działają pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy oraz porażająco na obwodowy układ współczulny. Objawy zatrucia: sucha i czerwona skóra, senność, dezorientacja, początkowo tachykardia, później bradykardia, przyśpieszenie oddechu, rozszerzenie źrenic, niekiedy drgawki kloniczne, wzrost temperatury ciała, zgon wskutek porażenia ośrodka oddechowego.

Czermień błotna - gatunek rośliny z monotypowego rodzaju czermień (Calla), z rodziny obrazkowatych (Araceae). Czermień błotna uprawiana jest, jako roślina ozdobna sadzona przy oczkach wodnych.

Toksyny: zawiera alkaloid aroinę i kryształy szczawianu wapnia.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a w szczególności sok.

Objawy: przy kontakcie ze śluzówką układu pokarmowego powoduje silne, bolesne pieczenie oraz stan zapalny, a po spożyciu w większych ilościach może wywołać biegunkę i paraliż. Kontakt soku rośliny ze skórą wywołuje silne podrażnienie.

 

Jaskier bulwkowy - gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. W stanie dzikim występuje w północnej Afryce, w zachodniej Azji, na Kaukazie i w Europie. W Polsce jest dość pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Chętnie uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyna: ranunkulina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: świąd i pieczenie skóry, a po spożyciu wymioty i zaburzenia akcji serca.

Ciemiężyca biała - gatunek rośliny z rodziny melantkowatych. Zasięg gatunku obejmuje Europę, Azję Mniejszą, Azję Centralną, Kaukaz oraz Syberię. W Polsce jest rzadko spotykana, większość stanowisk skupia się w Bieszczadach. Najdalej w zachodnim kierunku sięga po Smerek i Dziurkowiec. Poza Bieszczadami spotykana jest tylko na Lubelszczyźnie i w Woli Różanieckiej znajduje się jedno z jej najliczniejszych stanowisk. Z racji atrakcyjnego kwiatostanu jest również uprawiana, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: zawiera silnie toksyczne alkaloidy sterolowe - protoweratrynę, germerynę, germinę, rubijerwinę, izorubijerwinę (do 1,5%) oraz gorzki glikozyd – weratramarynę i kwasy organiczne (weratrynowy i chelidonowy).

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zatrucie objawia się początkowo osłabieniem i zwolnieniem rytmu serca, a następnie porażeniem mięśni klatki piersiowej uniemożliwiającym oddychanie.

Ciemiężyca czarna – gatunek byliny należący do rodziny melantkowatych. W Polsce występuje na Roztoczu. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy. Uprawiana, również jako roślina ogrodowa.

Toksyny: Cała roślina zawiera liczne toksyczne alkaloidy, takie, jak: jerwina, germina, germitryna, pseudojerwina, rubijerwina, weratralbina, protoweryna, protoweratryna, cerwina, germeryna, weratryna, weratrydyna, oraz gorzki glikozyd - kwas chelidonowy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie błony śluzowej żołądka i układu oddechowego, silne kichanie, kaszel, ślinotok, łzawienie, nudności, wymioty, biegunka. Większe dawki powodują skurcze mięśni brzucha i krtani, zaburzenia koordynacji ruchów i uszkodzenie mięśnia sercowego.

Ciemiężyca zielona - gatunek rośliny z rodziny melantkowatych (Melanthiaceae). Występuje w miejscach wilgotnych na całej półkuli północnej. Preferuje widne lasy, źródliska, brzegi potoków. W Polsce rośnie głównie w górach, w Sudetach i Karpatach (zwłaszcza w Tatrach i na Babiej Górze), na wyżynach i niżu jest spotykana znacznie rzadziej. Uprawiana również, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: weratryna.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: silnie podrażnienie błon śluzowych, zaburzenia koordynacji ruchów, zaburzenia oddychania, paraliż.

Grzybienie białe zwyczajowo nazywane także nenufarem lub lilią wodną - gatunek byliny z rodziny grzybieniowatych (Nymphaeaceae). Jeden z około 50 gatunków z rodzaju grzybienie Nymphaea. Ze względu na efektowne, duże kwiaty pływające na powierzchni wody gatunek ten rozpowszechniony jest w uprawie, zwłaszcza w postaci odmian barwnie kwitnących. W wielu krajach gatunek z powodu zagrożenia naturalnych stanowisk objęty został ochroną prawną, w tym także chroniony jest w Polsce. Uprawiane są, jako roślina ozdobna sadzona w oczkach wodnych.

Toksyny: kłącza zawierają garbniki, glikozyd (nimfalinę). W kwiatach i kłączu występują seskwiterpeny (nufarydyna, nufaramina, nufamina), a w kwiatach i liściach 25 różnych flawonoidów. W kwiatach obecne są także różne kwasy organiczne.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: alkaloidy działają na ośrodkowy układ nerwowy, porażając korę mózgową.

Kalina koralowa - gatunek krzewu należący do rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). Występuje w Europie i środkowo-zachodniej Azji, a odmiany geograficzne rosną także na Dalekim Wschodzie i w Ameryce Północnej. W Polsce kalina koralowa jest pospolita na terenie całego kraju z wyjątkiem Tatr. Ze względu na efektowne kwiatostany, długo utrzymujące się owoce oraz intensywne przebarwianie jesienne liści - kalina jest cenioną rośliną ozdobną.

Toksyny: kora kaliny koralowej zawiera pochodne kumaryny (skopoletynę i eskuletynę), flawonoidy (astragalinę, kempferol, kwercytynę), fitosterole (systosterol), irydoidy, triterpeny (np. β-amarynę), kwasy organiczne (izowalerianowy, octowy, masłowy, kapronowy, mrówkowy, linolowy, cerotynowy, palmitynowy, fenolokwasy, olejek eteryczny (do 0,3%). W korze stwierdzono także obecność związku o słabym działaniu cytotoksycznym o nazwie p-ksylilenodwucyjanid. W różnych częściach rośliny występuje glikozyd o gorzkim smaku zwany wiburniną. W owocach znajdują się saponiny.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny:  zatrucie po spożyciu dużych ilości owoców. Według niektórych autorów także kora i liście są lekko trujące.

Objawy: rozszerzenie źrenic oraz ostry nieżyt przewodu pokarmowego z mdłościami, wymiotami, ewentualnie biegunką. W skrajnych przypadkach dochodzą do tego zaburzenia świadomości i rytmu serca, duszności, pojawienie się krwi w moczu w wyniku uszkodzenia nerek, w końcu nawet utrata przytomności i śmierć.

Rącznik pospolity (Ricinus communis L.) - gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae Juss.). Pochodzi z Afryki, obecnie rośnie dziko w całej północnej Afryce i Sardynii. Roślina uprawiana w celach ozdobnych, głównie ze względu na ładny pokrój, duże i zdrowo wyglądające liście, bujny wzrost oraz ładne owoce. Jej uprawa jest jednak niebezpieczna ze względu na silnie trujące właściwości.

Toksyny: alkaloid rycynina i białko rycyna.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie nasiona.

Objawy: gwałtowne wymioty i biegunka, silne przekrwienie narządów układu pokarmowego i nerek, spowodowane aglutynacją (zlepianiem) krwinek i wytrącaniem fibryny do krwi. Zatrucie rycyną powoduje śmierć w ciągu kilkudziesięciu godzin (w przypadku zatrucia pokarmowego trucizna może się wchłaniać nawet do 5 dni).

Należy do silnie trujących. Jej nasiona zawierają rycynę śmiertelną dla człowieka w dawce powyżej 0,2 g - ilości zawartej w trzech nasionach rącznika. W przypadku zwierząt śmierć może nastąpić po zjedzeniu kawałka rośliny lub podobnie kilku ziaren rącznika.

Przymiotno (Erigeron L.) - rodzaj roślin z rodziny astrowatych, obejmujący ok. 200 gatunków występujących na półkuli północnej na obszarach o umiarkowanym klimacie, ale głównie w Ameryce Północnej. We florze Polski występuje ok. 10 gatunków. Gatunkiem typowym jest Erigeron uniflorus L. Chętnie uprawiane, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: nudności, wymioty, biegunka.

Mieczyk (Gladiolus L.) - rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych. Należy do niego ok. 180 gatunków roślin występujących na ciepłych obszarach Europy, Bliskiego Wschodu i południowej Afryki. Szczególnie licznie występuje na Maskarenach i na obszarze śródziemnomorskim. Gatunkiem typowym jest Gladiolus communis L. Chętnie uprawiane, jako roślina ogrodowa i kwiat cięty.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie bulwy.

Objawy: nudności, wymioty, biegunka, osowiałość.

Różanecznik żółty, rododendron (Rhododendron L.) - rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Gatunek pochodzi z Azji Zachodniej, duży obszar jego występowania znajduje się na Kaukazie. Występuje też na Polesiu, Podolu, wyspach Morza Egejskiego, południowej Austrii, Słowenii, w niektórych rejonach Rosji i w Kazachstanie. W Polsce jedyne jego naturalne stanowisko znajduje się w południowo-wschodniej części kraju w Woli Zarczyckiej koło Nowej Sarzyny, powiat leżajski. Chętnie uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: liście i młode gałązki zawierają trujące glikozydy: rododendrynę, erykolinę, flawonoidy i andromedotoksynę - najbardziej trującą z nich wszystkich.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zatrucia objawiają się pobudzeniem, a następnie porażeniem układu nerwowego, ślinotokiem, zgrzytaniem zębami, przyspieszeniem oddechu i tętna, w końcu śmiercią wskutek porażenia ośrodka oddechowego.

Konwalia majowa - gatunek byliny kłączowej z monotypowego rodzaju konwalia. Konwalia jest popularną rośliną ozdobną, której głównym walorem są niewielkie kwiaty o charakterystycznym zapachu i dzwonkowatym kształcie. Znana jest pod wieloma nazwami zwyczajowymi i ludowymi. Występuje często w lasach niemal całej Polski, poza tym jest także uprawiana, jako roślina ogrodowa i na kwiat cięty.

Toksyny: ziele zawiera w suchej masie od 0,1 do 0,5% ok. 40 różnych glikozydów kardenolidowych. Najwięcej jest ich w kwiatach (0,5%), mniej w liściach (0,2–0,3%). Ich poziom wzrasta na początku maja, podczas pełni kwitnienia. Wyraźnie większy jest też w organach starszych roślin, niż w młodych kłączach i wyrastających z nich liściach. Najwięcej jest pochodnych strofantydyny: konwalatoksyna stanowi od 4 do 40% wszystkich glikozydów, konwalozyd od 4 do 24%. Konwalatoksol będący pochodną strofantydolu stanowi od 10 do 20% glikozydów, a lokundiozyd (pochodny od bipindogeniny) - od 1 do 25%. Glikozydy konwalii są pochodnymi w sumie 9 związków (poza wymienionymi także peryplogeniny). Poza tym głównie w kłączach i korzeniach zawarte są konwalamaryna i konwalaryna (saponiny steroidowe), w zielu i kwiatach flawonoidy (izoramnetyna, kwercetyna), fenolokwasy (chlorogenowy, kawowy, ferulowy), kwas jabłkowy, cytrynowy i chelidonowy (1,5%). Korzenie zawierają toksyczny kwas acetydyno-2-karboksylowy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zaburzenia w czynnościach przewodu pokarmowego (nudności, wymioty i biegunka), bóle i zawroty głowy, ogólne osłabienie. Dochodzi do zaburzeń rytmu serca, spadku ciśnienia tętniczego, częste są zaburzenia gospodarki potasem (hipokaliemia lub hiperkaliemia), w ciężkich przypadkach śmierć następuje w wyniku zapaści przez migotanie komór. Kontakt skóry z liśćmi może wywołać u osób wrażliwych słabe podrażnienia. Także proszek z wysuszonego ziela działa drażniąco na błony śluzowe nosa, powodując kichanie.

Naparstnica purpurowa - gatunek rośliny należący do rodziny babkowatych. Występuje dziko w Europie zachodniej i środkowej, poza tym w północnej Afryce. Roślina została rozpowszechniona na ziemiach Polskich w XVIII-XIX w. jako roślina ozdobna i samorzutnie rozprzestrzeniła się w środowisku. Uprawiana, jako roślina ozdobna.

Toksyny: zawiera saponiny, śluzy i glikozydy o działaniu nasercowym. Najsilniej działającym z nich jest digitoksyna.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy:

Naparstnica wełnista - gatunek roślin należący do rodziny babkowatych. Roślina pochodzi z Europy Południowej i Turcji. Uprawia się ją również w Polsce, czasami dziczeje przejściowo (efemerofit).

Toksyny: saponiny, glikozydy pierwotne (lanatozydy ABCD) i glikozydy wtórne, wśród których najważniejsza jest digoksyna. Substancje te mają działanie inotropowe dodatnie.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zatrucie, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, biegunka, wymioty, skurcze naczyń wieńcowych, duszność, sinica, śmierć.

 

Naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora Mill.) - gatunek roślin należący do rodziny babkowatych. Występuje na terenie niemal całej Europy oraz w Azji Mniejszej. W Polsce spotkać ją można zarówno na niżu, jak i w górach. Na niżu występuje dość rzadko, w Tatrach natomiast należy do roślin pospolitych. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy. Uprawiana również, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: liście zawierają liczne toksyczne glikozydy: digitoksynę, digitalinę i inne. Ich działanie kumuluje się w organizmie.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zatrucie, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, biegunka, wymioty, skurcze naczyń wieńcowych, duszność, sinica, śmierć.

Pozłotka kalifornijska, eszolcja kalifornijska, maczek kalifornijski(Eschscholzia californica) - gatunek rośliny z rodziny makowatych. Pochodzi z Kalifornii, popularny w uprawie ogrodowej.

Toksyny: cała roślina zawiera biały sok mleczny, a w nim różne alkaloidy o działaniu psychotropowym.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie sok i nasiona.

Objawy: senność, nudności, zawroty głowy, odczyny uczuleniowe, brak apetytu, halucynacje.

Łubin trwały - gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Pochodzi z zachodniej części Ameryki Północnej. Aktualnie roślina rośnie dziko dość pospolicie w całej Polsce, głównie na północy i zachodzie kraju, miejscami jest inwazyjna. Często uprawiany jako roślina ozdobna, głównie odmiany o wielobarwnych i dużych kwiatach. Nadaje się na rabaty, do parków, na kwiat cięty.

Toksyny: alkaloidy.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka.

Pokrzyk wilcza jagoda - gatunek rośliny z rodziny psiankowatych (Solanaceae). Ma wiele nazw zwyczajowych: wilcza wiśnia, wilcza jagoda, psinki, leśna tabaka, belladonna. Występuje w Europie, Afryce Północnej, Azji Zachodniej. Introdukowana w części Ameryki Północnej. W Polsce także roślina uprawna i dziczejąca. Występuje głównie w południowej części kraju, roślina rzadka.

Toksyny: owoce zawierają atropinę, w pozostałych organach występuje hioscyjamina. Korzenie wyróżniają się obecnością większych ilości ubocznych alkaloidów wzmacniających działanie hioscyjaminy na mięśnie.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie organy rośliny są silnie trujące, przy czym największe stężenia trujących alkaloidów znajdują się w korzeniach i owocach.

Objawy: działanie szkodliwe alkaloidów polega na pobudzaniu przechodzącym w porażenie mózgowia, międzymózgowia i rdzenia przedłużonego oraz porażaniu układu obwodowego. Pierwszymi objawami zatrucia jest silne pobudzenie i euforyczne halucynacje. Następnie pobudzenie nasila się, aż do wystąpienia napadów szału, światłowstrętu, występują m.in. utrata przytomności i w skrajnych przypadkach zgon w wyniku porażenia oddechu podczas śpiączki.

Lulek czarny - gatunek roślin z rodziny psiankowatych. Obecnie jest dość szeroko rozprzestrzeniony na świecie. Rośnie m.in. w Afryce Północnej (Algieria, Tunezja, Maroko), w Azji i w Europie, rozprzestrzenił się także w innych regionach świata w strefie klimatu umiarkowanego. W polskiej florze występuje jako gatunek obcego pochodzenia, dość pospolity - zarówno jako chwast, jak i w uprawie.

Toksyny: roślina zawiera alkaloidy: skopolaminę, atropinę i L-hioscyjaminę i kuskohigrynę.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny są trujące, najbardziej jednak korzeń i nasiona.

Objawy: typowe jest rozszerzenie źrenicy i wysuszenie błon śluzowych jamy ustnej i gardła. W stanie halucynacji wywoływanych przez liście lulka dominuje duże pobudzenie ruchowe, co jest charakterystyczne i odróżnia te zatrucia od zatruć pokrzykiem lub bieluniem.

Śnieżyczka przebiśnieg - gatunek rośliny należący do rodziny amarylkowatych, typowy dla rodzaju Galanthus. W naturze znany z lasów południowej i środkowej Europy, jednak szeroko rozpowszechniony poza zwartym zasięgiem jako roślina ozdobna.

Toksyna: stwierdzono w niej obecność co najmniej 25 alkaloidów, spośród których najliczniejszym w korzeniach jest likoryna i tecetyna, w cebulach najwięcej jest tecytyny, w liściach likoryny, w kwiatach hemantaminy. Poza tym obficie występują takie alkaloidy jak: galantamina, galantyna, leukoina, leukocystyna, niwalidyna i narcyklozyna. W największym stężeniu występują one w cebulkach (tylko w nich stwierdzono lektynę).

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie bulwy.

Objawy: wymioty, biegunka, utrata przytomności, przyśpieszenie tętna i oddechu.

Złotokap zwyczajny - gatunek małego drzewa lub wysokiego krzewu należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej Europy. W Polsce nie występuje dziko, jest uprawiany jako roślina ozdobna. Jest jednym z kilku najpospolitszych w Europie krzewów trujących!

Toksyny: wszystkie części rośliny zawierają trujące alkaloidy min. cytyzynę.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, ale przede wszystkim kwiaty, nasiona i korzenie - przy czym najwięcej alkaloidów jest w nasionach (1,5%), w liściach jest już pięciokrotnie mniej.

Objawy: ślinotok, drgawki, zaburzenia oddychania. Powoduje także miejscowe podrażnienia śluzówki układu pokarmowego, pieczenie w jamie ustnej i gardle, wymioty. Przy spożyciu niewielkich ilości rośliny, szybko występujące wymioty z reguły zapobiegają wchłanianiu cytyzyny i rozwinięciu się zatrucia.

Tojad - rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Zwyczajowo bywa nazywany mordownikiem (z racji trujących własności). Liczy 100-300 gatunków (wg różnych źródeł), zamieszkujących półkulę północną. Gatunkiem typowym jest Aconitum napellus L.

Toksyny: alkaloidy dwuterpenowe: akonityna, akonina, napelina, mezakonina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: porażenie ośrodka oddechowego,  wymioty, drżenia i skurcze mięśniowe, obniżenie temperatury ciała, bradykardia, drgawki, zaburzenia rytmu serca z migotaniem komór włącznie, zgon.

 

Zimowit (Colchicum L.): rodzaj roślin z rodziny zimowitowatych: Colchicaceae. Jego ojczyzną jest zachodnia Azja i wybrzeża Morza Śródziemnego. Należy do niego ok. 60 gatunków. Gatunkiem typowym jest Colchicum autumnale L.

Toksyny: liście, bulwy i nasiona zawierają alkaloid kolchicynę, która w nawet małych ilościach jest trująca.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, na skutek odkładania się trucizny w tkankach doprowadza do wyłysienia, agranulocytozy, zahamowania spermatogenezy. Trucizna wydala się słabo.

Miłek wiosenny - gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Występuje w stanie dzikim na większości terytorium Europy oraz w Azji (Kaukaz, Zakaukazie i wschodnia Syberia). W Polsce na Wyżynie Lubelskiej i w Małopolsce, lokalnie na Pojezierzu Krajeńskim. Uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: glikozydy kardenolidowe.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: mdłości, wymioty, skurcze i paraliże, zaburzenia widzenia, a przy dużych dawkach śmierć spowodowana zatrzymaniem pracy serca.

Mydlnica lekarska - gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Naturalny obszar jej występowania to Europa, Azja i Afryka Północna, ale roślina rozprzestrzeniła sie także w innych rejonach świata. W Polsce jest pospolita na niżu. Uprawiana, jako roślina ogrodowa głównie ze względu na swoje kwiaty.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie jelit, wymioty, biegunka.

Dalia, georginia - rodzaj roślin nasiennych należących do rodziny astrowatych. Pochodzi z Ameryki Środkowej i liczy 15 gatunków. Niektóre są uprawiane w wielu krajach jako rośliny ozdobne. Gatunkiem typowym jest Dahlia pinnata Cav Uprawiana, jako roślina ogrodowa głównie ze względu na swoje kwiaty.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy:  podrażnienie przewodu pokarmowego, podrażnienia skóry.

Kasztanowiec zwyczajny - gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych. Pochodzi z Półwyspu Bałkańskiego. Uprawiany jest w niemal całej Europie, w tym także w Polsce.

Toksyny: w kwiatach występują flawonoidy (rutyna, astragalina, kwercytyna, izokwercytyna), kumaryny, garbniki. Kora zawiera flawonoidy, związki kumarynowe, garbniki i saponiny trójterpentynowe (eskulina). Natomiast w nasionach znajdują się związki kumarynowe, escyna, fenolokwasy, flawonoidy, garbniki.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie owoce.

Objawy: podrażnienie przewodu pokarmowego, wymioty, biegunka.

Szafran uprawny, krokus uprawny - gatunek z rodziny kosaćcowatych. Pochodzi prawdopodobnie z południowo-wschodniej Europy lub Azji Mniejszej. Chętnie uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: olejki eteryczne oraz kolchicyna. Nasiona roślin zawierają od 0,2 do 0,6% kolchicyny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, objawy ze strony układu nerwowego, drżenie, paraliż, zaburzenia oddechowe.

Miechunka (Physalis L.) - rodzaj roślin z rodziny psiankowatych. Gatunki należące do niego pochodzą z Ameryki Południowej. Gatunkiem typowym jest Physalis alkekengi L. Uprawiane, jako rośliny ogrodowe.

Toksyny: różne glikozydy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie niedojrzałe liście i owoce.

Objawy: wymioty, biegunka.

Amaryllis belladonna - rodzaj rośliny z rodziny amarylkowatych.

W Polsce uprawiane jako roślina ogrodowa.

Toksyny: alkaloid likoryna i inne glikozydy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie bulwy.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, bóle brzucha, ślinotok, brak apetytu, drgawki.

Ligustr pospolity - gatunek rośliny z rodziny oliwkowatych. Rodzime obszary występowania to: Maroko, zachodnia, środkowa i południowa Europa, zachodnia Azja (Iran, Turcja) i Kaukaz. Rozprzestrzenił się jako gatunek zawleczony lub uciekinier z upraw na Azorach, w Australii i Nowej Zelandii, w USA i w Afryce. W Polsce jest pospolicie uprawiany. Sadzony jest jako krzew ozdobny, głównie na żywopłoty. Jest najbardziej popularnym krzewem żywopłotowym. Miejscowo w okolicach Gdyni i na południu występuje zdziczały na naturalnych stanowiskach.

Toksyny: trujące związki w tej roślinie nie do końca zostały poznane, ale uważa się, że są związane z glikozydem - ligustrine.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: jagody są zwykle uważane za najbardziej toksyczne, ale wszystkie części rośliny mogą wywołać zatrucie.

Objawy: wymioty, biegunka, rozszerzone źrenice, paraliż, przyspieszony puls, podrażnienie błon śluzowych. W drastycznych przypadkach śmierć.

Kokoryczka wielokwiatowa - gatunek byliny należący do rodziny szparagowatych. Występuje na terenie prawie całej Europy, a także w Azji i Ameryce Północnej. W Polsce roślina dość rozpowszechniona, spotykana na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Uprawiana również, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: trujące glikozydy saponinowe, sitosterol i asparganina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: owoce.

Objawy: wymioty, biegunka.

Lilia złotogłów (Lilium martagon L.) - gatunek byliny z rodziny liliowatych (Liliaceae). Występuje w Europie i Azji. W Polsce jest rośliną rzadką, częściej spotykana jest w Sudetach i Karpatach. Uprawiana, jako roślina ogrodowa i kwiat cięty.

Toksyny: alkaloidy min. likoryna.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie bulwy.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, bóle brzucha, ślinotok, brak apetytu, drgawki.

 

Lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum L.) - gatunek rośliny z rodziny liliowatych. Występuje wyłącznie w górach Europy: w Alpach, Karpatach Zachodnich, Sudetach i Rudawach. W Polsce w stanie naturalnym jest bardzo rzadki, rośnie na nielicznych stanowiskach w Karpatach (na Pogórzu Spisko-Gubałowskim i Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej) i w Sudetach (w Kotlinie Kłodzkiej). Występuje też na kilku stanowiskach w Sudetach poza Kotliną Kłodzką, w Pieninach, Gorcach, Beskidzie Wyspowym, Beskidzie Makowskim oraz w północnej i zachodniej Polsce. Uprawiana, jako roślina ogrodowa i kwiat cięty.

Toksyny:  alkaloidy min. likoryna.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie bulwy.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, bóle brzucha, ślinotok, brak apetytu, drgawki.

 

Robinia akacjowa, grochodrzew biały - gatunek drzew należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, z obszaru USA (stany: Pensylwania, Wirginia Zachodnia, Illinois, Missouri, Oklahoma, Georgia, Kentucky), ale rozprzestrzeniła się i aklimatyzowała na wszystkich (z wyjątkiem Antarktydy) kontynentach świata. Samorzutnie rozprzestrzenia się w środowisku naturalnym. Bywa uprawiana, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: olejki eteryczne, kwasy organiczne, flawonoidy, toksyczne białka toxalbuminy.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a zwłaszcza nasiona.

Objawy: toksyczne białka blokują rybosomomy, a tym samym hamują syntezę białek. Ponadto brak łaknienia, nudności i osłabienie, rozszerzenie źrenic, paraliż tylnych kończyn.

Orlica pospolita - kosmopolityczny gatunek paproci z rodziny Dennstaedtiaceae. Występuje w strefie klimatów umiarkowanych i subtropikalnych. W Polsce gatunek pospolity z wyjątkiem wyższych terenów górskich. Uprawiana, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: kwas pteritanowy (orlikowogarbnikowy).

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: porażenie układu nerwowego, krwiomocz.

Wawrzynek wilczełyko - gatunek krzewu należący do rodziny wawrzynkowatych. Występuje w całej Europie, w zachodniej Syberii, na Ałtaju i Kaukazie, także w Azji Mniejszej. W Polsce na całym terytorium, ale jest rośliną rzadką. Ma ozdobne zarówno kwiaty, jak i owoce. Oprócz formy typowej w Polsce uprawiane są różne odmiany.

Toksyny: szczawiany wapnia, glikozydy: dafnina i mezereina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: puchnięcie warg, krtani i pyska, ślinotok, trudności w połykaniu. Potem pojawiają się: odurzenie, skurcze, wymioty i krwawe biegunki. Śmierć występuje wskutek zatrzymania krążenia (zapaść). Roślina działa szkodliwie również na skórę i błony śluzowe; już sam kontakt z nią, bez doustnego spożycia, może powodować zaczerwienienie i obrzęki oraz pojawienie się pęcherzy na skórze.

Orlik pospolity - gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych. Pochodzi z Europy i z Afryki Północnej. Występuje również w stanie dzikim w Polsce, jest niezbyt pospolity. Rośnie na rozproszonych stanowiskach zarówno na niżu, jak i w górach, najwyżej sięga w Tatrach. Pochodzi też od niego wiele mieszańców uprawianych jako rośliny ozdobne i na kwiaty cięte.

Toksyny: alkaloidy (magnofloryna) oraz kumaryna i glikozyd nitrylowy.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: odurzenie, omdlenia, zwężenie źrenic, biegunka i trudności w oddychaniu.

Parzydło leśne - gatunek rośliny należący do rodziny różowatych. Dziko rośnie w Europie, Azji i Ameryce Płn. zwłaszcza w górskiej umiarkowanej strefie półkuli północnej. W Polsce roślina pospolita w Sudetach i Karpatach. Poza górami występuje także w pasie wyżyn i w rozproszonych stanowiskach w środkowej Polsce. W północnych regionach kraju jest bardzo rzadka, występuje tylko sporadycznie. Jest także uprawiana jako roślina ozdobna.

Toksyny: w nasionach znajdują się trujące saponiny, zaś w liściach pochodne cyjanowodoru.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka.

 

Piwonia lekarska (Paeonia officinalis L.) - gatunek rośliny należący do rodziny piwoniowatych. Pochodzi z południowej i środkowej Europy. Uprawiana chętnie, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: glikozyd peonid.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, depresja.

 

Przylaszczka pospolita - gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych. Występuje na terenie niemal całej Europy oraz na Dalekim Wschodzie. W Polsce tylko lokalnie jest rzadsza lub całkiem jej brak, poza tym należy do dość rozpowszechnionych gatunków w żyznych lasach liściastych. Jej różne odmiany są uprawiane, jako rośliny ozdobne.

Toksyny: glikozyd ranunkulina, saponiny i flawonoidy (kemferol i kwercytyna).

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienia skóry, oparzenia, po spożyciu: zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, żołądka i jelit, krwawa biegunka, omdlenia, czasem drgawki, w końcu niewydolność krążeniowa, oddechowa i zapalenie nerek z krwiomoczem i białkomoczem. W wyniku zatrucia może nastąpić nieodwracalne uszkodzenie nerek.

Tytoń oskrzydlony (Nicotiana alata) - gatunek jednorocznej rośliny ozdobnej z rodziny psiankowatych. Jest rzadko wykorzystywany w przemyśle tytoniowym. Gatunek pochodzi z Ameryki Południowej (Paragwaj, Urugwaj, niektóre rejony Brazylii i Argentyny). Uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: alkaloidy pirydynowe (nikotyna).

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: powoduje trwałe zablokowanie działania układu nerwowego, gdyż wiąże się nikotyna trwale z receptorami nikotynowymi w komórkach nerwowych zaburzając ich metabolizm. Pojawia się światłowstręt, wymioty, biegunka. W większych dawkach następuje utrata przytomności, drgawki i zgon.

 

Rozchodnik ostry - gatunek rośliny należący do rodziny gruboszowatych (Crassulaceae). Występuje w stanie dzikim w północnej Afryce, zachodniej Azji, na Kaukazie, Syberii oraz w Europie. W Polsce jest rozpowszechniony na całym niżu, rzadszy na pogórzu Sudetów i Karpat. Jest także uprawiany, jako roślina ozdobna.

Toksyny: alkaloidy: sedamina, sodymina, nikotyna, flawonoidy: rutyna, kwasy organiczne, substancje śluzowe, garbniki.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie skóry, podrażnienie układu pokarmowego, wymioty, biegunka, skurcze, otępienie i paraliż.

Tulipan (Tulipa L) - rodzaj roślin cebulowych należący do rodziny liliowatych. Zalicza się do niego ok. 120 gatunków i ok. 15 tysięcy odmian. Gatunkiem typowym jest Tulipa sylvestris L. Naturalny obszar występowania tulipana to Europa południowa, północna Afryka, Azja od Turcji, przez Iran, góry Pamir i Hindukusz, stepy Kazachstanu, po północno-wschodnie Chiny i Japonii. Jedna z najchętniej uprawianych roślin ogrodowych i na kwiat cięty.

Toksyny: tulipalin A i B.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie cebule.

Objawy: wymioty, depresja, biegunka, ślinotok.

Sadziec (Eupatorium) - gatunek roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae Dum.). Zaliczano do niego około 40 gatunków roślin występujących głównie w Ameryce (kilka gatunków występuje jednak w Azji i Europie). Obecnie jednak wiele z tych gatunków przeniesione zostało do innych rodzajów. W Polsce występuje na stanowiskach naturalnych: Eupatorium cannabinum (Sadziec konopiasty) i Eupatorium purpureum (Sadziec purpurowy). Uprawiane, jako rośliny ogrodowe.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina. Należy do silnie trujących. Najbardziej podczas lata. Szczególnie trujący jest  wytwarzany przez łodygi  sok "mleczko" zawierający silne substancje toksyczne.

Toksyny: rakotwórcze alkaloidy pirolizydynowe, liczne toksyczne substancje.

Objawy: wymioty, uszkodzenia wątroby, drżenie mięśni, osłabienie i zaparcia, śmierć.

 

Ruta zwyczajna – gatunek rośliny z rodziny rutowatych (Rutaceae). Pochodzi z południowo-wschodniej i wschodniej Europy, rozprzestrzeniła się na afrykańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego, obecnie uprawiana jest w wielu krajach europejskich, w tym również w Polsce. Uprawiana czasami na rabatach, nadaje się też na niskie żywopłoty.

Toksyny: olejek eteryczny do 0,36% (metylo-n-nonyloketon do 90% i metylo-n-heptyloketon do 10%, nieznaczne ilości pinen, limonenu i cymenu), furanokumaryny do 0,1% (m.in. psoralen, bergapten, ksantotoksyna, izoimperatoryna i rutamaryna), flawonoidy m.in. rutyna i kwercetyna, alkaloidy (skimianina, graweolina, arboryna i rutamina), kumaryna, umbeliferon.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: poparzenia skóry, wymioty, biegunka, objawy ze strony układu nerwowego.

Sasanka (Pulsatilla Mill.) - rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych. Należy do niego według niektórych ujęć taksonomicznych ok. 30 gatunków. Występują one przede wszystkim na terenach górskich Europy i środkowej Azji. W Polsce 6 gatunków sasanki jest pod ochroną. Gatunkiem typowym jest Pulsatilla vulgaris L.: sasanka zwyczajna. Chętnie uprawiane, jako rośliny ogrodowe: sasanka alpejska (Pulsatilla alpina), sasanka łąkowa (Pulsatilla pratensis (L.) Mill.), sasanka otwarta (Pulsatilla patens (L.) Mill.), sasanka słowacka (Pulsatilla slavica G. Reuss.), sasanka wiosenna (Pulsatilla vernalis (L.) Mill.)

Toksyny: protoanemonina, anemonina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: mdłości i odurzenie, pobudzenie i paraliż ośrodkowego układu nerwowego.

Szachownica kostkowata (Fritillaria meleagris L.) - gatunek bylin należący do rodziny liliowatych. Występuje głównie w Europie Zachodniej. W rozproszeniu spotyka się ją w środkowej i południowo-wschodniej Europie. W Polsce gatunek bardzo rzadki. Występuje na Pomorzu, w Wielkopolsce, w okolicach Przemyśla (Rezerwat przyrody Szachownica kostkowata w Stubnie, Krównikach), nad Sanem oraz Biebrzą. Roślina ozdobna - uprawiana w ogrodach.

Toksyny:

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy:

Śnieżyca wiosenna (Leucojum vernum) - gatunek rośliny należący do rodziny amarylkowatych. Ze względu na ładne kwiaty i wczesnowiosenne kwitnienie chętnie sadzona w ogródkach.

Toksyny: alkaloidy - leukoina i galantamina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: mdłości, wymioty, biegunka oraz zaburzenia rytmu serca.

 

 

Trzmielina pospolita (Euonymus europaeus L.) - gatunek krzewu należący do rodziny dławiszowatych (Celastraceae). Występuje w Europie i Azji, w Polsce jest dość pospolity na całym obszarze. Czasami jest uprawiana jako roślina ozdobna.

Toksyny: glikozydy: ewobiozyd, ewomonozyd i ewonozyd.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, ale przede wszystkim owoce.

Objawy: wymioty, biegunka, dreszcze, konwulsje, zaburzenia w pracy serca, paraliż, a w końcu śmierć.

 

 

Wawrzynek główkowy (Daphne cneorum L.) - gatunek krzewu należący do rodziny wawrzynkowatych. Występuje dziko w południowej i środkowej Europie. W Polsce (gdzie osiąga północno-zachodnią granicę zasięgu) znaleźć go można na Wyżynie Lubelskiej, Wyżynie Sandomierskiej i w Kotlinie Sandomierskiej. W Polsce chętnie sadzony w ogródkach skalnych.

Toksyny: szczawiany wapnia, toksyczne glikozydy.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie śluzówki i przewodu pokarmowego, śmierć.

 

Wilczomlecz obrzeżony (Euphorbia marginata) - gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych. Występuje w stanie dzikim w środkowej i południowej części Ameryki Północnej. W Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna, czasami dziczejąca.

Toksyny: sok mleczny zawierający liczne glikozydy i saponiny.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie mleczko.

Objawy: podrażnienia skóry i błon śluzowych, wymioty, biegunka.

Zawilec (Anemone) - rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych liczący około 120 gatunków. Gatunkiem typowym jest Anemone coronaria L. Występują niemal na całym świecie, głównie w strefie klimatu chłodnego i arktycznego półkuli północnej. Niektóre gatunki są popularnymi roślinami ozdobnymi.

Gatunki występujące dziko w Polsce i czasami uprawiane, jako ogrodowe rośliny: gajowy (Anemone nemorosa L.), narcyzowaty (Anemone narcissiflora L.), wielkokwiatowy (Anemone sylvestris L.), żółty (Anemone ranunculoides L.)

Gatunki częściej uprawiane w Polsce:
japoński, mieszańcowy, omszony, wielkosieczny, wieńcowy.

Toksyny: wszystkie gatunki z rodziny jaskrowatych zawierają we wszystkich organach trującą ranunkulinę.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: działa drażniąco na skórę. W przypadku spożycia następuje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, żołądka i jelit, krwawa biegunka, omdlenia, czasem drgawki, w końcu niewydolność krążeniowa, oddechowa i zapalenie nerek z krwiomoczem i białkomoczem. W wyniku zatrucia może nastąpić nieodwracalne uszkodzenie nerek.

Żarnowiec miotlasty (Cytisus scoparius) - gatunek krzewu z rodziny bobowatych. Występuje w południowej i środkowej Europie, także w Polsce (pas nadmorski, zach. część niżu i pogórze). Uprawiany i dziczejący.

Toksyny: alkaloidy chinolizydynowe do 1,5% (sparteina, sarotaminina, lupanina), flawonoidy, tyramina, dopamina.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zmniejsza wrażliwość i przewodnictwo nerwowe w mięśniu sercowym.

Złocień, chryzantema (Chrysanthemum) - rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Należy do niego 37 gatunków pochodzących główne z Azji Wschodniej, dwa tylko gatunki występują naturalnie również w Europie[2]. Gatunkiem typowym jest Chrysanthemum indicum L. Obecnie niektóre gatunki uprawia się w ogrodach, niektóre jako rośliny pokojowe, często uprawia się je także na kwiat cięty do bukietów, wieńców itp. Głównie jednak uprawiane są w szklarniach i w stanie pełnego rozkwitu sprzedawane przed Wszystkimi Świętymi jako kwiaty nagrobkowe.

Toksyny: seskwiterpeny, laktony, pyretryny i inne potencjalne czynniki drażniące.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, ślinotok, brak koordynacji ruchów, zapalenie skóry.

Żywotnik zachodni (Thuja occidentalis L.) - gatunek drzewa z rodziny cyprysowatych. Pochodzi ze wschodnich części Ameryki Północnej i północnych rejonów USA. Ma wiecznie zielone liście. Obecnie popularne drzewo ogrodowe w Europie Środkowej i Południowej. W Polsce bardzo popularne drzewo ogrodowe.

Toksyny: olejek eteryczny (zawierający związek terpenowy: tujon), glikozydy.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie układu nerwowego.

Ostrokrzew kolczasty - gatunek krzewu z rodziny ostrokrzewowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie i Afryce. Jest szeroko rozpowszechniony w Europie Zachodniej i w Ameryce Północnej jako uprawiana roślina ozdobna. W Polsce bardzo popularny krzew uprawiany w ogrodach, jako roślina sezonowa. Kojarzy się przede wszystkim ze świętami Bożego narodzenia.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie owoce.

Objawy: wymioty, biegunka, depresja.

Wrotycz pospolity - gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Występuje w całej Europie i na obszarach Azji o umiarkowanym klimacie. Rozprzestrzenił się także gdzieniegdzie poza tym obszarem. W Polsce jest gatunkiem pospolitym. Ze względu na atrakcyjność często uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: kwiaty wrotyczu zawierają od 1 do 1,5% olejku, którego głównymi składnikami są tujon, izotujon, kamfora, borneol oraz gorzki lakton - tanacetyna i flawonidy: akacetyna i luteolina.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, zaburzenia rytmu serca, uszkodzenie wątroby i nerek.

Bez koralowy, dziki bez koralowy (Sambucus racemosa L.) - gatunek rośliny z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). Jest szeroko rozprzestrzeniony w Azji, Europie i Ameryce Północnej. Na południu Polski jest rośliną pospolitą, w pozostałych częściach kraju występuje rzadziej. Roślina ozdobna, uprawiana ze względu na swoje piękne kwiatostany i jaskrawoczerwone owoce.

Toksyny: we wszystkich częściach świeżej rośliny występuje sambunigryna i sambucyna.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: osłabienie, nudności, wymioty, biegunka.

 

Dławisz amerykański (Celastrus scandens L.) - rodzaj wysokich (do 50 m wysokości), szybko rosnących pnączy należący do rodziny dławiszowatych. Należy do niego około 30 gatunków. Gatunkiem typowym jest Celastrus scandens L. Roślina ozdobna, uprawiana ze względu na swoje efektowne owoce.

Toksyny: może zawierać euonyminę i alkaloidy seskwiterpenowe.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: osłabienie, drgawki, zapalenie żołądka i jelit (wymioty, biegunka).

 

Pieris japoński (Pieris japonica) - to zimozielony krzew osiągający nawet do 3 m wysokości (5-letnie okazy mają około 60 cm wysokości i szerokości). Występuje w Północnej Ameryce, wschodniej Azji i w Himalajach. Ma dekoracyjne błyszczące liście, 3–8 cm długości, wydłużone. Młode liście mają czerwoną lub czerwonobrązową barwę. Dekoracyjne są także dzwonkowate kwiaty, zebrane w długie, przewisające wiechy do 12 cm długości. Na rynku dostępne są liczne odmiany różniące się m.in. kolorem kwiatów i pokrojem rośliny.

Toksyny: grajanotoksyny.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, depresja, zapaść sercowo-naczyniowa, ślinotok, osłabienie, śpiączka, spadek ciśnienia krwi, zapaść sercowo-naczyniowa i śmierć. Spożycie kilka liści może spowodować poważne problemy.

Narcyz, żonkil - gatunek roślin z rodziny amarylkowatych. Na naturalnych stanowiskach rośnie dziko w Portugalii i Hiszpanii. Od gatunku tego pochodzi wiele mieszańców, które ogrodnicy zaliczają do 7 grupy narcyzów. W Polsce chętnie uprawiany, jako roślina ogrodowa i na kwiat cięty.

Toksyny: likoryna i inne potencjalne czynniki drażniące.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a w szczególności bulwy.

Objawy: wymioty, biegunka, duże ilości spożyte mogą powodować drgawki, spadek ciśnienia krwi, drżenie i zaburzenia rytmu serca.

Kąkol polny - gatunek rośliny z rodziny goździkowatych. Pochodzi z zachodniej i środkowej Azji, Europy i Afryki Północnej. Dawniej pospolity, obecnie coraz rzadszy. Chętnie uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: saponiny (gitagenina) i kwas agrostemowy; w nasionach ponadto znajduje się związek sterydowy stigmasterol.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, bóle głowy i mdłości, przyspieszenie tętna i paraliż mięśni oddechowych.

Wilczomlecz (Euphorbia L.) - rodzaj roślin z rodziny wilczomleczowatych, liczący około 1600-2000 gatunków. Zamieszkuje cieplejsze strefy całego świata, szczególnie licznie w Afryce. W Europie występuje dziko ok. 100 gatunków, w Polsce ponad 20. Gatunkiem typowym jest Euphorbia antiquorum L. Wilczomlecz ogrodowy (Euphorbia peplus L.) należy do jednych z najbardziej trujących. Rosną w stanie dzikim, ale są również uprawiane, jako rośliny ogrodowe.

Toksyny: wszystkie gatunki wytwarzają biały, ostry i trujący sok mleczny (zawiera kwas euforbinowy, euforbinę, związki cyjanogenne).

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: sok.

Objawy: skóra: zapalenia skóry, pęcherze i owrzodzenia. Sok niektórych gatunków po dostaniu się do oka może powodować czasową ślepotę. Biegunka, wymioty, podrażnienie błon śluzowych.

Bukszpan zwyczajny (Buxus sempervirens L.) - gatunek krzewu, należący do rodziny bukszpanowatych. Występuje w Afryce Północnej, Europie Środkowej i Południowej, w Azji Mniejszej i na Kaukazie, aż po Himalaje. W Polsce tylko sadzony jako roślina ozdobna.

Toksyny: olejki eteryczne, garbniki, alkaloid buksyna.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: liście.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie skóry i błon śluzowych.

Groszek pachnący (Lathyrus odoratus L.) - gatunek rośliny rocznej wywodzący się z rejonu śródziemnomorskiego (Sycylia), rozprzestrzeniający się także w innych rejonach i w wielu krajach uprawiany. W Polsce wyłącznie w uprawie jako roślina ozdobna, tylko przejściowo dziczejąca.

Toksyny: β-aminopropionitryl.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie nasiona.

Objawy: osłabienie, letarg, drgawki, drżenia, duszności,  wzrost ciśnienia śródczaszkowego, sztywność kończyn, możliwa śmierć.

Knieć błotna, kaczeniec (Caltha palustris L.) - gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Jest szeroko rozprzestrzeniona na całej półkuli północnej: występuje w całej niemal Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce jest pospolita na bagnistych łąkach i w niższych partiach gór. Bywa również chętnie uprawiana, jako roślina ozdobna sadzona przy oczkach wodnych.

Toksyny: anemonina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała świeża roślina (po wyschnięciu toksyny tacą swoje właściwości.

Objawy: alergiczne podrażnienie skóry, wymioty, biegunka, świąd.

 

Kiścień wawrzynowy - gatunek krzewu z rodziny wrzosowatych. Pochodzi z USA (stany: Georgia, Karolina Północna, Karolina Południowa, Tennessee, Virginia. W Polsce uprawiany, jako roślina ogrodowa, choć wytrzymuje jedynie do 6-10 stopni poniżej zera. Idealny do ogrodów zimowych.

Toksyny: β-aminopropionitryl.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie nasiona.

Objawy: osłabienie, letarg, drgawki, drżenia, duszności,  wzrost ciśnienia śródczaszkowego, sztywność kończyn, możliwa śmierć.

Lulecznica kraińska (Scopolia carniolica) – gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Europy. W Polsce jest gatunkiem rzadkim. Bywa również uprawiana, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: alkaloidy tropanowe, głównie skopolamina i atropina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: przyspieszenie pulsu serca, rozszerzenie źrenic, niepokój, halucynacje, przy większych dawkach napady szału i śmierć wskutek paraliżu układu oddechowego. Trucizna zawarta w roślinie może wniknąć do organizmu również przez skórę.

 

Pierwiosnek, prymulka (Primula L.) - rodzaj roślin należący do rodziny pierwiosnkowatych. Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 400 gatunków. Występują głównie w Europie i Azji na obszarach o klimacie umiarkowanym, najliczniej w Chinach i Himalajach. Niektóre jednak gatunki sięgają swoją południową granicą zasięgu aż po góry Nowej Gwinei. Gatunkiem typowym jest Primula veris L. Część roślin występuje, jako roślinność we florze Polski. Spora grupa jest uprawiana, jako rośliny ogrodowe.

Toksyny: saponiny.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka.

Urginia morska (Urginea maritima) - gatunek rośliny z rodziny hiacyntowatych. Ma wiele nazw zwyczajowych: ckliwica, cebula morska, oszloch morski. Roślina znana była już w czasach starożytnych. W starożytnym Egipcie cebulę morską nazywano "okiem Tyfona". Pochodzi z rejonów Morza Śródziemnego. Uprawia się ją głównie w krajach południowej Europy. W Polsce traktowana, jako ozdobna roślina ogrodowa.

Toksyny: glikozydy nasercowe i bufadienolidowe.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie cebula i sok.

Objawy: wymioty, biegunka, zaburzenia pracy serca, podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz pobudzenie nerwu błędnego. Na skórze może wywołać rumień i pęcherze.

Czas na te rośliny, które sadzimy w przydomowych warzywniakach, zielnikach i sadach ze względu na ich jadalne, bądź lecznicze atuty (np. owoce, bulwy, liście lub całe rośliny). Zazwyczaj w tych miejscach sami spędzamy ograniczoną ilość czasu. W zależności od tego, gdzie nasz pies mieszka i jak ogród warzywny, zielny lub sad są usytuowane nasz pies może mieć z nimi styczność i 24 h na dobę. Wniosek więc prosty. Czym więcej czasu jest w ogrodzie, tym większa szansa na to, że jakaś roślina lub jej owoc wzbudzi jego szczególne zainteresowanie. Warto więc poznać sekrety tych, które mogą mu zaszkodzić.

ROŚLINY UPRAWIANE W WARZYWNIKACH LUB SADACH

Jabłoń (Malus Mill.) - rodzaj roślin wieloletnich należący do rodziny różowatych. Występuje powszechnie w strefie klimatów umiarkowanych. Znanych jest ok. 25 gatunków dziko rosnących, w Polsce występuje kilka z nich (głównie jako rośliny uprawne). Gatunkiem typowym jest Malus sylvestris Mill.  Owoce są bardzo smaczne i jadalne dla ludzi i zwierząt. Służą do wyrobu min. konfitur, dżemów, kompotów, musów, galaretek, soków, win. Są również kandyzowane i suszone. Używane do wypieków na słodko i do mięs.

Toksyny: liście, szczególnie gdy są zwiędłe, zawierają glikozydy cyjanogenne, które zamieniają się po zjedzeniu w cyjanowodór. Nasiona zawierają związki, które mogą być zamienione na cyjanek, takie jak amigdalina. Związki te zamieniają się w cyjanowodór, wówczas gdy nasiona zostaną przegryzione i uwolnią enzymy rozkładające. Enzymy te obejmują amigdaliny beta-glukozydazy, prunasin, beta-glukozydazy i liazy mandelonitrile.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki, zwiędłe łodygi i liście.

Objawy: niepokój, trudności w oddychaniu, zapaść, ceglaste zabarwienie błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, nagła śmierć.

 

Brzoskwinia (Persica Mill.) - grupa kilku gatunków roślin, które według większości ujęć taksonomicznych zaliczane są do rodzaju Prunus. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski zalicza jednak uprawiany również w Polsce gatunek brzoskwinię zwyczajną (Persica vulgaris) do oddzielnego rodzaju Persica (brzoskwinia).  Owoce są bardzo smaczne i jadalne dla ludzi i zwierząt. Służą do wyrobu min. konfitur, dżemów, musów, kompotów, soków, nalewek. Są również kandyzowane i suszone. Używane do wypieków na słodko i do mięs.

Toksyny: liście, szczególnie gdy są zwiędłe, zawierają glikozydy cyjanogenne, które zamieniają się po zjedzeniu w cyjanowodór. Nasiona zawierają związki, które mogą być zamienione na cyjanek, takie jak amigdalina. Związki te zamieniają się w cyjanowodór, wówczas gdy nasiona zostaną przegryzione i uwolnią enzymy rozkładające. Enzymy te obejmują amigdaliny beta-glukozydazy, prunasin, beta-glukozydazy i liazy mandelonitrile.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki, zwiędłe łodygi liście.

Objawy: niepokój, trudności w oddychaniu, zapaść, ceglaste zabarwienie błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, nagła śmierć.

Śliwa domowa (Prunus domestica L.) - poliploidalny gatunek roślin wieloletnich należący do rodziny różowatych, nie występujący w stanie dzikim. Formy wyjściowe powstawały prawdopodobnie wielokrotnie w warunkach naturalnych w wyniku samoistnego krzyżowania się dwóch dziko rosnących gatunków ałyczy (P. cerasifera) i śliwy tarniny (P. spinosa) lub wprost z poliploidalnych, dzikich form ałyczy. Ojczyznę śliwy domowej sytuuje się zwykle w rejonie Kaukazu, czasem też Azji Mniejszej i Zakaukazia. Dalsze różnicowanie śliw domowych wiązało się z częstym krzyżowaniem wstecznym i selekcją odmian hodowlanych. Hodowla ich i selekcja trwa do dziś. Obecnie w uprawie jest około 2 tysięcy odmian uprawnych, choć znaczenie ekonomiczne ma około 100. Najbardziej znane: węgierka, mirabelka, renkloda. Owoce są bardzo smaczne i jadalne dla ludzi i zwierząt. Służą do wyrobu min. konfitur, powideł, dżemów, kompotów, musów, galaretek, nalewek i innych wyrobów alkoholowych. Są również kandyzowane i suszone. Używane do wypieków na słodko i do mięs.

Toksyny: liście, szczególnie gdy są zwiędłe, zawierają glikozydy cyjanogenne, które zamieniają się po zjedzeniu w cyjanowodór. Nasiona zawierają związki, które mogą być zamienione na cyjanek, takie jak amigdalina. Związki te zamieniają się w cyjanowodór, wówczas gdy nasiona zostaną przegryzione i uwolnią enzymy rozkładające. Enzymy te obejmują amigdaliny beta-glukozydazy, prunasin, beta-glukozydazy i liazy mandelonitrile.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki, zwiędłe łodygi i liście.

Objawy: niepokój, trudności w oddychaniu, zapaść, ceglaste zabarwienie błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, nagła śmierć.

Morela pospolita (Prunus armeniaca) - gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny różowatych. Pochodzi z Azji, w stanie dzikim występuje od Chin poprzez środkową Azję po Azję Mniejszą. Jest uprawiany w wielu krajach świata, również w Polsce. Owoce są bardzo smaczne i jadalne dla ludzi i zwierząt. Służą do wyrobu min. konfitur, dżemów, musów, kompotów, soków, nalewek. Są również kandyzowane i suszone. Używane do wypieków na słodko i do mięs.

Toksyny: liście, szczególnie gdy są zwiędłe, zawierają glikozydy cyjanogenne, które zamieniają się po zjedzeniu w cyjanowodór. Nasiona zawierają związki, które mogą być zamienione na cyjanek, takie jak amigdalina. Związki te zamieniają się w cyjanowodór, wówczas gdy nasiona zostaną przegryzione i uwolnią enzymy rozkładające. Enzymy te obejmują amigdaliny beta-glukozydazy, prunasin, beta-glukozydazy i liazy mandelonitrile.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki, zwiędłe łodygi i liście.

Objawy: niepokój, trudności w oddychaniu, zapaść, ceglaste zabarwienie błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, nagła śmierć.

Czeremcha amerykańska, czarna wiśnia (Prunus serotina) - gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej. Introdukowano ją w okolicach XIX wieku. Obecnie występuje już na całym obszarze Polski. Bywa uprawiana, jako roślina ogrodowa. Dla ludzi i zwierząt same owoce są jadalne służą min. do przygotowywania nalewek, konfitur i dżemów.

Toksyny: liście, szczególnie gdy są zwiędłe, zawierają glikozydy cyjanogenne, które zamieniają się po zjedzeniu w cyjanowodór. Nasiona zawierają związki, które mogą być zamienione na cyjanek, takie jak amigdalina. Związki te zamieniają się w cyjanowodór, wówczas gdy nasiona zostaną przegryzione i uwolnią enzymy rozkładające. Enzymy te obejmują amigdaliny beta-glukozydazy, prunasin, beta-glukozydazy i liazy mandelonitrile.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki i zwiędłe liście.

Objawy: wymioty, biegunka, drgawki, niepokój, lęk, ślinotok, zaczerwienienie skóry, w ciężkich przypadkach drgawki kloniczno-toniczne, tyłozgięcie tułowia i śmierć.

Czeremcha zwyczajna (Padus avium Mill.) - gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych. Znana także pod nazwami: czeremcha pospolita, śliwa kocierpka, trzemcha, czeremucha, smrodynia. Występuje w całej Europie, Azji Mniejszej i zachodniej Syberii. W Polsce jest rośliną pospolitą. Bywa uprawiana, jako roślina ogrodowa i ze względu na swoje właściwości wykorzystywana w lecznicze ludowym oraz z owoców przyrządza się nalewki lub stosuje, jako dodatek np. do pierogów.

Toksyny: związki lotne wydzielane przez kwiaty zawierają dużo bakteriobójczych fitoncydów. Kora, liście i kwiaty roztarte w palcach wydzielają silny, nieprzyjemny zapach. Kora i pąki liściowe zawierają glikozydy cyjanogenne (prulaurazyna, prunazyna). Nasiona zawierają amigdalinę (ok. 1,5%), która łatwo ulega hydrolitycznemu rozkładowi, dając w efekcie silnie trujący cyjanowodór (kwas pruski).

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, oprócz samych owoców.

Objawy: wymioty, biegunka, drgawki, niepokój, lęk, ślinotok, zaczerwienienie skóry, w ciężkich przypadkach drgawki kloniczno-toniczne, tyłozgięcie tułowia i śmierć.

Czereśnia ptasia (Cerasus avium (L.) Moench.) – gatunek rośliny należący do rodziny różowatych. Jest to prawidłowa nazwa botaniczna tej rośliny, zazwyczaj jednak używa się nazwy czereśnia, czasami także trześnia. Rodzime obszary jej występowania to Europa oraz Azja Zachodnia i Kaukaz, rozprzestrzeniła się też gdzieniegdzie poza te obszary. W Polsce rośnie dziko na terenie całego kraju, od nizin po pogórze i niższe tereny górskie (po 700-900 m n.p.m.), jednak głównie na południu kraju. Jest w wielu odmianach powszechnie uprawiana jako drzewo owocowe.  Owoce są bardzo smaczne i jadalne dla ludzi i zwierząt. Służą do wyrobu min. konfitur, dżemów, kompotów, soków, nalewek, win. Są również kandyzowane i suszone. Używane do wypieków na słodko i do mięs.

Toksyny: amigdalina obecna w pestkach.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki.

Toksyny: amigdalina obecna w pestkach.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki.

Objawy: niepokój, trudności w oddychaniu, zapaść, ceglaste zabarwienie błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, nagła śmierć.

Wiśnia (Cerasus Miller) - rodzaj roślin należący do rodziny różowatych (Rosaceae). Występuje w około 60 gatunkach w strefie umiarkowanej półkuli północnej, głównie we wschodniej Azji. W Polsce w stanie naturalnym występują tylko dwa gatunki wiśni: wiśnia karłowata, rosnąca na wyżynach południowych, prawnie chroniona, oraz czereśnia ptasia, zwana trześnią.  Owoce są bardzo smaczne i jadalne dla ludzi i zwierząt. Służą do wyrobu min. konfitur, dżemów, kompotów, soków, nalewek, win. Są również kandyzowane i suszone. Używane do wypieków na słodko i mięs.

Toksyny: liście, szczególnie gdy są zwiędłe, zawierają glikozydy cyjanogenne, które zamieniają się po zjedzeniu w cyjanowodór. Nasiona zawierają związki, które mogą być zamienione na cyjanek, takie jak amigdalina. Związki te zamieniają się w cyjanowodór, wówczas gdy nasiona zostaną przegryzione i uwolnią enzymy rozkładające. Enzymy te obejmują amigdaliny beta-glukozydazy, prunasin, beta-glukozydazy i liazy mandelonitrile.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: pestki, zwiędłe łodygi liście.

Objawy: niepokój, trudności w oddychaniu, zapaść, ceglaste zabarwienie błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, nagła śmierć.

Jarząb pospolity, jarzębina (Sorbus aucuparia L.) - gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny różowatych. Występuje w Europie, południowo-zachodniej Azji, zachodniej Syberii. W Polsce pospolity na całym obszarze. Rośnie dziko oraz jest specjalnie sadzony w parkach. Dodatkowo ze względu na walory smakowe owoców jest celowo sadzony w ogrodach, a owoce są wykorzystywane w kuchni. Z owoców jarzębiny po odpowiednim przygotowaniu (przemrożenie lub zblanszowanie) wyrabia się dżemy, konfitury, musy, syropy, nalewki, likiery. Stosuje się również, jako dodatek do różnych mięs. Dla celów przetwórstwa uprawiane są odmiany o dużych i jadalnych owocach np. var. edulis Dieck

Toksyny: kwas parasorbinowy, garbniki.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: surowe owoce.

Objawy: nudności, wymioty, biegunka.

Bez czarny, dziki bez czarny (Sambucus nigra L.) - gatunek rośliny z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). Popularny w stanie dzikim. Czasami bywa uprawiany w parkach i przydomowych ogródkach jako krzew ozdobny oraz ze względu na swoje właściwości lecznicze i jadalne dla człowieka po przetworzeniu owoce. Oprócz formy typowej istnieją odmiany ozdobne. Owoce nie nadają się do spożycia na surowo. Jednak z dojrzałych owoców można robić konfitury, dżemy, kisiele, soki. Muszą być jednak dojrzałe i ugotowane, gdyż gotowanie usuwa zawartą w nich truciznę.

Toksyny: we wszystkich częściach świeżej rośliny występuje sambunigryna i sambucyna.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie surowe owoce.

Objawy: osłabienie, nudności, wymioty, biegunka, przyspieszenie tętna i zaburzenia oddychania, aż do duszności włącznie.

Papryka, syn. pieprzowiec (Capsicum L.) - rodzaj roślin należących do rodziny psiankowatych. Przedstawiciele rodzaju pochodzą z Ameryki Południowej i Centralnej, obecnie rozpowszechnione na całym świecie. Gatunkiem typowym jest Capsicum annuum L. W Polsce jest uprawiana jako roślina jednoroczna, ale w krajach tropikalnych jest byliną. Dla człowieka owoce papryki są jadalne na surowo, bądź też przetworzone i nie wykazują większych właściwości szkodliwych.

Toksyny: kapsaicyna.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, włącznie z owocami.

Objawy: zaburzenia rytmu serca, uszkodzenie wątroby, podrażnienie błon śluzowych, wymioty.

Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) - gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Ludowe nazwy: warzęcha, warzucha. Roślina uprawna i często dziczejąca. W Polsce występuje pospolicie na całym obszarze. Uprawiana ze względu na swoje właściwości lecznicze oraz stosowany przez człowieka, jako warzywo przyprawowe do sporządzania różnych weków, podprawiania sosów. Jest również tarty i odpowiednio przyprawiony stosowany, jako dodatek do różnych potraw.

Toksyny: w korzeniu zawarty jest glikozyd synigryna ulegający rozpadowi do olejku gorczycznego (0,1–0,2%).

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, ale najbardziej korzeń.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, wymioty, biegunka, uszkodzenie nerek. Działa drażniąco na skórę.

Pomidor zwyczajny (Lycopersicon esculentum Mill.) - gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Ma wiele synonimów: pomidor uprawny, pomidor jadalny, psianka pomidor i po prostu pomidor. Pochodzi z Ameryki Południowej lub Środkowej. Bardzo popularne warzywo uprawiane w przydomowych ogródkach. Dla człowieka i zwierząt dojrzałe owoce pomidora są jadalne na surowo, bądź też przetworzone i nie wykazują większych właściwości szkodliwych.

Toksyny: atropina i inne alkaloidy tropanowe - w tym tomatyna, kwas szczawiowy, śladowe ilości nikotyny.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, ale najbardziej łodygi, liście i niedojrzałe owoce.

Objawy: podrażnienia błon śluzowych, wymioty, biegunka, osłabienie, hemoliza krwinek.

Ziemniak, kartofel, psianka ziemniak (Solanum tuberosum L.) - gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Nazwa ”ziemniak” odnosi się zarówno do całej rośliny, jak i do jej jadalnych, bogatych w skrobię bulw, z powodu których gatunek jest uprawiany na masową skalę. Roślina wywodzi się z Andów, gdzie udomowiono ją ok. 8 tysięcy lat temu. Ziemniak został przywieziony do Europy w końcu XVI wieku, w ciągu następnych stuleci stał się integralną częścią wielu kuchni z całego świata. Obecnie jest czwartą pod względem produkcji rośliną uprawną. W Polsce wszechobecne warzywo. Dla człowieka i zwierząt dojrzałe i zdrowe ziemniak są jadalne po ugotowaniu i nie wykazują właściwości szkodliwych.

Toksyny: solanina.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, ale najbardziej łodygi, liście, kwiaty, zzieleniałe lub kiełkujące bulwy.

Objawy:  solanina słabo wchłania się z przewodu pokarmowego i wykazuje właściwości rakotwórcze. W dawkach toksycznych wywołuje podrażnienie przewodu pokarmowego i układu moczowego. Hemolizuje krwinki. Wywołuje wymioty, biegunkę, krwiomocz, skurcze oddechowe, utratę czucia, obniżenie ciepłoty ciała, ostre zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, obrzęk naczyń jelitowych, senność, ślinotok, zwężenie źrenic, białkomocz i drgawki. Wysokie dawki solaniny mogą doprowadzać do śpiączki i śmierci.

Cebula zwyczajna, cebula jadalna, czosnek cebula (Allium cepa L.) - gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Pochodzi z Azji Środkowej, obecnie nie Ronie dziko, występuje tylko w uprawie. Botaniczna nazwa tej rośliny to czosnek cebula, w użyciu jest jednak głównie nazwa cebula. W Polsce wszechobecne warzywo. Dla człowieka cebula i szczypior są jadalne na surowo, bądź też przetworzone i nie wykazują większych właściwości szkodliwych.

Toksyny: alliina, a także kwercetyna oraz siarki i tiosiarczany.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, ale najbardziej cebula i szczypior.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, oczu, nosa, biegunka, wymioty, osowiałość, brak apetytu, gorączka oraz hemoglobinuria manifestująca się różową barwą moczu, anemia.

Rzodkiewka (Raphanus sativus var. sativus) - odmiana rzodkwi zwyczajnej. Obecnie występuje tylko w uprawie. Jest uprawiana w wielu regionach świata. W Polsce występuje głównie jako roślina uprawna. Jadalne są dla człowieka bulwy rzodkiewki. W uprawie występuje wiele kultywarów. Również rzodkiew czarna i rzodkiew japońska to też kultywary rzodkiewki. Rzodkiewka spożywana w rozsądnych ilościach nie wywołuje u człowieka skutków ubocznych, mimo to odradzana jest osobom, które mają wrzody żołądka i dwunastnicy, przy zapaleniu wątroby, przewodu pokarmowego i ciężkich chorobach serca i nerek.

Toksyny: olejki gorczycowe, glikozydy i kwasy organiczne.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie błon śluzowych, reakcje alergiczne.

Czosnek pospolity, czosnek zwyczajny (Allium sativum L.) – gatunek byliny (w uprawie jako roślina dwuletnia lub jednoroczna) należący do rodziny amarylkowatych (podrodzina czosnkowych). Jest warzywem, przyprawą i rośliną leczniczą znaną zwykle tylko pod nazwą rodzajową, jako czosnek. Pochodzi z Azji Środkowej, skąd rozprzestrzeniony został jako roślina uprawna do Europy i północnej Afryki, z czasem trafił na inne. W Polsce bardzo popularne warzywo. Dla człowieka cebula czosnku i szczypior są jadalne na surowo, bądź też przetworzone i przy zachowaniu umiaru nie wykazują większych właściwości szkodliwych.

Toksyny: alliina, siarki, tiosiarczany, olejek eteryczny bogaty w amoniak oraz szereg cuchnących dwu- i trójsiarczków alkilowych i metylowych.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny, ale najbardziej cebula i szczypior.

Objawy: podrażnienie błon śluzowych, oczu, nosa, biegunka, wymioty, osowiałość, brak apetytu, gorączka oraz hemoglobinuria, anemia, uszkodzenie nerek i wątroby.

Rabarbar ogrodowy (syn: rabarbar zwyczajny, rzewień ogrodowy, rzewień zwyczajny) Rheum rhaponticum L. - gatunek byliny należący do rodziny rdestowatych. Pochodzi z obszarów Azji Środkowej, Bułgarii i prawdopodobnie południowej Syberii. W Polsce jest chętnie uprawiany. Dla człowieka i zwierząt jadalne są ogonki rabarbaru na surowo, bądź też przetworzone i spożywane sporadycznie w niedużych ilościach nie wykazują większych właściwości szkodliwych.

Toksyny: antrachinony, takie jak emodyna i rhein, glikozydy senesu, kwas szczawiowy.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: wszystkie części rośliny.

Objawy: wymioty, biegunka, możliwość tworzenia kamieni nerkowych, obniżone wchłanianie cynku, wapnia, magnezu.

Chmiel zwyczajny - gatunek byliny z rodziny konopiowatych (Cannabaceae). Występował w stanie dzikim prawdopodobnie w południowej Europie, na Bliskim Wschodzie i w Ameryce Północnej. Jednak uprawiany przez człowieka skolonizował (jako zdziczała roślina uprawna) strefę klimatów umiarkowanych i ciepłych całej Eurazji. W Polsce występuje w wilgotnych zaroślach, olsach i łęgach a także w starych parkach, ogrodach i ruderach. Rośnie pojedynczo lub w skupiskach. Jest również celowo uprawiany, jako roślina, której szyszki chmielowe służą, jako przyprawa do produkcji piwa i likierów. Dodatkowo młode pędy mogą mieć zastosowanie w kuchni: z surowych przyrządza się surówki, a gotowane przypominają w smaku szparagi.

Toksyny: olejek eteryczny, garbniki, flawonoidy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: dyszenie, wysoka temperatura ciała, drgawki, śmierć.

Tytoń szlachetny (Nicotiana tabacum L.) - gatunek rośliny jednorocznej z rodziny psiankowatych. Nie jest znany w stanie dzikim. Powstał prawdopodobnie w wyniku krzyżówki Nicotiana sylvestris i Nicotana tomentosiformis. W Polsce jest uprawiany przemysłowo i przejściowo dziczejący. Liście po wysuszeniu i skruszeniu służą do wyrobu produktów tytoniowych (np. papierosy). Jak wiadomo produkty te są szkodliwe zarówno dla ludzi, jak i zwierząt, mimo to człowiek postanowił się truć na własne życzenie.

Toksyny: alkaloidy pirydynowe (nikotyna).

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: powoduje trwałe zablokowanie działania układu nerwowego, gdyż wiąże się nikotyna trwale z receptorami nikotynowymi w komórkach nerwowych zaburzając ich metabolizm. Pojawia się światłowstręt, wymioty, biegunka. W większych dawkach następuje utrata przytomności, drgawki i zgon.

Fasola (Phaseolus L.) - rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris. Dla człowieka i zwierząt jadalne, choć ciężkostrawne są nasiona po uprzednim odpowiednim ich przygotowaniu (namoczenie, odlanie wody, ponowne zalanie wodą i ugotowanie).

Toksyny: duża ilość oligosacharydów, trisacharydy, fityniany i tioglikozydy.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: surowe strąki (nasiona) i korzenie.

Objawy: wzdęcia, produkcja dużych ilości gazów, biegunka, wymioty.

Mak lekarski m. ogrodowy, m. uprawny (Papaver somniferum L.) - gatunek jednorocznej rośliny uprawnej z rodziny makowatych. Uprawiany przede wszystkim ze względu na swoje nasiona, które po odpowiednim przetworzeniu są jadalne dla człowieka. Ze względu na różne narkotyczne działania uprawa tej rośliny jest w Polsce kontrolowana. Na bazie nasion przygotowuje się różne nadzienia do ciast (np. makowce czy sernik z makiem). Są również nieodzownym składnikiem wigilijnej kutii.

Toksyny: różne alkaloidy w tym: morfina, kodeina, papaweryna, narkotyna.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie sok i nasiona niedojrzałe i dojrzałe.

Objawy: senność, nudności, zawroty głowy, odczyny uczuleniowe, brak apetytu, halucynacje, włącznie ze śmiercią. W dojrzałych nasionach maku nie ma morfiny, choć reszta rośliny jest w nią bogata. Warto wspomnieć, iż najniższa toksyczna dawka morfiny to 0,0025 g, a śmiertelna w zależności od organizmu 0,0015-0,6 g.

Winorośl, winogrono (Vitis L.) - rodzaj pnączy z wąsami czepnymi z rodziny winoroślowatych, obejmujący około 60 gatunków. Gatunkiem typowym jest Vitis vinifera L. W zależności od odmiany mogą mieć grona zielone, różowe lub ciemno - granatowe. Owoce mogą być duże lub malutkie. Winorośle są znane od lat i cenione ze względu na różne walory, w tym najważniejszy: możliwość wyrobu z nich najprzeróżniejszych gatunków win. Ponad to są chętnie spożywane na surowo, pozyskuje się z nich sok, wyrabia galaretki i suszy, co daje słynne rodzynki. Dla człowieka owoce są w pełni jadalne.

Toksyny: nieznane.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie owoce świeże i suszone (rodzynki), liście.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie, wzmożone picie, bóle brzucha, skąpomocz, bezmocz, uszkodzenie nerek, śmierć.

Mięta pieprzowa (Mentha×piperita L.) - gatunek rośliny należący do rodziny jasnotowatych. Spontaniczny mieszaniec międzygatunkowy mięty nadwodnej (M. aquatica) i mięty zielonej (M. spicata) powstały prawdopodobnie w Anglii i tam wprowadzony do uprawy w XVIII w. W Polsce ze względu na swoje walory lecznicze i zastosowanie w kuchni, jako przyprawa jest rośliną często uprawianą.

Toksyny: olejek eteryczny.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie błon śluzowych, reakcje alergiczne.

Gorczyca biała (Sinapis alba) i gorczyca czarna (Brassica nigra) - pospolite przyprawowe rośliny należąca do rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Uprawiane powszechnie ze względu na swoje właściwości lecznicze i zastosowanie kulinarne. Gorczyca jest przede wszystkim głównym składnikiem musztardy. Nasiona stosowane są do przyprawiania marynat, wędlin, maseł ziołowych, majonezów, surówek. Nadają się również do kwaszonych i konserwowanych ogórków i innych warzyw z octem. W kuchni indyjskiej dodaje się zmieloną gorczycę do chutneyów i innych sosów. Zwykle przed dodaniem do potraw nasiona praży się w gorącym oleju, aby uzyskały ostry aromat. Spożywane przez człowieka produkty przyrządzone na ich bazie w rozsądnych ilościach nie wywołują większych skutków ubocznych.

Toksyny: olejki eteryczne oraz trujące glikozydy siarkocyjanowe: gorczyca czarna zawiera: glikozyd: synigrynę i alkaloid: sinapinę, zaś gorczyca biała zawiera: glukozynolat: synalbinę.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina i nasiona.

Objawy: nasiona tej rośliny po spożyciu w większych ilościach działają drażniąco na układ pokarmowy i oddechowy. Przy zetknięciu ze skórą stężone olejki ww. roślin działają parząco na skórę i błony śluzowe, powodują łzawienie, obfite wydzielanie śluzu z jamy nosowej, a nawet mogą powodować stany duszenia i podrażnienia, a potem obrzęku błon śluzowych dróg oddechowych i płuc. Nasiona spożyte w większych dawkach, mogą uszkodzić nerki i drogi moczowe powodując krwiomocz i białkomocz oraz mogą prowadzić do uszkodzenia centralnego układu nerwowego i w skrajnych przypadkach może nastąpić śmierć.

Na sam koniec omówimy wybrane rośliny rosnące przeważnie dziko. Część z nich wykorzystywana jest przez ludzi, jako zioła lub pasza dla zwierząt roślinożernych. Spora grupa ma status chwastów, które pieczołowicie tępimy w przydomowych ogródkach. Warto je poznać, bo niemal na każdym kroku mamy z nimi do czynienia.

ROŚLINNOŚĆ DZIKO ROSNĄCA

Dziurawiec zwyczajny - gatunek rośliny należący do rodziny dziurawcowatych. Występuje naturalnie w Europie, zachodniej Azji, północnej Afryce. Zawleczony został do Ameryki Północnej i Południowej, południowej Afryki, Australii i Nowej Zelandii, Japonii. W Polsce pospolicie występujący w stanie dzikim. Pewne, jego właściwości są wykorzystywane w ziołolecznictwie.

Toksyny: flawonoidy (rutyna, kwercetyna), hiperozyd, garbniki oraz olejek eteryczny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, wrażliwość na światło, wysypka.

Cieciorka pstra - gatunek rośliny z rodziny bobowatych (Fabaceae). Według nowszych ujęć taksonomicznych gatunek ten włączony został do rodzaju Securigera i ma nazwę Securigera varia L. Pochodzi z Azji i Europy, ale rozprzestrzenił się także w Nowej Zelandii i Północnej Ameryce. Jest również uprawiany w wielu krajach świata. W Polsce na stanowiskach naturalnych jest dość pospolita.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Toksyny: glikozyd koronilina, garbniki, gorycze.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie, osowiałość.

Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.) - gatunek byliny z rodziny makowatych (Papaveraceae). Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju glistnik (Chelidonium). Jest rozpowszechniony w strefie klimatu umiarkowanego w Eurazji, poza tym zawleczony został także na inne kontynenty. W Polsce jest pospolity na całym obszarze.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Toksyny: różne alkaloidy izochinolinowe.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie, osowiałość.

Mak polny - gatunek rośliny z rodziny makowatych (Papaveraceae Juss.). Występuje w Europie. Pochodzi prawdopodobnie ze strefy Morza Śródziemnego. W Polskiej florze występuje pospolicie. Czasami jest również uprawiany, jako roślina ogrodowa.

Toksyny: cała roślina zawiera biały sok mleczny (z którego pozyskuje się opium), w którego skład wchodzi lekko trujący alkaloid readyna i małe ilości papaweryny. Płatki zawierają także antocyjan - mekocyjaninę oraz związki śluzowe. Ponadto roślina zawiera również alkaloidy: morfinę i kodeinę.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, sok, nasiona.

Objawy: senność, nudności, zawroty głowy, odczyny uczuleniowe, brak apetytu, halucynacje.

 

Rutwica lekarska (Galega officinalis L.) - gatunek rośliny z rodziny bobowatych (Fabaceae). Rodzimym obszarem jego występowania jest Afryka Północna (Algeria, Maroko), Pakistan w Azji oraz wschodnia, południowa i środkowa Europa, ale rozprzestrzenia się też w innych regionach. W Polsce występuje rzadko, tylko w południowej części kraju.

Toksyny: pochodne guanidyny (galegina i hydroksy-4-galegina), pochodna chinazoliny - peganinę, gorycze, garbniki.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, obniża stężenie glukozy we krwi.

Groszek żółty (Lathyrus pratensis L.) - gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny bobowatych. Inna nazwa zwyczajowa: groszek łąkowy. Rośnie dziko w Azji, Europie i Afryce Północnej. Jest pospolity na terenie całej Polski.

Toksyny: różne alkaloidy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie nasiona.

Objawy: wymioty, biegunka, porażenie układu nerwowego.

Kielisznik zaroślowy (Calystegia sepium (L.) R.Br) – gatunek rośliny należący do rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Występuje w prawie całej Europie z wyjątkiem północnej Skandynawii. Poza tym gatunek kosmopolityczny, liczne podgatunki i odmiany występują w Azji i obu Amerykach. W Polsce dość pospolity na niżu i w piętrze pogórza.

Toksyny: alkaloidy, kwas lizergowy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: zaburzenia układu nerwowego, rozszerzone źrenice, nudności, wymioty, biegunka, senność, zdrętwienie i kurcze mięśni.

Kokornak powojnikowy (Aristolochia clematitis L.) - gatunek z rodziny kokornakowatych. Zasięg naturalny obejmuje Europę środkową i południową oraz rejon Kaukazu i Azji Mniejszej. Poza tym szeroko rozpowszechniony i zdziczały z dawnych upraw. W polskiej florze gatunek ma status archeofita. Występuje w dolinach Odry i Wisły oraz w ich sąsiedztwie, poza tym w rozproszeniu.

Toksyny: olejek eteryczny składający się m.in. z pinenu, kadinenu i borneolu, alkaloid magnoflorynę, kwas arystolochiowy, saponiny trójpertynowe, flawonoidy. W nasionach znajduje się alkaloid arystolochina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: obniżenie temperatury, zaburzenia równowagi i krążenia oraz depresja.

Ostróżeczka polna (Consolida regalis) - gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Występuje w stanie dzikim w środkowej Europie. W Polsce pospolita na całym niżu.

Toksyny: alkaloidy i saponiny.

Szkodliwość: niska.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie skóry.

Popłoch pospolity (Onopordum acanthium L.) - gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. We florze Polski jest archeofitem, dość pospolicie występującym na całym niżu. Naturalny zasięg obejmuje południową i środkową Europę oraz zachodnią i środkową Azję, Kaukaz i Pakistan. W Polsce często jest nazywany ostem, co nie jest poprawną klasyfikacją.

Toksyny: olejki eteryczne, flawonoidy, pochodne kumaryny, żywica, inulina i śladowe ilości alkaloidów.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, osowiałość.

Lnica pospolita (Linaria vulgaris) - gatunek byliny należący do rodziny babkowatych (Plantaginaceae). Występuje na półkuli północnej – w Europie, Azji i Ameryce Północnej (tam jest gatunkiem zawleczonym). Roślina pospolita na całym obszarze Polski.

Toksyny: glikozydy flawonowe, alkaloid peganina.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: oszołomienie, wymioty, biegunka, podwyższone ciśnienie krwi.

Kurzyślad polny (Anagallis arvensis L.) - gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Występuje w całej Europie, na dużej części Azji oraz w Afryce Północnej i Makaronezji. W polskiej florze gatunek pospolity, zarówno na niżu, jak i w niższych położeniach górskich..

Toksyny: saponiny, flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne, gorycz.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie błon śluzowych.

Psianka czarna (Solanum americanum Mill.) - gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Występuje w całej Europie. W Polsce roślina pospolita.

Toksyny: saponiny i glikoalkaloidy.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, osowiałość, dezorientacja.

 

Rdest ostrogorzki (Polygonum hydropiper L.) - gatunek rośliny należący do rodziny rdestowatych. Zwyczajowe nazwy: rdest wodny, pieprz wodny. Rośnie dziko w Europie, Azji, Afryce Północnej i Australii, rozprzestrzenił się również w innych rejonach świata. W Polsce pospolity. Według nowszych ujęć taksonomicznych gatunek ten zaliczony został do rodzaju Persicaria i jego nazwa to Persicaria hydropiper (L.).

Toksyny: związki toksyczne są składnikami olejku eterycznego. W zielu stwierdzono flawonoidy (hiperozyd, kwercytynę, rutynę, persykarynę, izoramnetynę i ramnazynę), garbniki, seskwiterpeny, saponiny, kwas elagowy. Roślina ma ostry, gorzki, piekący smak podobny do smaku pieprzu powodowany przez poligodial.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, zapalenie żołądka, krwiomocz, osłabienie.

Rzepień pospolity (Xanthium strumarium L.) - gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Gatunek kosmopolityczny, występujący obecnie na całym niemal świecie. W Polsce popularny.

Toksyny: ziele zawiera alkaloidy i garbniki i jest trujące w okresie tworzenia liści.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie.

Szczwół plamisty (Conium maculatum L.) - gatunek rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl.).

Toksyny: alkaloidy, pochodne pirydynowe: koniina (2-propylopiperydyna), γ-koniceina, konhydryna, metylokoniina oraz inne; flawonidy: diosmina, niewielkie ilości olejku eterycznego. Zawartość alkaloidów najwyższa jest w porze kwitnienia i dojrzewania nasion. W liściach i łodydze wynosi 0,2%, w dojrzałych owocach 0,7-1,3%, w korzeniach 0,02-0,05%.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie łodyga i kłącze.

Objawy: działanie toksyczne polega na początkowym pobudzeniu, a potem porażeniu wegetatywnych zwojów nerwowych obwodowych, poza tym poraża zakończenia nerwów ruchowych podobnie do kurary. Osłabienie, utrata wrażliwości na bodźce, w końcowym etapie następuje porażenie i śmierć z objawami uduszenia. Obserwuje się także skurcze i drżenie mięśni, obniżenie temperatury.

Skrzyp błotny (Equisetum palustre L.) - gatunek byliny należącej do rodziny skrzypowatych. Najbardziej trujący spośród skrzypów, rozpowszechniony na wilgotnych siedliskach w całej Polsce.

Toksyny: skrzyp błotny zawiera największe ilości alkaloidów spośród wszystkich gatunków skrzypów: od 0,02 do 0,3% w suchej masie. Zidentyfikowano w nim m.in. takie związki trujące jak: palustrynę (alkaloid występujący najobficiej), palustrydynę, kwas palmitynowy i akonitowy, nikotynę, dwumetylosulfon, tiaminazę.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, awitaminoza witaminy B1.

Starzec (Senecio L.) - rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Jeden z najliczniejszych gatunkowo - liczy około 1000 gatunków występujących na całej Ziemi. Liczba gatunków zależy od ujęcia taksonomicznego, zmienia się też, gdyż nawet obecnie opisywane są nowe gatunki. Gatunkiem typowym jest Senecio vulgaris L. Niektóre gatunki są uprawiane, jako rośliny ozdobne lub ogrodowe. Niektóre gatunki uznawane są za chwasty np. [Starzec wiosenny (Senecio vernalis), Starzec zwyczajny (Senecio vulgaris), Starzec jakubek (Senecio jacobaea L.)] - rozprzestrzenione na terenie całej Polski.

Toksyny: liczne gatunki wytwarzają sok mleczny zawierający trujące alkaloidy (np. alkaloid pirolizydynowy - senecjonina).

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie sok mleczny.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie, otępienie.

Barszcz Sosnowskiego - gatunek rośliny zielnej należący do rodziny selerowatych (Apiaceae). Pochodzi z rejonu Kaukazu, skąd został rozprzestrzeniony na rozległych obszarach Europy środkowej i wschodniej, gdzie stał się rośliną inwazyjną. Od lat 50. do 70. XX wieku wprowadzany był do uprawy w różnych krajach bloku wschodniego jako roślina pastewna. Po niedługim czasie, z powodu problemów z uprawą i zbiorem, głównie ze względu na zagrożenie dla zdrowia, uprawy były porzucane. Roślina w szybkim tempie zaczęła rozprzestrzeniać się spontanicznie. Do Polski sprowadzony został w końcu lat 50. XX wieku i początkowo był przedmiotem badań nad właściwościami leczniczymi, prowadzonych w Ogrodzie Roślin Leczniczych Akademii Medycznej we Wrocławiu. W latach 60. XX wieku barszcz trafił w Polsce do uprawy, głównie w państwowych gospodarstwach rolnych. Po zaniechaniu upraw porzucano je. W warunkach środkowoeuropejskich okazał się być bardzo żywotny, zaczął się skutecznie rozprzestrzeniać i na terenie Polski już niedługo po wprowadzeniu do uprawy uznany został już za trwałego antropofita.

Toksyny: olejek eteryczny zawierający m.in. związki kumarynowe (furanokumaryny). Poza wymienionymi związkami w jego skład wchodzą m.in. także: alfa-pinen, beta-pinen, kamfen, mircen, limonen, ocymen.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie sok.

Objawy: po kontakcie z rośliną następuje podrażnienie skóry, a w wyniku reakcji ze światłem ultrafioletowym następstwem jest poparzenie. Zjedzenie skutkuje wymiotami i biegunką.

Szakłak pospolity (Rhamnus cathartica L.) - gatunek krzewu lub drzewa należący do rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). Występuje w Europie, Zachodniej Azji i Afryce Północnej. W Polsce jest pospolity na całym niżu, na pogórzu występuje rzadziej.

Toksyny: glikozydy antrachinowe (min. frangulina), flawonoidy, garbniki, saponiny.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: biegunka, działanie przeczyszczające.

Szalej jadowity (Cicuta virosa L. ) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl). Jest szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej. Występuje w Azji, Europie i Ameryce Północnej, głównie na obszarach o klimacie umiarkowanym i zimnym, ale w Azji jego zasięg obejmuje również obszar w Indiach o tropikalnym klimacie.

Toksyny: trujący wielonienasycony alkohol cykutoksyna bardzo silnie toksyczny; już spożycie niewielkich ilości powoduje silne zatrucie.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie łodyga i kłącze.

Objawy: ślinotok, mdłości, wymioty, rozszerzenie źrenic, drgawki, utrata świadomości, trudności w oddychaniu. Śmierć może nastąpić wskutek porażenia ośrodka oddechowego.

 

Trzmielina brodawkowata (Euonymus verrucosus Scop.) - gatunek krzewu należący do rodziny dławiszowatych (Celastraceae R.Br.), zdecydowanie rzadziej spotykany, niż trzmielina zwyczajna. Występuje w Europie i Azji, w Polsce osiąga północną i zachodnią granicę zasięgu.

Toksyny: glikozydy: ewobiozyd, ewomonozyd i ewonozyd.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina, a szczególnie owoce.

Objawy:  wymioty, biegunka, dreszcze, konwulsje, zaburzenia w pracy serca, paraliż, a w końcu śmierć.

 

Bylica pospolita (Artemisia vulgaris L.) - gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Rodzime obszary jego występowania to Europa, znaczna część Azji oraz Algieria i Tunezja. Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się również w innych rejonach świata. W Polsce gatunek pospolity.

Toksyny: organiczny związek chemiczny, związek terpenowy: tujon.

Szkodliwość: wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, podrażnienie układu nerwowego.

Wiciokrzew czarny (Lonicera nigra L.): gatunek rośliny wieloletniej o zdrewniałym pnączu, należący do rodziny przewiertniowatych. Występuje w górach środkowej i południowej Europy, w Alpach do 2000 m n.p.m. Na terenie Polski występuje głównie w Sudetach oraz Karpatach od Beskidu Śląskiego po wschodnią część Bieszczadów, od 270 m n.p.m. w Sudetach Zachodnich do 1625 m n.p.m. w Tatrach.

Toksyny: saponiny i niewielkie ilości glikozydów cyjanogennych.

Szkodliwość: bardzo wysoka.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: uszkodzenie nerek, zawroty głowy, sinica, tachykardia, porażenie oddychania, nudności, wymioty, pobudzenie, zaburzenia rytmu serca, krwawa biegunka, drgawki, rozszerzenie źrenic.

Widlicz spłaszczony, widłak spłaszczony (Diphasiastrum complanatum) - gatunek byliny należący do rodziny widłakowatych. Występuje w środkowej i północnej Europie, w północnej i zachodniej Ameryce Północnej, w Małej Azji i niektórych innych rejonach Azji. W Polsce na całym terenie, ale jest rośliną rzadką, szczególnie na nizinach.

Toksyny: alkaloidy: annotyna, likopodyna.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie.

Widłak (Lycopodium) - rodzaj roślin zaliczanych do rodziny widłakowatych. Liczy około 200 gatunków, z których w Polsce występują dwa: widłak goździsty (Lycopodium clavatum L.) i widłak jałowcowaty (Lycopodium annotinum L.).

Toksyny: trujące alkaloidy.

Szkodliwość: umiarkowana.

Szkodliwe części rośliny: cała roślina.

Objawy: wymioty, biegunka, osłabienie, drżenie mięśniowe.

CO W ROŚLINACH TRUJE?

Rośliny, które nas otaczają, zawierają ogromną ilość różnorodnych substancji. Większość z nich nie jest obojętna dla ludzi i zwierząt. Działanie biologicznie czynnych związków pochodzenia roślinnego jest często wykorzystywane w medycynie. Zastosowanie ich w odpowiednich dawkach może ratować zdrowie, a nawet życie. Należy jednak pamiętać, że wiele roślin zawiera związki będące bardzo silnymi truciznami, które mogą być przyczyną zatruć, a nawet śmierci.


Zatrucia roślinami psów, według corocznych raportów z Ośrodków Weterynaryjnej Informacji Toksykologicznej (Londyn, Paryż, Lyon), stanowią ok. 15% ogólnej liczby przypadków zatruć stwierdzanych. Zatrucia roślinami zdarzają się u psów w każdym wieku, najczęściej jednak narażone są ciekawskie szczenięta.

 

Obecnie poznano ponad 30 tys. gatunków trujących roślin na świecie, w tym 350 gatunków rosnących w Polsce. Wiele z tych gatunków znalazło zastosowanie w ziołolecznictwie ludowym i oficjalnym. Czasami czytając dostępne informacje trudno jest uświadomić sobie, jak bardzo niektóre rośliny mogą być szkodliwe. Poniżej zamieszczamy orientacyjną klasyfikację toksyczności roślin.

 

Klasy toksyczności i dawki toksyczne w stosunku do masy ciała:
1 supertoksyczny - do 5mg/kg masy ciała;
2 ekstremalnie toksyczny - 5-50mg/kg masy ciała;
3 bardzo toksyczny - 50-500mg/kg masy ciała;
4 umiarkowanie toksyczny - 500mg do 2g/kg masy ciała;
5 słabo toksyczny - powyżej 2g/kg masy ciała.

Rośliny stanowiące niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia człowieka oraz zwierząt dzieli się na:

1) pobudzające o.u.n:

a) pobudzające: zawierające w swojej budowie alkaloidy tropinowe, solanina, kokaina, nikotyna, koniina;

b) depresyjne: zawierające w swojej budowie alkaloidy pochodne morfiny, glikozydy cyjanogenne, cykutotoksynę;

2) działające nasercowo, np. glikozydy naparstnicy, konwalii, strofantowca;

3) porażające układ oddechowy, np. zawierające akonitynę;

4) uszkadzające układ krwiotwórczy, np. zawierające kolchicynę;

5) porażające nerwy ruchowe i układ mięśniowy;

6) neurotoksyczne: zawierające sole kwasu szczawiowego, krystalizujące w drogach nerkowych;

7) uszkadzające przewód pokarmowy: hepatotoksyczne (uszkadzające miąższ wątroby), które w swojej budowie zawierają alkaloidy pirolizydynowe, chelidoninę, niektóre olejki eteryczne;

8) alergizujące;

9) działające halucynogennie.

 

Warto zaznaczyć, że rośliny wytwarzają zespoły substancji o różnorodnej aktywności farmakologicznej, więc surowa roślina, nawet taka, która nie ma właściwości toksycznych, spożyta w nadmiernej ilości, przez psa może powodować różne dolegliwości, choćby o charakterze nieżytu ze strony przewodu pokarmowego (wymioty, biegunka).

 

Biorąc pod uwagę budowę chemiczną wyróżnia się następujące, podstawowe grupy substancji, znajdujących się w roślinach i mających działanie toksyczne:

- alkaloidy;

- glikozydy;

- związki poliacetylenowe;

- białka (toksoalbuminy);

- lipidy;

- związki fenolowe (np. taniny);

- saponiny;

- naturalne oleje;

- olejki eteryczne.

 

Rozważając powszechność występowania związków toksycznych w roślinach oraz możliwość kontaktu zwierząt z tymi roślinami, największe zagrożenie dla psów stanowią:

- alkaloidy;

- olejki eteryczne;

- glikozydy;

- związki poliacetylenowe;

- siarczki;

- toksoalbuminy.

 

ALKALOIDY

Stanowią bardzo ważną i liczną grupę związków zawierających w swej cząsteczce jeden lub więcej atomów azotu, nadającym im charakter mniej lub bardziej zasadowy. Większość alkaloidów jest substancjami stałymi, krystalicznymi, bezbarwnymi i bezwonnymi, które sublimują w wyższych temperaturach. Rośliny zawierające tylko jeden alkaloid należą do rzadkości, zazwyczaj występuje od kilku do kilkunastu alkaloidów, przy czym niektóre z nich mają przewagę, jak np. morfina w maku skopolamina w bieluniu, nikotyna w tytoniu. Zawartość alkaloidów w roślinie ulega wahaniom. Najwyższa jest, prawdopodobnie, bezpośrednio przed kwitnieniem lub na początku kwitnienia.

 

Pierwszym alkaloidem wyodrębnionym w roku 1803 przez Fryderyka Wilhelma Adama Sertürnera (1783-1841) była morfina otrzymana z opium. Później udało się wyodrębnić kolejne alkaloidy roślinne: strychninę (1818), chininę (1820), koniinę (1827), nikotynę (1828), atropinę, hioscyjaminę i kolchicynę (1833).

 

Zainteresowanie alkaloidami, sięgające wielu minionych stuleci, związane było z ich działaniem na organizm ludzki i różnorodnym wpływem na zwierzęta. Jeszcze w stosunkowo niedawnej przeszłości uważano, że alkaloidy stanowią produkty odpadowe, niektórych szlaków metabolicznych i nie pełnią żadnych funkcji biologicznych w roślinach, które je wytwarzają.

 

W ostatnich latach, dzięki udoskonaleniu metod analitycznych, poznano wiele nowych alkaloidów i stwierdzono ich obecność w roślinach, które dawniej uważano za bezalkaloidowe. Badania prowadzone przez naukowców pozwoliły na identyfikację ponad 10 000 różnych rodzajów związków o właściwościach alkaloidowych.

 

Olbrzymie bogactwo, a zarazem różnorodność alkaloidów stworzyła potrzebę opracowania odpowiedniej klasyfikacji dla tej grupy związków chemicznych. Podział alkaloidów występujących w roślinach można przeprowadzić opierając się na różnych kategoriach. Za podstawę klasyfikacji można przyjąć sposób powstawania alkaloidów (klasyfikacja biogenetyczna) bądź rodzaj struktury chemicznej stanowiącej główny element budowy szkieletu (klasyfikacja chemiczna).

 

Charakterystyczne dla alkaloidów pod względem działania na organizm zwierzęcy jest to, że przeważnie w małych ilościach wykazują one działanie lecznicze, natomiast w większych stężeniach są silnymi truciznami. Stąd od dawna znane jest stosowanie ich jako trucizn, a później jako leków (np. kurara, strychnina, akonityna). Wiele udomowionych gatunków zwierząt wobec braku odpowiedniej presji selekcyjnej zatraciło zdolność do rozpoznania i omijania roślin zawierających trujące alkaloidy. Właściwości te zachowały wszelkie gatunki dziko żyjące. Szereg alkaloidów wykazuje działanie narkotyczne, jak np. alkaloid maku (morfina) czy zespół alkaloidów z kolonii indyjskich (haszysz). Obecnie wiele toksycznych alkaloidów podawanych w odpowiednio małych dawkach stanowi skuteczne leki na liczne choroby i dolegliwości (np. morfina, kodeina, chinina). Liczne alkaloidy stanowią też składniki używek (kofeina, teobromina, nikotyna). Wiele toksycznych alkaloidów wykorzystuje się do zwalczania szkodników (np. strychnina). Do bardzo silnych trucizn należy tubokuraryna, występująca w Chondodendron tomentosum i używana do zatruwania grotów strzał przez Indian południowoamerykańskich.

 

Zielarski podział alkaloidów ze względu na budowę chemiczną obejmuje następujące alkaloidy:

Alkaloidy zawierające atom azotu w układzie heterocyklicznym:

Alkaloidy tropanowe;

Alkaloidy chinolinowe;

Alkaloidy izochinolinowe;

Alkaloidy chinolizydynowe;

Alkaloidy indolowe;

Alkaloidy pochodne ergoliny;

Alkaloidy pirolizydynowe;

Alkaloidy purynowe;

Alkaloidy imidazolowe.

Alkaloidy pirydynowe.

Alkaloidy piperydynowe;

Alkaloidy norditerpenowe;

Alkaloidy terpenowe;

Alkaloidy steroidowe - zawierające układ steroidowy z dodatkowym pierścieniem zawierającym azot:
Typu Veratrum;
Typu Solanum;
Alkaloidy zawierające atom azotu poza układem cyklicznym:
Pochodne tropolonu;
Aminy aromatyczne;
Aminy alifatyczne;
Pochodne guanidyny;
Alkaloidy terpenowe zawierające azot poza układem cyklicznym
 

Spośród wielu grup alkaloidów należy wymienić przede wszystkim te, które mają silne działanie toksyczne. Do najważniejszych z nich (biorąc pod uwagę zagrożenie, jakie stanowią dla psów) zalicza się alkaloidy: piperydynowe, pirydynowe, pirolizydynowe, purynowe, steroidowe, tropanowe i terpenowe.


Alkaloidy piperydynowe
Należą tutaj między innymi: koniina i lobelina. Koniina jest alkaloidem powstającym w wyniku przemiany octanu w tkankach szczwołu plamistego (Conium maculatum). Roślina ta powszechnie występuje na terenach nizinnych i w niskich partiach gór (w ogrodach, na rumowiskach, przydrożach i nieużytkach). Najbardziej trujące są owoce, w następnej kolejności liście i kwiaty, a najmniej łodyga i korzeń. Dawniej używana jako środek przeciwbólowy, rozkurczowy i znieczulający, obecnie stosowana jest jedynie w lekach homeopatycznych i ma znaczenie toksykologiczne. Koniina bardzo dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego. Wywiera lokalne działanie drażniące, a po wchłonięciu wywołuje porażenie mięśni podobne do powodowanego przez kurarę, oraz blokuje zwoje układu autonomicznego. Objawami zatrucia są: ślinotok, biegunka, oddawanie moczu i kału, rozszerzenie źrenic, zaburzenia oddychania i pracy serca; początkowo dochodzi do pobudzenia (mogą wystąpić skurcze toniczno-kloniczne), które szybko przechodzą w stan depresji. Przy zatruciu koniiną bardzo szybko dochodzi do porażenia zarówno ośrodka oddechowego, jak również mięśni oddechowych, co w ciężkich zatruciach prowadzi do śmierci. Lobelina występuje w nasionach lobelii rozdętej (Lobelia inflata) i posiada podobne chemiczne działanie, co nikotyna.  Lobelie powszechnie nazywane stroiczkami są coraz częściej spotykane w naszych ogrodach, na balkonach i tarasach. Drobne, liczne kwiatki lobelii w kolorze ciemno-niebieskim, błękitnym, białym lub różowym mają niepowtarzalne walory estetyczne. Roślina ta występuje w kilkuset gatunkach, także w warunkach alpejskich i tropikalnych. W naszym kraju naturalnie rośnie tylko jeden z nich - lobelia jeziorna. Jako lek ziołowy na choroby układu oddechowego takie jak astma, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc i kaszel lobelia ma długą historię. Lobelia jest uznana za potencjalnie toksyczne zioło, bowiem dawki lecznicze balansują na granicach dawek toksycznych. Przyjęta w nadmiarze  może powodować działania niepożądane od suchości w pysku i nudności do drgawek, a nawet może wywołać hipotermię i śpiączkę.


Alkaloidy pirydynowe

Do najbardziej znanych należy nikotyna, która jest syntetyzowana w korzeniach tytoniu (Nicotiana tabacum) roślinie z rodziny psiankowatych (Solanaceae). Roślina ta jest uprawiana w Polsce przemysłowo. Cała roślina jest bardzo toksyczna. Chociaż zatrucia u małych zwierząt mogą czasem nastąpić po zjedzeniu świeżej rośliny, należy zwrócić szczególną uwagę na przypadki zatruć spowodowane zjedzeniem papierosów oraz ich niedopałków plus suszonego tytoniu pozostawionych przez właściciela w dostępnym dla psa miejscu. Śladowe ilości nikotyny znajdują się też w pomidorach, bakłażanach i papryce.

 

Nikotynę charakteryzuje wysoka toksyczność (DL dla psa wynosi 0,5-3 mg/kg). Nikotyna działa na receptory nikotynowe (N) znajdujące się w zwojach układu autonomicznego oraz na płytce motorycznej. W niskich dawkach doprowadza do ich pobudzenia, a w wysokich do porażenia. Związek ten, co ma szczególne znaczenie w zatruciach, bardzo dobrze i szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. Pierwsze objawy, takie jak ślinienie, wymioty i biegunka, pojawiają się po około 15 minutach do godziny od zjedzenia rośliny i wynikają z lokalnego działania drażniącego oraz pobudzenia układu przywspółczulnego. Krótko po wystąpieniu tych objawów pojawiają się zaburzenia neurologiczne. W pierwszym okresie dochodzi do pobudzenia układu nerwowego (co przejawia się drżeniem mięśni, zaburzeniami koordynacji, sztywnym chodem, przyspieszeniem akcji serca), a następnie do jego depresji objawiającej się sennością i śpiączką. Przyczyną śmierci jest zwykle porażenie ośrodka oddechowego. Przypadki zatruć tytoniem u psów nie zdarzają się na szczęście często. Postępowanie lekarskie polega na wywoływaniu wymiotów i płukaniu żołądka, przy czym należy pamiętać o tym, że ze względu na bardzo szybkie wchłanianie nikotyny z przewodu pokarmowego wywoływanie wymiotów ma sens do 1 godziny, a płukanie żołądka maksymalnie do 4 godzin po zjedzeniu rośliny. W celu zwiększania szybkości eliminacji nikotyny z organizmu poleca się postępowanie doprowadzające do zakwaszenia moczu (niewskazane, gdy pH moczu wynosi poniżej 7,2).

 

Alkaloidy pirolizydynowe

Są to alkaloidy, których charakterystyczna grupa pirolizydynowa jest syntetyzowana z aminokwasu: ornityny. Występują one przede wszystkim w roślinach z rodzin: astrowatych (np. rodzaje: starzec i lepiężnik), szorstkolistnych (np. żywokosty) i motylkowatych (rodzaj: crotalaria). Alkaloidy pirolizydynowe z podwójnym wiązaniem są silnymi hepatotoksynami. Znanym przedstawicielem tej grupy alkaloidów jest senecjonina występująca w roślinach z rodzaju: starzec (Senecio), których we florze Polski występuje kilkadziesiąt gatunków plus gatunki uprawiane, jako rośliny ozdobne. Najbardziej znanym jest starzec zwyczajny. Roślina ta jest pospolita w całym naszym kraju. Powszechnie spotykana jest w ogrodach, na polach, nieużytkach i brzegach wód. Ze względu na właściwości hemostatyczne senecjoninę kiedyś stosowano, jako lek przeciwkrwotoczny, szczególnie w ginekologii, ale również w stomatologii (w krwawieniach spowodowanych przerostem dziąseł). Obecnie ze względu na silne działania uboczne i działanie toksyczne preparaty te nie są zalecane. Alkaloidy pirolizydynowe wykazują silne działanie hepatotoksyczne. W wątrobie ulegają metabolizmowi do alkalicznych pochodnych, które reagują bezpośrednio z zasadami DNA, doprowadzając do mutagenezy i kancerogenezy. Zatrucie starcem powoduje bardzo poważne, najczęściej nieodwracalne uszkodzenia wątroby. Dochodzi początkowo do tłuszczowej degeneracji wątroby prowadzącej bardzo szybko do fibrozy i marskości. Postępowanie lekarskie (polegające na wspomaganiu funkcji wątroby) jest zwykle nieskuteczne, gdyż jest podejmowane wówczas, gdy zwierzęta wykazują objawy hepatoencefalopatii, będące wynikiem poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń wątroby.

 

Alkaloidy purynowe

Są to związki: pochodne puryny. Puryna jest bicyklicznym związkiem zawierającym heteroatomy azotu. Zbudowana jest z pierścienia pirymidyny połączonego z pierścieniem imidazolu. Substancją podstawową dla alkaloidów jest tutaj ksantyna - pochodna puryny, która występuje w dwóch tautomerycznych formach: laktamowej i laktimowej. Jej systematyczna nazwa to 1,2,3,6-tetrachydropuryno-2,6-dion.  Do najbardziej znanych i niebezpiecznych dla psów alkaloidów w tej grupie należy teobromina, teofilina i kofeina. Teobromina jest podstawowym alkaloidem znajdującym się w kakao i czekoladzie. Kofeina znana również jest, jako teina, gdy źródłem jej jest herbata, guaranina, gdy pozyskana będzie z guarany lub mateina, gdy otrzyma się ją z yerba mate. Kofeinę wykrywa się u wielu gatunków roślin, które wykorzystują ją jako naturalny pestycyd. Szczególnie duże stężenia zanotowano w siewkach rozwijających liście, które nie mają ochrony mechanicznej. Najbardziej rozpowszechnionymi źródłami kofeiny są kawa, herbata i w mniejszym stopniu kakao. Rzadziej używa się w tym celu liści ostrokrzewu paragwajskiego (yerba mate) i nasion guarany. Kofeina jest również powszechnym składnikiem napojów typu cola, pierwotnie przygotowywanych z ziaren drzewa koli. Teofilina występuje przede wszystkim w liściach herbaty.

 

Rośliny zawierające znaczne ilości teobrominy i/lub kofeiny i/lub teofiliny to:

  • Theobroma cacao (Kakaowiec właściwy) owoce, nasiona;
  • Theobroma bicolor (Kakaowiec bicolor) owoce, nasiona;
  • Ilex paraguariensis (Ostrokrzew paragwajski - yerba mate) liście, gałązki;
  • Camellia sinensis (Herbata chińska) liście;
  • Theobroma angustifolium (Kakaowiec małpi) owoce, nasiona;
  • Cola nitida (Kola błyszcząca) zarodki nasion;
  • Cola acuminata (Kola zaostrzona) zarodki nasion;
  • Paullinia cupana (Guarana) nasiona;
  • Coffea arabica (Kawa arabska) nasiona.

Na szczęście wszystkie te rośliny ze względu na wymagania klimatyczne rosną oraz na masową (przemysłową) skalę są uprawiane poza granicami naszego kraju. Nie mniej jednak w Polsce można spotkać różne odmiany przystosowane do uprawy, jako krzewy i rośliny domowe. W naszym przypadku zagrożenie dla psa stanowić będą nie same rośliny, a pozyskiwane z nich surowce (herbata, kakao, kawa, wyciąg z koli) i wyrabiane na ich bazie produkty np. z kakao - czekoladowe wyroby, z wyciągu z koli napoje typu cola, z herbaty i kawy przygotowywane napoje, których spożycie przez psa może się dla niego bardzo źle skończyć, bowiem związki te oddziałują na jego organizm toksyczne.

 

Szczególnie szkodliwa jest czekolada gorzka (ciemna), czekoladowe polewy do ciast, czekoladowe cukierki, a także kakao w proszku. Toksyczność metyloksantyn dla psów związana jest z bardzo wolnym metabolizowaniem i usuwaniem ich z organizmu. Okres półtrwania teobrominy w ciele psa, tj. czas, po jakim pozostaje tylko połowa dawki wyjściowej, wynosi u psów nawet do 17 godzin. Gorzka czekolada zawiera ok. 16 mg tej substancji na każdy gram produktu (w 100g tabliczce znajduje się 460 mg tej substancji), czekolada mleczna 1,5-2 mg/1g produktu (w 100g tabliczce znajduje się 200 mg tej substancji), kakao w proszku zawiera 5-26 mg/1g produktu, zaś w czekoladzie białej występują śladowe ilości tej substancji. To czy u psa po spożyciu czekolady wystąpią objawy zatrucia, uwarunkowane jest wieloma czynnikami. Do najważniejszych należą: wielkość psa, waga, stan zdrowia i ilość oraz rodzaj zjedzonej czekolady. Dawki zagrażające zdrowiu psa zaczynają się od 20 mg/kg m.c., natomiast przekroczenie 60 mg/kg m.c. skutkuje poważnymi objawami ze strony układy nerwowego. Objawy zatrucia teobrominą to wymioty (często z krwią), bóle brzucha, nadmierne pobudzenie, wzrost ciśnienia, sztywność mięśni, drżenie ciała, drgawki, zaburzenia rytmu serca, częste oddawanie moczu (bywa, że podbarwionego krwią). Dawka letalna (DL50), czyli taka, po spożyciu której umiera 50% badanych osobników kształtuje się na poziomie 100-200mg/kg m.c. Oznacza to, że jedna czy dwie kostki z całej tabliczki czekolady podane dużemu psu nie dadzą żadnych negatywnych objawów, ale już niekontrolowane zjedzenie kilku tabliczek czekolady (a co to jest dla psa zjeść pod nieobecność właścicieli schowany zapas kilku 100g tabliczek czekolady) może wywołać bardzo poważne skutki. Ponadto wielokrotnie wyroby czekoladowe są łączone z alkoholem albo orzechami czy migdałami, a więc efekt toksyczności wzmaga się dodatkowo poprzez obecność tych substancji, które są również dla psa szkodliwe.

 

Zawartość kofeiny w kawie zmienia się zależnie od gatunku kawowca, z którego pochodzą nasiona, sposobu przygotowywania nasion do spożycia oraz przyrządzania napoju. Generalnie, mocno spiekane ziarna są w nią uboższe niż krócej palone, ponieważ palenie prowadzi do zmniejszenia zawartości kofeiny. Kawa Arabica zwykle zawiera mniej kofeiny, niż odmiana Robusta. W kawie występują również śladowe ilości teofiliny, zaś nie stwierdzono obecności teobrominy. Filiżanka kawy parzonej 207 ml zawiera 80–135 mg kofeiny, zaś mała filiżanka kawy espresso 44-60ml zawiera 100 mg kofeiny.

 

Herbata zawiera znaczne ilości taniny, teaninę, znaczne ilości jonów fluorkowych (do 0,03%) oraz alkaloidy purynowe, jak kofeina (do 4,5%), teobromina (do 0,5%), teofilina (do 0,04%) i szczawiany. Herbaty fermentowane dodatkowo zawierają duże ilości glinu. Filiżanka herbat czarnej 177ml zawiera 50 mg kofeiny.

 

Kofeina jest również powszechnym składnikiem napojów typu cola, pierwotnie przygotowywanych z ziaren drzewa koli. Jedna porcja zawiera zwykle 10 do 50 miligramów kofeiny.

 

Jak widać herbata, kawa oraz napoje typu cola zawierają substancje, które są bardzo szkodliwe dla psa.  O skutkach działania teobrominy napisaliśmy przy omawianiu czekolady. Kofeina i teofilina zaliczane są do środków psychoaktywnych z grupy stymulantów. Przedawkowane powodują silne pobudzenie psychoruchowe, przyspieszenie i niemiarowość serca, bardzo silne zwiększenie diurezy, nudności, wymioty i osłabienie. W skrajnych przypadkach (w silnym zatruciu) występują drgawki i porażenie ośrodka oddechowego, migotanie komór i śmierć.

 

Alkaloidy steroidowe

Alkaloidy steroidowe stanowią ważną klasę związków zawierających azot, które wykazują strukturalne podobieństwo do steroidów, gdyż posiadają taki sam szkielet węglowy. Wyróżnia się tu alkaloidy typu Veratrum - występują w roślinach z rodziny melantkowatych (melanthiaceae) np. Ciemiężyca zielona (Veratrum lobelianum), Ciemiężyca biała (Veratrum album), Ciemierzyca czarna (Veratrum nigrum) oraz typu Solanum, gdzie można wyróżnić jeszcze dwie podklasy: alkaloidy typu spirosolanu - zbliżone budową do saponin steroidowych i alkaloidy typu solanidanu - azot wbudowany w pierścień indolizydyny. Alkaloidy typu Solanum występują w roślinach z rodzaju psianka (Solanum) np. psianka czarna (Solanum nigrum), psianka słodkogórz (Solanum dulcamara), psianka ziemniak - ziemniak (Solanum tuberosum), psianka podłużna - bakłażan (Solanum melongena), psianka melonowa - pepino (Solanum muricatum), psianka pomidor - pomidor (Solanum lycopersicum L.).

 

Psianka czarna rośnie na terenach nizinnych, na rumowiskach, przy płotach i w rowach. Natomiast psianka słodkogórz występuje w wilgotnych lasach, zaroślach i nad brzegami wód. Całe rośliny psianki czarnej i psianki słodkogórz są trujące, jednak szczególnie silnie toksycznie działają niedojrzałe jagody psianki słodkogórz. Ciemiężyca biała w Polsce jest rzadko spotykana, większość stanowisk skupia się w Bieszczadach. Najdalej w zachodnim kierunku sięga po Smerek i Dziurkowiec. Poza Bieszczadami spotykana jest tylko na Lubelszczyźnie, w Woli Różanieckiej znajduje się jedno z jej najliczniejszych stanowisk. Ciemiężyca zielona występuje w miejscach wilgotnych. Preferuje widne lasy, źródliska, brzegi potoków. W Polsce rośnie głównie w górach, w Sudetach i Karpatach (zwłaszcza w Tatrach i na Babiej Górze), na wyżynach i niżu jest spotykana znacznie rzadziej. Ciemiężyca czarna w Polsce występuje na Roztoczu na dwóch współczesnych stanowiskach: Teresin i rezerwat przyrody Łabunie.

 

Szczególnie dużo uwagi poświęca się glikoalkaloidom sterydowym (połączenia alkaloidów z jedną lub kilkoma cząsteczkami cukru), które są grupą związków spokrewnionych ze sterolami. Glikoalkaloidy sterydowe występują oczywiście również w roślinach z rodziny psianka i roślinach z rodziny melantkowatych. Pd względem toksyczności najważniejsze wydają się głównie te występujące w roślinach uznanych za jadalne tj. solanina i chakonina u ziemniaka, tomatyna u pomidora, solamargina i solasonina u bakłażana. Glikoalkaloidy sterydowe hemolizują krwinki, mają właściwości fitoncydów (antybiotyki) i pełnią funkcje obronne u roślin.

 

W pomidorze trujące są niedojrzałe (zielone) pomidory, owoce, kwiaty, pędy i liście.  W ziemniaku duże ilości solaniny znajdują się w niedojrzałych bulwach i zzieleniałych bulwach. Trujące są również kiełki, pędy, kwiaty, owoce i nasiona.

 

W bulwach ziemniaka solanina i chakonina stanowią aż 95% glikoalkaloidów, a przeciętne proporcje zawartości tych dwóch związków wynoszą 3:2. Najwięcej glikoalkaloidów znajduje się w skórce i warstwie korkowej ziemniaka (ponad 90%), a w miękiszu zaledwie 1–3%. Wg ludzkich norm maksymalna dopuszczalna ilość glikoalkaloidów w surowych ziemniakach przydatnych do spożycia wynosi 200 mg/1kg bulw. Przeprowadzone badania wykazały, że średnio ilość tych glikoalkaloidów w 1 kg bulw waha się w granicach od 20 do 130 mg/kg (powyżej 140 mg/kg ziemniaki robią się gorzkawe w smaku). 

 

Na czym polega problem? Nadmierne ilości glikoalkaloidów w diecie wykazują szkodliwe właściwości. Solanina słabo wchłania się z przewodu pokarmowego i wykazuje właściwości rakotwórcze. W dawkach toksycznych wywołuje podrażnienie przewodu pokarmowego i układu moczowego. Hemolizuje krwinki. Wywołuje wymioty, biegunkę, krwiomocz, skurcze oddechowe, utratę czucia, obniżenie ciepłoty ciała, ostre zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, obrzęk naczyń jelitowych, senność, ślinotok, zwężenie źrenic, białkomocz i drgawki. Wysokie dawki solaniny mogą nawet doprowadzać do śpiączki i śmierci. Skoro jednak największa ilość glikoalkaloidów znajduje się w skórce, to oczywistym jest, iż do celów konsumpcyjnych należy bezwzględnie ziemniaki obierać, a skórki wyrzucać. Pozbawienie ziemniaków skórki redukuje zwartość glikoalkaloidów statystycznie o 60-90%. Jednak w bulwach o wysokiej zawartości tych związków możliwa jest większa ich koncentracja w samym miękiszu. Wówczas obieranie powoduje usunięcie ok. 35% tych związków. Niestety, wraz ze skórką zostaje również utracona znaczna część witamin i minerałów, bowiem ich największa koncentracja dotyczy właśnie tej części ziemniaka.

 

Krąży powszechna opinia, iż gotowanie ziemniaków unieszkodliwia zawarte w nim glikoalkaloidy. Nie do końca opinia to jest zgodna z prawdą. Typowa obróbka termiczna dostępna w warunkach domowych tj. gotowanie w 100°C nie usuwa tych związków z ziemniaków (redukcja znikoma o 3.5%). Obrane i ugotowane ziemniaki zawierają od 27 do 42 mg/kg tych glikoalkaloidów. Dopiero działanie mikrofal powoduje zmniejszenie zawartości glikoalkaloidów średnio o 15%, a pieczenie przez 10 minut w temperaturze 210°C o 40%. Glikoalkaloidy (w tym solanina) rozkładają się dopiero w bardzo wysokich temperaturach, powyżej 170°C, co w praktyce przekłada się na obróbkę ziemniaków w temperaturze powyżej 200°C! Wysoka temperatura powoduje jednak dalszą utratę witamin i minerałów obecnych w ziemniakach. Straty składników odżywczych ziemniaków gotowanych w łupinach wynoszą do 20%, a obranych do 54%. Jedynie gotowanie na parze pozwala na mniejszą utratę składników mineralnych i witamin (10-25%).
 

Jak już wspomnieliśmy, największa koncentracja glikoalkaloidów występuje w skórce ziemniaków. Ale to jeszcze nie wszystko. Zawartość tych związków dramatycznie wzrasta w ziemniakach surowych, które zostały wystawione na działanie światła słonecznego. Pod wpływem słońca skórka zaczyna zielenieć, a ziemniak może rozpocząć okres wegetacji wypuszczając najpierw małe oczka, a potem większe pędy. Tak się składa, że w tych zieleniejących częściach oraz oczkach i pędach gromadzi się najwięcej trujących glikoalkaloidów, w tym solaniny. W zzieleniałych ziemniakach zawartość solaniny dochodzi do 1000 mg/kg. Natomiast w samej skórce zzieleniałego ziemniaka ilość solaniny przekracza 2000 mg/kg. Tak więc dawka ta w porównaniu z dopuszczalnym maksimum wzrasta niemal 5 krotnie! Stąd prosty wniosek, iż szkodliwe są przede wszystkim zzieleniałe bulwy oraz zzieleniałe obierki z tych bulw plus wszelkie oczka i kiełkujące części odkrojone z bulw.

 

Do celów konsumpcyjnych należy wybierać zdrowe bulwy ziemniaków pozbawione zzieleniałych części oraz nie wykazujące objawów wegetacyjnych (oczka i kiełki), które należy obrać ze skórki i bezwzględnie ugotować. Surowe ziemniaki nie nadają się do spożycia zarówno przez ludzi, jak i psy. Skrobia (główny składnik ziemniaków) jest cukrem trudno strawnym, dlatego też produkty zawierające ten polisacharyd należy przed spożyciem poddać obróbce termicznej (gotowanie, pieczenie, smażenie), która spowoduje rozkład skrobi na cukry prostsze (dekstryny), rozpuszczalne w wodzie i tym samym łatwiejsze do strawienia. Ale uwaga! W celu lepszego przyswojenia przez organizm psi w warunkach domowych trzeba je dodatkowo dobrze rozetrzeć (puree) i podać tuż po przygotowaniu i ostudzeniu w temperaturze pokojowej. Schowanie ziemniaków do lodówki (na 24h) w celu schłodzenia i/lub przechowania sprawi, iż zawarta w nich skrobia przekształci się w skrobię oporną (na działanie enzymów trawiennych). W takiej postaci ziemniaki będą dla psiego organizmu bezwartościowym zapychaczem, który jedynie zadziała jak błonnik.

 

W przypadku pomidorów sytuacja przedstawia się nieco lepiej. W dojrzałych pomidorach stężenie tomatyny nie przekracza 5 mg/kg. Ponadto, w prowadzonych badaniach wykazano, iż tomatyna jest ponad 20 razy mniej toksyczna, niż solanina zawarta w ziemniakach, jednak psy są na nią równie wrażliwe. Tomatyna może wywoływać nieprawidłowości podobne do tych, za jakie odpowiada solanina obecna w ziemniakach. Problem również pojawia się szczególnie w przypadku pomidorów niedojrzałych (zielonych), w których zawartość tomatyny może wynosić do 500 mg/kg. Należy zatem unikać podawania psom niedojrzałych pomidorów.

 

Alkaloidy tropanowe
Wśród nich wymienić trzeba przede wszystkim kokainę, atropinę, hioscyjaminę i skopolaminę. Alkaloidy tropanowe występują w roślinach z rodziny psiankowatych oraz krasnodrzewowatych. Bieluń dziędzierzawa, lulek czarny, pokrzyk wilcza jagoda należące do rodziny psiankowatych zwierają atropinę, hioscyjaminę i skopolaminę, zaś kokaina występuje w krasnodrzewie pospolitym (Erythroxylum coca Lam.), który powszechnie zwany jest również koką lub krzewem kokainowym.

 

Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium) i lulek czarny (Hyoscyamus niger) należą do roślin powszechnie spotykanych na terenach nizinnych (rosną na podwórzach, przy drogach, na śmietniskach. Lulek czarny jest częstym chwastem, ale również uprawia się go w ogrodach i na plantacjach. Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium) to silnie toksyczna i halucynogenna, jednoroczna, osiągająca do jednego metra wysokości roślina zielna. Kwitnie od czerwca do września, ale ze względu na atrakcyjny wygląd kwiatów, bieluń dziędzierzawa jest rośliną chętnie hodowaną w ogrodach i domowych oranżeriach. Wysuszone liście bielunia mają ciemnozieloną barwę i charakterystyczny, odurzający, nieprzyjemny zapach. Halucynogenne i trujące właściwości tej rośliny znane były już w antyku, o czym wskazują zapiski z czasów Imperium Rzymskiego świadczące o ciężkich oraz śmiertelnych zatruciach związanych z jej spożyciem. Podczas procesu suszenia rośliny następuje częściowa racemizacja hioscyjaminy, więc wysuszony surowiec zawiera zmienne ilości atropiny. Średnio 1 gram nasion bielunia zawiera około 2-4 miligramów alkaloidów!

 

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna) rośnie dziko w niewielkich skupieniach w lasach, zaroślach, na polanach śródleśnych, porębach, na pogórzu karpackim, w Beskidach Zachodnich i Sądeckim, w Sudetach i Górach Świętokrzyskich. W Europie w stanie dzikim spotkać go można na Wyspach Brytyjskich, w północnej Francji, w Belgii i Danii, w Niemczech, Szwajcarii, Hiszpanii, Italii, na Półwyspie Bałkańskim, poza tym w Afryce oraz Małej Azji aż do Kaukazu i Persji. Główne alkaloidy pokrzyka wilczej jagody to 1-hioscjamina i atropina, które stanowią ponad 90% ogólnej ilości alkaloidów. Poza tym wyodrębniono jeszcze: apoatropinę, belladoninę, skopolaminę, metyloporolinę, metylopirolidynę i pirydynę. W stanie świeżym roślina zawiera lewoskrętną 1-hioscjaminę. W trakcie zasuszania przechodzi ona w racemiczną 1-hioscjaminę czyli atropinę.


Do zatruć alkaloidami tropanowymi może dojść po zjedzeniu świeżej rośliny. Rośliny zawierające alkaloidy pochodne tropanu należą do grupy roślin bardzo silnie trujących! Trujące są całe rośliny pokrzyku i bielunia, ale największe zagrożenie stanowią nasiona. Zjedzenie nawet kilku jagód Atropa belladonna może doprowadzić do silnego zatrucia, kończącego się zwykle śmiercią. Należy przy tym zaznaczyć, że są one bardzo chętnie zjadane przez psy. Mimo toksyczności atropina w odpowiednio dobranych dawkach znalazła zastosowanie w weterynarii. Atropina, dzięki swoim właściwościom parasympatykolitycznym stosowana jest w okulistyce (rozszerzanie źrenicy oka) oraz jako środek przeciwskurczowy (relaksacja mięśni gładkich przewodu pokarmowego, pęcherza moczowego i pęcherzyka żółciowego). Wewnętrznie ma zastosowanie, jako silny środek pobudzający ośrodki nerwowe. Mimo, że grozi porażeniem serca i oddechu, jest jednym z najbardziej wartościowych środków przy osłabieniu serca. Atropina jest stosowana także, jako bardzo skuteczny środek przeciw zatruciu morfiną, ezeryną, pilokarpiną, arekoliną i chloroformem. Poza tym, stosuje się przy nienormalnym wydzielaniu śluzu, potu i moczu.


Hioscyjamina jest związkiem optycznie czynnym. Atropina optycznie obojętna jest słabsza w działaniu niż 1-hioscjamina. Hioscyjamina i jej izomer atropina działają porażająco na zakończenie nerwów parasympatycznych. Większe dawki hamują czynności gruczołów wydzielniczych (potowych, łzowych, ślinianek), powodują rozszerzenie źrenic i osłabienie czynności organów zbudowanych z mięśni gładkich.


Objawami zatrucia są: suchość błon śluzowych, zwolnienie perystaltyki, a nawet atonia przewodu pokarmowego, zatrzymanie wydalania moczu, rozszerzenie źrenic, przyspieszenie akcji serca. Często stwierdza się wzrost temperatury ciała. Wysokie dawki mogą doprowadzić (po przejściowym pobudzeniu) do silnego stanu depresyjnego, kończącego się śpiączką i porażeniem ośrodka oddechowego.

 

Kokaina występuje przede wszystkim w roślinie o wymownej nazwie koka. Na szczęście ze względu na wymagania środowiskowe krzew ten nie rośnie w naszym kraju na stanowiskach naturalnych. Obecnie i tak praktycznie występuje wyłącznie w uprawie. Główne rejony uprawy to: Ameryka Południowa, Jawa i Kamerun. to liście koki zawierające kokainę i są wykorzystywane przez południowoamerykańskich Indian jako używka. Sama roślina odgrywa ważną rolę w tradycyjnej kulturze andyjskiej. W wielu rejonach stanowiła podstawę egzystencji indiańskich rolników, zwłaszcza w górach, niesprzyjającym innym uprawom. Roślina wykorzystywana jest min. do nadania smaku popularnemu napojowi Coca-Coli (warto zaznaczyć, że same właściwości narkotyczne są po odpowiedniej obróbce usuwane). Koka jest również jednym z najpopularniejszych surowców do produkcji narkotyku. Kokaina wykazuje podobieństwo strukturalne do atropiny i skopolaminy. Kokainę pierwszy raz wyekstrahował z koki Albert Niemann w 1860. W Niemczech chlorowodorek kokainy zaczęto stosować w medycynie w 1884. Jakkolwiek syntetyczne środki znieczulające są dzisiaj bardzo rozpowszechnione, kokainę nadal w pewnym stopniu wykorzystuje się w stomatologii i okulistyce. Kokaina hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny przez neurony ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego oraz hamuje wychwyt zwrotny dopaminy. W małych dawkach skutkuje rozszerzeniem źrenic, pobudzeniem, wzrostem ciśnienia krwi, zahamowaniem perystaltyki jelit. W większych dochodzi do stanów pobudzenia, a potem depresji, uszkodzeń w obrębie mózgu, śpiączki i śmierci.

 

Terpeny i alkaloidy terpenowe
są to związki izoprenoidowe, pochodne izopentenylu, kwasu mewalonowego lub dimetyloallilu. Wchodzą w skład olejków eterycznych, żywic i soków mlecznych. Są lipofilne. Szczególną uwagę należy zwrócić na  taksany diterpeny wytwarzane przez rośliny z rodzaju Taxus (cis).  W różnych częściach cisu pospolitego (Taxus baccata) z wyjątkiem osnówki, m.in. w szpilkach (do 0,7%) i owocach występuje taksyna. Pochodną taksyny jest dwuterpen paklitaksel o działaniu cytostatycznym. Po raz pierwszy został on wyizolowany z kory cisa zachodniego (Taxus brevifolia). 

 

Cis pospolity jest iglastym krzewem lub niewielkim drzewem często spotykanym w ogrodach, parkach i cienistych lasach. Alkaloidy diterpenowe zawarte w tej roślinie (taksyna A i B) należą do bardzo niebezpiecznych. Trujące są igły i nasiona. Już 30 g igliwia może doprowadzić do śmiertelnego zatrucia u psa.

 

Cis zachodni jest rzadko spotykanym iglastym krzewem charakterystycznym dla rejonu Północno-wschodniego Pacyfiku i Ameryki Północnej.

 

Pierwszymi objawami (pojawiającymi się po 15 min do 1 godziny po zjedzeniu igliwia) są zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak wymioty, biegunka, obfite ślinienie. Następnie, w wyniku kardiotoksycznego działania taksyny, dochodzi do zachwiania równowagi jonowej w komórkach mięśnia sercowego, doprowadzającego do hamowania depolaryzacji komórek, co przejawia się poważnymi zaburzeniami w pracy serca (arytmia, bradykardia, diastoliczny blok serca), gwałtownym spadkiem ciśnienia tętniczego, trudnościami w oddychaniu i obniżeniem ciepłoty ciała. Pojawiają się też zaburzenia ze strony układu nerwowego, takie jak drżenia, niezborności czy letarg. Przyczyną śmierci są zaburzenia czynności serca. Rokowanie jest zwykle niepomyślne i zależy od szybkości podjęcia terapii.

 

OLEJKI ETERYCZNE

są to ciekłe, lotne substancje zapachowe, znajdujące się najczęściej w specjalnych komórkach tkanki wydzielniczej roślin. Takie komórki są charakterystyczne dla roślin olejkodajnych. Obecnie znanych jest około 2 tysiące gatunków roślin olejkodajnych występujących we wszystkich strefach klimatycznych, choć najliczniej w strefie zwrotnikowej. Reprezentują one różne rodziny roślin naczyniowych, przy czym najwięcej ich należy do: sosnowatych, cyprysowatych, wawrzynowatych, imbirowatych, różowatych, jasnotowatych, mirtowatych, oliwnikowatych, rutowatych, baldaszkowatych i astrowatych. Olejki eteryczne wytwarzane i gromadzone są w rozmaitych organach roślinnych, choć zwykle w obrębie poszczególnych rodzin w ściśle określonych elementach rośliny np. u baldaszkowatych są to głównie owoce i korzenie, u jasnotowatych - liście i kwiaty, u tatarakowatych i kosaćcowatych - kłącza. Czasem w różnych częściach roślin występują rozmaite olejki i tak na przykład pomarańcza gorzka wytwarza trzy odmienne olejki w kwiatach, liściach i w młodych pędach. Olejki wytwarzane są w tkankach wydzielniczych w zewnętrznej części roślin (np. we włoskach gruczołowych lub w kwiatach), ewentualnie wewnątrz roślin (w kanałach i zbiornikach olejowych). Zawartość olejków w organach roślin bywa bardzo różna i zmienna w zależności od warunków otoczenia, a nawet pory dnia. Zwykle największe ilości olejków występują w roślinach tuż przed kwitnieniem, ewentualnie w przypadku roślin gromadzących olejki w owocach - w czasie ich dojrzewania. Maksymalnie olejki stanowić mogą nawet 20% składu szczególnie aromatycznych owoców, kwiatów lub liści. Zwykle w roślinach olejkodajnych olejki stanowią od kilku miligramów do kilkudziesięciu gramów w jednym kilogramie pozyskanego surowca.

 

Pod względem składu olejek jest mieszaniną rozmaitych związków chemicznych, takich jak ketony, aldehydy, alkohole, estry, laktony, terpeny, i innych związków organicznych, w tym zawierających azot i siarkę związków o nieprzyjemnym zapachu (np. aminy, tiole), przy czym z reguły jeden jest dominujący. Biorąc to kryterium pod uwagę olejki dzielimy na:

  • olejki zawierające związki terpenowe i pokrewne terpenom;
  • olejki zawierające fenole i ich pochodne;
  • olejki zawierające estry i alkohole;
  • olejki zawierające ketony i aldehydy.

Pod wpływem ciepła olejki wydzielają się do atmosfery. Zawierają liczną ilość związków chemicznych, które nadają każdemu z nich specyficzne właściwości. Na przykład ważnym składnikiem olejków cytrusowych są terpeny. To dzięki nim olejki cytrusowe szybciej się ulatniają i rozkładają, niż inne olejki eteryczne. Większość olejków eterycznych posiada w swoim składzie wysoką zawartość alkoholu, który ma związek z ich działaniem antyseptycznym. Z kolei olejki z dużą zawartością estrów mają działanie uspokajające, a te o dużej zawartości fenoli działają bakteriobójczo. W zależności od środowiska i warunków z tej samej rośliny otrzymuje się olejki o nieco odmiennym składzie. Jednak istnieją również olejki, które mogą działać toksycznie, np. z gorczycy, otrzymuje się olejek eteryczny, który jest substancją wysoce toksyczną, pozbawioną jakichkolwiek właściwości terapeutycznych.

 

W gospodarce olejki lotne zyskały szerokie zastosowanie. Pozyskiwane z różnych roślin są stosowane w przemyśle spożywczym (aromaty, przyprawy) i chemicznym (np. nadają zapach perfumom i różnym wyrobom chemicznym). Olejki lub całe rośliny olejkodajne są też wykorzystywane, jako środki terapeutyczne (ziołolecznictwo) oraz w aromaterapii.

 

Z biologicznego punktu widzenia olejki służą roślinom do zwabiania owadów zapylających je oraz do obrony przed zwierzętami roślinożernymi - większymi kręgowcami, jak i mniejszymi owadami i robakami. Ponadto olejki eteryczne odgrywają istotną rolę, w niektórych ekosystemach, jako substancje allelopatyczne - działające szkodliwie na rozwój niektórych grup roślin.

 

Olejki w temperaturze pokojowej są zwykle rzadkimi, ruchliwymi i bardzo lotnymi cieczami, rzadziej mają konsystencję oleistą, mazistą lub wyjątkowo nawet stałą. Zwykle są bezbarwne, lekko żółtawe lub zielonkawe, rzadko mają wyraźne zabarwienie zielone, błękitne lub brunatne. Ich ciężar właściwy jest prawie zawsze mniejszy od wody, do nielicznych wyjątków cięższych należą m.in. olejek cynamonowy i goździkowy. W większości nie rozpuszczają się w wodzie, ewentualnie czynią to tylko w minimalnym stopniu. Łatwo rozpuszczają się natomiast w alkoholach, eterze, chloroformie oraz w tłuszczach ciekłych. Olejki cechują się wysokimi temperaturami wrzenia, zawsze przekraczającymi 100 °C, czasem sięgając nawet 300 °C. Wszystkie są palne, przy czym palą się bardzo kopcąc. Charakterystyczną cechą olejków jest ich silny i zwykle przyjemny aromat, charakterystyczny dla olejków pochodzących od różnych roślin lub ich części. Pod względem chemicznym olejki są skomplikowaną mieszaniną rozmaitych związków chemicznych.

 

Olejki eteryczne mogą wniknąć do organizmu drogą pokarmową (zjedzenie rośliny), drogą oddechową (poprzez nos i wdychane powietrze zawierające ulotnione przez roślinę olejki) oraz drogą kontaktową (poprzez skórę, w momencie zetknięcia się zwierzęcia z taką rośliną).

 

Olejki lotne przyjęte przez organizm w zbyt dużych dawkach, mogą wywołać reakcje alergiczne, podrażnienie oczu, pyska, nosa lub lokalne podrażnienia skóry, co może czasem doprowadzić nawet do powstania pęcherzy i zapaleń. Po zjedzeniu mogą doprowadzić do podrażnienia wewnętrznych błon śluzowych, wymiotów, biegunki i licznych odczynów alergicznych. Część ma tak silne działanie, że ich toksyczność może zakończyć się wieloma uszkodzeniami narządów wewnętrznych, włącznie ze śmiercią zwierzęcia. Szczególnie szkodliwe są zawarte w olejkach eterycznych: tujon, eugenol, limonen i felandern, ponieważ uszkadzają wątrobę, nerki i śledzionę.

Rośliny zawierające najbardziej toksyczne i drażniące dla psów olejki eteryczne:

  • jałowiec sabiński (olejek sawinowy) - toksyczny związek: sabunol;

  • jałowiec pospolity (olejek jałowcowy) - toksyczne związki: sabinen, kadinen, sabinol, pineny, kamfen, borneol, terpinol;

  • gorczyca czarna i biała (olejek gorczyczny) - toksyczne związki: czarna: synigryna, sinapina, a biała: synalbina;

  • żywotnik zachodni (olejek tujowy) - toksyczne związki: tujon, izotujon, fenchon oraz inne monoterpeny (alfa-pinen, myricen, alfa-terpinen, limonen, gamma-terpinen, terpinolen, sabinen);

  • czosnek (olejek czosnkowy) - toksyczne związki: disiarczek diallilowy, trisiarczek diallilowy, trisiarczek allilometylowy, disiarczek allilometylowy, tetrasiarczek diallilowy, tertrasiarczek allilometylowy, disiarczek allilowopropylowy i trisiarczek dimetylowy;

  • cebula zwyczajna (olejek cebulowy) - toksyczne związki: dwusiarczki i trójsiarczek, n-propylu i dwumetylotiofen;

  • mięta (olejek miętowy) - toksyczne związki: mentol, mentofuran, menton, octan mentolu, walerianian mentolu, felandren, pinen, cyneol, piperyton, jasmon, garbniki;

  • szałwia lekarska (olejek szałwiowy) - toksyczne związki: β-tujon (tanaceton), pineny, salwen, kamfen, borneol;

  • wrotycz pospolity (olejek wrotyczowy) - toksyczne związki: tujon, izotujon, kamfen, borneol oraz związki goryczowe (tanacetyna)

  • bagno zwyczajne (olejek z ziela bagna zwyczajnego) - toksyczne związki: ledol, myrcen i palustrol, poza tym arbutyna, garbniki, substancje gorzkie, glikozydy flawonoidowe;

  • ruta zwyczajna (olejek z ziela ruty zwyczajnej) - toksyczne związki: keton, pinen, cymen, limonen, aldehydy, rutaretyna (glukozyd rutaryny), rutamaryna, kw. graveolenowy, psoralen, bergapten, ksantotoksyna, rutozyd, ramnotyna;

  • sosna zwyczajna (olejek sosnowy uzyskiwany z pąków i olejek terpentynowy uzyskiwany z żywicy) - toksyczne związki: olejek sosnowy: α-, β-pinen, borneol, limonen, dwupenten i felandren, zaś olejek terpentynowy: α-, β-pinen, kamfen, karen, cymen;

  • cytryna (olejek cytrynowy) - toksyczne związki: D-limonen, B felandren, L i B-pinen, kamfen, cytral i citropten;

  • pomarańcza (olejek pomarańczowy) - toksyczne związki: limonen, nerol;

  • gałka muszkatołowa (olejek muszkatołowy) - toksyczne związki: mirystycyna, terpineol, trimisteryna, farnezol;

  • Melaleuca alternifolia (olejek z drzewa herbacianego) - toksyczne związki: α-pinen, terpinen-4-ol, p-cymen, γ-terpinen, α-terpinen, cineole, α-terpinolene, α-terpineol;

  • cynamon (olejek cynamonowy) - toksyczne związki: aldehyd cynamonowy, kumaryna;

  • migdał (olejek migdałowy) - toksyczne związki: amigdalina.

GLIKOZYDY

Powstałe w procesie fotosyntezy cukry proste, zawierające w swej drobinie 5 atomów węgla (tzw. pentozy, np. arabinoza) lub 6 atomów węgla (tzw. heksozy, np. glukoza), mają zdolność wiązania się z licznymi i bardzo różnorodnymi strukturami chemicznymi, które znajdują się w komórkach roślinnych. Utworzone w ten sposób związki zwane są glikozydami lub heterozydami.


Składają się z części cukrowej (tzw. glikonu) oraz z części nie cukrowej (tzw. aglikonu), która może być flawonoidem, antocyjanem, kumaryną, trójterpenem, sterolem lub innym związkiem. Pod wpływem specyficznych enzymów, zawartych w soku komórkowym niektórych roślin lub w przewodzie pokarmowym ludzi i zwierząt, następuje rozpad tych związków (tzw. hydroliza enzymatyczna) na części składowe. Wolne aglikony są łatwiej resorbowane, przedostają się do krwioobiegu i wywierają działanie zależne w dużym stopniu od ich budowy.

 

Charakterystyczne dla glikozydów jest również to, że mogą ulegać hydrolizie (najczęściej enzymatycznej) do cukru i aglikonu również w wyniku suszenia, mrożenia, zgniatania czy przechowywania roślin.

W zależności od rodzaju składnika cukrowego glikozydy dzieli się na:
- glukozydy (glukoza);
- mannozydy (mannoza);
- galaktozydy (galaktoza);
i inne.

 

Ze względu budowę aglikonu glikozydy roślinne można podzielić na:

  • glikozydy fenolowe;
  • glikozydy nasercowe kardenolidowe i bufadienolidenowe;
  • glikozydy saponinowe;
  • glikozydy antraglikozydy;
  • glikozydy kumarynowe;
  • glikozydy flawonoidowe;
  • glikozydy antocjanowe;
  • glikozydy irydoidowe;
  • glikozydy promieniowców (antybiotyki aminoglikozydowe);
  • glikozydy cyjanogenne;
  • glikozydy gorczycowe.

Glikozydy występują obficie w świecie roślinnym, wiele substancji naturalnych w organizmach znajduje się w postaci glikozydów. Glikozydy są najczęściej związkami krystalicznymi i bezbarwnymi, rozpuszczalnymi w wodzie, alkoholu i acetonie, trudno rozpuszczalnymi w chloroformie, eterze i benzenie.

 

Grupy glikozydów stanowiące największe zagrożenie dla psów to przede wszystkim glikozydy nasercowe oraz, w mniejszym stopniu, glikozydy cyjanogenne, saponinowe i glukozynolaty.


Glikozydy nasercowe
Jest to podgrupa glikozydów mająca zdolność pobudzania pracy serca. Glikozydy te zwane są również kardenolidowymi, naparstnicowymi, digitaloidowymi lub steroidowymi. Zwiększają one siłę skurczu mięśnia sercowego, a jednocześnie obniżają częstość tego skurczu. Do glikozydów nasercowych zalicza się kardenolidy, w których występuje pięcioczłonowy pierścień laktonowy i glikozydy bufadienolidowe z sześcioczłonowym pierścieniem laktonowym. Związki te nie są stosowane w formie czystej jako leki nasercowe, lecz ich działaniu przypisuje się efekt leczniczy działania niektórych ziół. Występują głównie w części nadziemnej rośliny, rozpuszczone w soku komórkowym i nadają całej roślinie wybitnie gorzki smak. Do głównych glikozydów tej grupy zaliczamy min.: digoksynę, lanatozyd C, sycylaren, konwalotoksynę. Glikozydy nasercowe są związkami silnie trującymi, o wybitnym, swoistym działaniu na mięsień sercowy. Występują w wielu roślinach z różnych rodzin. Najbardziej znane surowce o działaniu nasercowym pochodzą z roślin:

  • Digitalis purpurea (naparstnica purpurowa);
  • Digitalis lanata (naparstnica wełnista);
  • Digitalis grandiflora (naparstnica zwyczajna);
  • Digitalis lutea (naparstnica żółta);
  • Digitalis ferruginea (naparstnica rdzawa);
  • Adonis vernalis (miłek wiosenny);
  • Urginea maritima (cebula morska);
  • Convallaria majalis (konwalia majowa);
  • Strophantus gratus (strofant wdzięczny);
  • Nerium oleander (oleander pospolity)

Zatrucia u psów zdarzają się w wyniku zjedzenia roślin zawierających te substancje (dawką letalną dla psa jest ok. 5 g wysuszonych liści), zaś pył z tych roślin łatwo dostaje się do organizmu i powoduje nadmierne pobudzenia serca, niebezpieczne zwłaszcza dla psów chorych na serce.

 

Naparstnica purpurowa rośnie głównie w świetlistych lasach, w wolnych przestrzeniach kosodrzewiny, na porębach leśnych, na obrzeżach lasów, w ziołoroślach górskich. Nie robi jej różnicy, czy podłoże jest wapienne, czy granitowe, wszędzie jednak wymaga do swojego wzrostu żyznej gleby. Naparstnicę zwyczajną spotkać można zarówno na niżu, jak i w górach. Na niżu występuje dość rzadko, w Tatrach natomiast należy do roślin pospolitych. Zajmuje podobne stanowiska, jak naparstnica purpurowa. Naparstnicę żółtą, wełnistą i rdzawą na naturalnych stanowiskach można spotkać dość rzadko. Dodatkowo naparstnica wełnista jest uprawiana na plantacjach zielarskich. Miłek wiosenny rośnie w stanie dzikim na Wyżynie Lubelskiej i w Małopolsce, a także lokalnie na Pojezierzu Krajeńskim. Występuje na murawach kserotermicznych, wrzosowiskach, w borach sosnowych. Rośnie wyłącznie na podłożu wapiennym lub gipsowym. Konwalia majowa jest bardzo rozpowszechnioną w kraju rośliną, która występuje często w lasach niemal całej Polski. Ponadto wszystkie wyżej wymienione rośliny ze względu na atrakcyjne kwiaty są chętnie uprawiane, jako ozdobne rośliny ogrodowe.

 

Oleander pospolity, strofant wdzięczny i cebula morska występują w Polsce jedynie, jako ozdobne rośliny doniczkowe. Wszystkie ww. rośliny ze względu na zawartość glikozydów nasercowych mają dla psów silne właściwości trujące.

 

Glikozydy nasercowe bardzo szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Znaczna część glikozydów wydalana jest do żółci i dochodzi do ich ponownego wchłaniania, w wyniku czego działanie toksyczne może być przedłużone. Mechanizm działania glikozydów nasercowych polega na hamowaniu działania pompy sodowopotasowej w błonach komórkowych mięśnia sercowego. Następuje zwiększenie stężenia jonów sodowych w cytoplazmie komórek i przez to zwiększenie ich wymiany na jony wapniowe. Doprowadza to do zwiększenia siły skurczu mięśnia sercowego i pojemności wyrzutowej. W przebiegu zatrucia blokowanie pompy sodowo-potasowej, prowadzące do wzrostu potencjału błonowego i zwolnienia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego, może wywołać nawet całkowity blok serca. Pierwszymi objawami zatrucia są, nie zagrażające życiu, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, oszołomienie, zaburzenia widzenia. Następnie pojawiają się zaburzenia pracy serca, związane z zaburzeniami przewodnictwa (bradykardia zatokowa, bloki wszystkich stopni) oraz z zaburzeniami rytmu z gwałtownym częstoskurczem komorowym, migotaniem przedsionków, skurczami dodatkowymi. W przebiegu ciężkich zatruć może dochodzić do konwulsji i zatrzymania pracy serca.


Rokowanie i sposób postępowania zależny jest od rodzaju zjedzonej rośliny, przypuszczalnej ilości, wieku, wielkości i kondycji psa oraz objawów i czasu, jaki upłynął od zjedzenia rośliny.


Glikozydy cyjanogenne

cyjanogeneza, czyli zdolność uwalniania cyjanowodoru (HCN) z tkanek roślin została stwierdzona dotychczas u ponad 2650 gatunków roślin wyższych należących do paprotników, roślin nagonasiennych i okrytonasiennych (jednoliściennych i dwuliściennych). Głównym źródłem HCN w roślinach są cyjanogenne glikozydy, a w przypadku nasion niektórych roślin należących do sapindaceae i hippocastanaceae - cyjanogenne lipidy. Niewielkie ilości cyjanowodoru mogą powstawać w roślinach podczas syntezy etylenu z kwasu 1-amino-cyklopropano-1-karboksylowego (ACC). Ponadto związek ten może być wytwarzany w tkankach roślin z glioksalanu i hydroksyloaminy, produktów pośrednich odpowiednio fotooddychania i szlaku redukcji azotanów. Glikozydy cyjanogenne znajdują się w roślinach należących do różnych rodzin: różowatych (Rosaceae), lnowatych (Linaceae), błotnicowatych (Juncaginaceae), przewiertniowatych (Caprifoliaceae).

 

Cyjanowodór jest związkiem toksycznym dla organizmów zwierzęcych głównie z powodu hamowania aktywności oksydazy cytochromowej w mitochondrialnym łańcuchu oddechowym, jest też skutecznym inhibitorem innych enzymów zawierających metale. Z tego też względu związkom cyjanogennym (głównie cyjanoglikozydom) występującym w tkankach roślin, przypisuje się rolę ochronną przed roślinożercami (szczególnie owadami) i atakiem patogenów.

 

Wszystkie spośród wykrytych dotąd 75 glikozydów cyjanogennych są o-β-glikozydami α-hydroksynitryli, pochodzących od L-aminokwasów (walina, izoleucyna, leucyna, fenyloalanina i tyrozyna), jak też aminokwasu niebiałkowego - cyklopentenyloglicyny. Zasadnicze różnice w budowie poszczególnych cyjanoglikozydów dotyczą budowy rodników R1 i R2, a także reszty cukrowej związanej z grupą α-hydroksylową. Rośliny syntetyzujące cyjanogenne glikozydy, zwykle zawierają β-glikozydazy - enzymy hydrolizujące te związki do α-hydroksynitryli - cyjanohydryn (aglikonów) i cukru. W następnym etapie liazy hydroksynitrylowe katalizują dysocjację cyjanohydryn do związków karbonylowych i HCN. Cyjanohydryny są związkami niestabilnymi i mogą być degradowane, zależnie od pH (szybciej w środowisku alkalicznym) do związków karbonylowych i cyjanowodoru (HCN). W tkankach roślinnych jednakże, o lekko kwaśnym pH, liazy hydroksynitrylowe przyspieszają tę reakcję około 20-krotnie. Pomimo że enzymy (β-glikozydazy i liazy hydroksynitrylowe) i substraty (glikozydy cyjanogenne) często występują razem w tej samej roślinie, czy jej organie, są one jednak przestrzennie rozdzielone. Cyjanoglikozydy gromadzone są w centralnej wakuoli komórek roślin cyjanogennych, zaś enzymy hydrolityczne mogą występować w cytoplazmie lub w przestrzeni apoplastycznej. Stężenie w roślinach cyjanogennych glikozydów, czy też potencjał cyjanogenny (potencjalna możliwość uwalniania cyjanowodoru - HCN-p) zmienia się znacznie w trakcie sezonu wegetacyjnego. Zawartość cyjanoglikozydów zależy również od żywienia mineralnego, jak też od wielu czynników środowiskowych. Wykazano w badaniach, że podczas kiełkowania nasion fasoli limańskiej (phaseolus lunatus), HCN-p pozostaje na stałym poziomie, zaś nasiona sorgo nie zawierające cyjanoglikozydów, czy nasiona komonicy zwyczajnej (lotus corniculatus), zawierające niewielkie ilości tych związków, syntetyzują je w szybkim tempie podczas kiełkowania. Komonica, jak też inne rośliny paszowe, najwyższy HCN-p osiągają w fazie intensywnego wzrostu, szczególnie w czasie drugiego wzrostu po wykoszeniu. Rośliny lnu (linum usitatissimum) natomiast charakteryzują się wysokim HCN-p na etapie wzrostu siewek, jak również w fazie generatywnej. Spośród wielu gatunków roślin cyjanogennych wyróżnić można kilka, które są polimorficzne pod tym względem, tzn. charakteryzujące się występowaniem osobników cyjanogennych i acyjanogennych: koniczyna biała (trifolium repens), komonica zwyczajna, komonica wąskolistna (lotus tenuis) i fasola limeńska. Polimorfizm cyjanogenny obserwowany jest również w przypadku jadalnych roślin cyjanogennych, takich jak sorghum spp., prunus spp. (śliwy), czy też manihot (maniok, kasawa). Duże ilości cyjanoglikozydów gromadzą nasiona niektórych gatunków roślin np. linum spp., phaseolus spp., czy prunus spp. Szczególnie wysokim HCN-p charakteryzują się młode siewki, rosnące pędy i liście, np. linum spp., phaseolus spp., prunus spp., sorghum spp., jak również kwiaty np. prunus spp., linum spp. Szczególnie duże ilości HCN zawierają rośliny z rodzaju świbka (Triglochin), należącego do rodziny błotnicowatych. W Polsce rosną dwa gatunki: świbka błotna (Triglochin palustris L.) i świbka morska (Triglochin maritima L.). Rośliny te są spotykane na łąkach, bagnach i torfowiskach. Z roślin, które mogą gościć w naszej kuchni należy wymienić nasiona gorzkich migdałów (prunus amygdalus), fasoli limeńskiej i lnu, pędy bambusa, owoce marakui (passiflora edulis), kiełki fasoli "mung bean" (phaseolus radiatus), orzeszki makadamii (macadamia integrifolia), kasawę, czy też siewki pieprzu (lepidium latifolium) wszystkie one są cyjanogenne. Dodatkowo gorzkie migdały i orzechy makadamia są dla psów szczególnie toksyczne. Równie toksyczne są dla psów (pod warunkiem, że zostaną nadgryzione) pestki jabłek, moreli, brzoskwini, czereśni, wiśni, śliwy, przy czym same owoce są, jak najbardziej jadalne. Sporo słyszy się o dobroczynnym działaniu i jednocześnie szkodliwości siemienia lnianego. Otóż przy tej okazji chcielibyśmy wyjaśnić, że nasiona lnu (podobnie jak i łodyga oraz liście) zawierają dwa związki cyjanogenne: linustatynę oraz neolinustatynę. Dopóki ziarno jest nienaruszone, związki te są stabilne i nie ulegają przemianom chemicznym. Dopiero w momencie pęknięcia łupiny i naruszenia struktury ziarna, następuje aktywacja enzymów, które rozpoczynają przemianę glikozydów w cyjanowodór (produktami pośrednimi cyjanogenezy linustatyny i neolinustatyny są: linamaryna oraz lotaustralina). Cyjanogeneza nie zajdzie, jeśli zmielone nasiona zalejemy gorącą wodą, lub gdy je zagotujemy w wodzie, ponieważ enzym aktywujący przemiany jest białkiem, i jak każde białko w wysokiej temperaturze ulega denaturacji i traci swoje właściwości. Przeciwnie: zalanie zmielonego siemienia wodą chłodną lub zimną przyspieszy cyjanogenezę (następuje hydroliza nitrylozydów). Zalanie całego (nie zmielonego) siemienia zimną wodą nie powoduje cyjanogenezy, ponieważ – jak już wcześniej wspomnieliśmy – w nienaruszonym ziarnie glikozydy nie mają kontaktu z enzymami. Dlatego spożycie śluzów powstałych w wyniku zalania zimną wodą całego siemienia nie powoduje powstania cyjanowodoru. Podobnie, jako podanie całych ziarenek siemienia lnianego.

 

Generalnie uważa się, że tkanki rośliny zawierające, więcej niż 20 mg potencjalnego HCN w 100 g świeżej masy są toksyczne. Stopień toksyczności zależy w dużej mierze od wrażliwości danego gatunku na HCN, przejawem której są różne dawki letalne. Dla psa wartość ta wynosi 1,5 (w mg/kg masy ciała).

 

 

Glikozydy cyjanotwórcze nie stanowią dużego niebezpieczeństwa dla psów, gdyż w przewodzie pokarmowym tych zwierząt brak jest enzymów katalizujących ich hydrolizę. Zagrożenie mogą jednak stanowić uszkodzone tkanki roślin (nadgryzione liście, zgniłe części roślin, nadgryzione pestki, pędy, kiełki i nasiona), ponieważ dochodzi wówczas do uwolnienia znajdujących się w komórkach roślinnych b-glukozydaz, które rozkładają cząsteczki glikozydów.

 

Jak wiadomo cyjanowodór i jego sole należą do najsilniejszych toksyn. Wykazują one silne powinowactwo do układu żelazowo-porfirynowego enzymów oddechowych. Blokują więc funkcję enzymów oddechowych. Cyjanowodór może łączyć się z hemoglobiną tworząc cyjanohemoglobinę, niedysocjującą do hemoglobiny.

 

Objawy działania toksycznego występują bardzo szybko (kilka do kilkunastu minut od narażenia na działanie wolnych grup cyjanowych). Dochodzi do zaburzeń w oddychaniu i pracy serca (tachykardia), nudności, wymiotów. Charakterystyczne jest żywoczerwone zabarwienie śluzówek. W wyniku postępującego niedotlenienia pojawiają się objawy ze strony OUN, takie jak drgawki, silne skurcze tonicznokloniczne z towarzyszącym ślinotokiem i łzotokiem. Objawy nasilają się bardzo szybko, po 15-60 minutach może dojść do śmierci poprzedzonej bardzo głęboką śpiączką. Bardzo ważnym elementem diagnostycznym jest jasnoczerwone zabarwienie krwi (tętniczej i żylnej), a także charakterystyczny zapach gorzkich migdałów w wydychanym powietrzu. Leczenie i rokowanie zależne jest od ilości i rodzaju spożytej rośliny, czasu, jaki minął, objawów, wieku, wagi i zdrowia psa.

 

Glukozynolaty

jest to grupa związków chemicznych należących do glikozydów, które zawierają w swym składzie siarkę oraz azot i pochodzą od glukozy i aminokwasów. Występują one jako metabolity wtórne prawie wszystkich roślin z rzędu kapustowców (Brassicales br.): w tym szczególnie w rodzinach: kapustowatych (Brassicaceae), kaparowatych (Capparaceae Juss.) i melonowcowatych (Caricaceae Dumort). Poza tym są również obecne w roślinach z rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae Juss.) z rzędu malpigiowców (Malpighiales). Glukozynolaty są anionami organicznymi posiadającymi cząsteczkę β-D-glukozy, sulfonowany oksym i łańcuch boczny o strukturze alifatycznej, bądź aromatycznej. Różnorodność kombinacji łańcucha bocznego sprawia, że obecnie znanych jest 120 różnych związków. Glukozynolaty są anionami, które rozpuszczają się w wodzie. Bezpośrednimi prekursorami w biosyntezie glukozynolatów są aminokwasy, zarówno białkowe jaki i niebiałkowe, lecz w przeważającej liczbie przypadków są to: tryptofan (pierścień indolowy), metionina (łańcuch alifatyczny) i fenyloalanina (pierścień aromatyczny). W roślinach glukozynolaty występują w formie glikozydowej i połączenia te nie wykazują toksyczności w stosunku do zwierząt, roślin, jaki i patogenów. Jednakże wszystkie rośliny zawierające glukozynolaty posiadają także enzym mirozynazę zdolną do degradacji tych związków do form prostszych. Podczas hydrolizy enzymatycznej powstaje glukoza, jon siarczanowy oraz w zależności od warunków, głównie pH, szereg produktów degradacji. W roślinie enzym mirozynaza oraz glukozynolaty są przechowane w oddzielnych miejscach w komórce i w normalnych warunkach nie mają ze sobą styczności. W momencie uszkodzenia rośliny (np. podczas żucia lub gryzienia przez zwierzę) następuje reakcja chemiczna pomiędzy enzymem mirozynazą, a glukozynolatem i powstać może: tiocyjanian, izotiocyjanian, epitonitryl lub nitryl.

Olejki gorczyczne są pochodnymi kwasu tiocyjanowego (rodanowodorowego, sulfocyjanowego) HSCN. Kwas tiocyjanowy w postaci czystej jest nietrwałym związkiem. W zimnym rozcieńczonym roztworze wodnym kwas tiocyjanowy jest trwalszy. Jest mocnym kwasem podobnym do kwasu solnego. Podczas ogrzewania stężonego roztworu kwasu tiocyjanowego kwas ten rozkłada się na HCN, siarkę i produkty kondensacji. Estry kwasu izotiocyjanowego nazywane są olejkami gorczycznymi, które są cieczami dającymi się destylować. Nie rozpuszczają się w wodzie i mają zapach musztardy: ostry i łzawiący. Alliloizotiocyjanian znajduje się w chrzanie. Optycznie czynny butyloizotiocyjanian występuje w zielu warzęchy (Cochlearia officinalis). Krotyloizotiocyjanian  znaleźć można w nasionach rzepaku. Z glikozydu białej gorczycy: synalbiny, wyodrębniono olej gorczyczny odpowiadający alkoholowi p-hydroksybenzylowemu. Enzymatyczna hydroliza glukozynolatów uwalnia olejek eteryczny gorczycowy, zawierający 92-95% izosiarkocyjanianu allilu. W nasionach gorczycy czarnej zawarty jest glikozyd synirgina, który ulega rozpadowi pod wpływem mirozynazy do izoasiarkocyjanku allilu, glukozy i kwaśnego siarczanu potasu. Izosiarkocyjanek allilu to główny składnik wydzielający się wówczas z olejku gorczycznego. W nasturcji (Tropaeolum majus) i rukwi (Rorippa nasturtium officinale) zidentyfikowano fenyloetyloizotiocyjanian. Glukotropeolina zawarta w roślinach nasturcji (Tropaeolum) hydrolizuje do izotiocyjanianu benzylu.

 

Olejki gorczyczne, np. z ziela warzęchy (Herba Cochleariae), z korzenia chrzanu - Radix Armoraciae, z ziela nasturcji - Herba Tropaeolum, z nasion gorczycy - Semen Sinapis stężone działają parząco na skórę i błony śluzowe, powodują łzawienie, obfite wydzielanie śluzu z jamy nosowej, a nawet mogą powodować stany duszenia się i podrażnienia, a potem obrzęku błon śluzowych dróg oddechowych i płuc. Nierozcieńczony olejek gorczyczny wywołuje na skórze pęcherze.

 

Glikozydy saponinowe

Saponiny jest to grupa związków chemicznych, w których skład wchodzą dwie części: aglikon - sapogenina (sapogenol) i glikon - sacharyd (cukier). Są wytwarzane przez wiele roślin. Wykazują zdolność obniżania napięcia powierzchniowego roztworów wodnych. Pienią się w wodzie jak mydło (szczególnie dobrze w ciepłej), dlatego organy roślinne bogate w saponiny stosowano jako namiastkę mydła, do prania. Oprócz wielu pozytywnych właściwości saponiny w nadmiernych dawkach działają hemolitycznie (hemoliza krwinek), nefrotoksycznie, hepatotoksycznie i kardiotoksycznie (uszkadzają nerki, wątrobę i serce) oraz wywołują wymioty. Saponiny występują najczęściej w skórce łodyg i owoców oraz w korzeniach. Można wyróżnić:

  • saponiny triterpenowe - triterpenowy charakter aglikonu;
  • saponiny sterydowe - steroidowy charakter aglikonu.

Rośliny zawierające saponiny triterpenowe lub sterydowe:

  • zapian (mydleniec);
  • lukrecja gładka (w korzeniach);
  • mydlnica lekarska (w korzeniach);
  • łyszczec (w korzeniach u kilku gatunków);
  • rośliny z rodziny Mydłokrzewowatych (Quillajaceae);
  • nagietek lekarski;
  • kasztanowiec zwyczajny (w owocach);
  • naparstnica;
  • senega (w korzeniach);
  • pierwiosnek (w korzeniach);
  • winorośl;
  • oliwki;
  • żeń-szeń (w korzeniach);
  • soja;
  • kozieradka;
  • czarnuszka;
  • agawa;
  • niektóre odmiany papryki (ziele i niedojrzałe owoce);
  • rośliny z rodzaju Psianki (Solanum);
  • jukka;
  • aloes;
  • komosa ryżowa;
  • kłęk amerykański;
  • gwiazdnica pospolita (stellaria media).

SIARCZKI I SULFOTLENKI

siarczki są to substancje roślinne, które, jak sama nazwa wskazuje, zawierają w swym składzie związki siarki, stąd rośliny, które je zawierają mają bardzo intensywny zapach i ostry smak. Bogate w siarczki są przede wszystkim rośliny zaliczane do rodziny czosnkowych (Allioideae Herbert) - stanowiących podrodzinę amarylkowatych (Amaryllidaceae), a szczególnie rodzaj czosnek (Allium L.): 

  • cebula zwyczajna (Allium cepa L.);

  • czosnek pospolity (Allium sativum L.);

  • czosnek szczypiorek, zwany popularnie szczypiorkiem (Allium schoenoprasum L.);

  • czosnek askaloński, zwany popularnie szalotką (Allium ascalonicum L.);

  • czosnek dęty, zwany popularnie cebulą siedmiolatką (Allium fistulosum L.)

  • czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum L.);

  • por (Allium porrum L.).

Cebula zwyczajna (Allium cepa L.) - to bardzo popularne warzywo w polskiej kuchni, dodawane do wielu potraw oraz spożywane na surowo. Cebula jest ceniona przez człowieka zarówno ze względu na walory smakowe, jak i właściwości lecznicze. Niestety to co służy nam dla naszych psów jest szkodliwe. Cebula w każdej postaci (surowa, blanszowana, gotowana, smażona, duszona, suszona, w proszku) jest szkodliwa dla psa.

 

Cebula jest bogata w alliinę (to przez nią płaczemy), a także kwercetynę oraz siarki i tiosiarczany. Głównymi substancjami toksycznymi, które mogą negatywnie wpływać na psi organizm są związki fenolowe oraz dwusiarczki n–propylowe. To właśnie te substancje chemiczne pod wpływem zmian zachodzących w organizmie powodują, że spożycie przez psa cebuli może doprowadzić do zatrucia, które niekiedy może przybrać formę nawet zagrażającą życiu. Objawy zatrucia mogą się pojawić po spożyciu przez psa cebuli w ilości odpowiadającej około 0,5% masy zwierzęcia (statystycznie wystarczy jedna lub dwie duże cebule, by wywołać już niepożądane reakcje). Zazwyczaj pierwszym objawem jest biegunka, a także silne wymioty. Pozostałe objawy rozwijają się między drugim, a czwartym dniem po zatruciu. Zwierzęta stają się apatyczne, może dojść wręcz do depresji. Najczęściej występuje również całkowity brak apetytu i ogólne osłabienie. Można zaobserwować bladość lub zażółcenie błon śluzowych, a z jamy ustnej psa czuć jest nieprzyjemny cebulowy zapach. Często też pojawia się gorączka oraz hemoglobinuria manifestująca się różową barwą moczu. Przyczyną takich objawów klinicznych jest niedokrwistość hemolityczna nazywana inaczej anemią hemolityczną. Wynika ona z uszkodzenia przez związki toksyczne zawarte w cebuli czerwonych krwinek w organizmie psa. W zatrutych krwinkach pojawiają się grudki zdegenerowanej hemoglobiny, które nazywane są ciałkami Heinza. Krwinki takie nie są już zdolne do prawidłowego funkcjonowania i ulegają degeneracji, przez co ich liczba drastycznie spada doprowadzając do anemii.

 

Czosnek (Allium L.) - to kolejna roślina, która ze względu na swoje właściwości aromatyczne, smakowe oraz lecznicze doskonale jest znana w polskiej kulturze. Przez nasze babcie uznany za cudowny środek o właściwościach bakteriobójczych i stosowany na wszelkiego rodzaju przeziębienia oraz jako panaceum odstraszające robaki. Uprawiany, jako warzywo i roślina ozdobna. Wykorzystywany, jako warzywo, przyprawa i roślina lecznicza (cebule czosnku oraz szczypiorek). Czosnek jest bliskim kuzynem cebuli. Wyróżnia się także dużą zawartością siarki. Ząbki czosnku zawierają olejek lotny (zwany olejkiem czosnkowym) z alliiną i enzymem allinazą, który po roztarciu czosnku zamienia allinę w allicynę (sulfotlenek dwusiarczku allilu - związek o charakterystycznym zapachu i bakteriobójczych właściwościach) i kwas pirogronowy. Poza tym olejek zawiera m.in. salicynę, fitosterole, kwas spirogenowy, amoniak oraz szereg cuchnących dwu- i trójsiarczków alkilowych i metylowych (także o właściwościach antybiotycznych). Zawartość olejku w cebulkach waha się według różnych źródeł od 0,005% do 0,4% i mocno zależy od warunków ekologicznych. W niektórych sytuacjach ze względu na stężenie olejków czosnek może być uznany całkowicie za roślinę trującą. Zawartość substancji toksycznych występuje w czosnku w nieco mniejszym natężeniu niż w cebuli, nie mniej jednak jest to bardzo kontrowersyjne warzywo. Z jednej strony posiada wiele pozytywnych właściwości: stąd też preparaty z nim są wykorzystywane w weterynarii do leczenia epizootii zapalenia naczyń chłonnych, zakażeń nicieniem Oxyuris equi, nosówki, chorób przewodu pokarmowego i ran ze stanami zapalnymi. Można też go spotkać, jako dodatek do karm przemysłowych oraz w formie sproszkowanej lub tabletek, jako panaceum na zwiększenie odporności lub też o właściwościach przeciw-pasożytniczych. Zwolennicy czosnku twierdzą, że niewielkie dawki czosnku są bezpieczne, a w wyniku reakcji obronnej komórek zwiększają wydzielanie w wątrobie endogennych przeciwutleniaczy, czemu przypisywane są korzystne efekty zdrowotne tego warzywa. Jednak w nadmiernych ilościach (dawka powyżej 0,5% masy ciała psa) czosnek dla psa staje się rośliną toksyczną. Reakcja organizmu zależna jest od ilości przyjętego czosnku, który w formie surowej jest najbardziej szkodliwy. Pierwsze objawy przedawkowania mogą manifestować się nudnościami, wymiotami i biegunką. U psów z alergią na czosnek może dojść do wstrząsu. W sytuacjach krytycznych może uszkodzeniu ulec wątroba i nerki oraz rozwija się niedokrwistość hemolityczna. W skrajnych przypadkach przedawkowanie skończyć się może śmiercią zwierzęcia.

 

Za ten dwojaki efekt działalności czosnku odpowiedzialna jest toksyczna akroleina powstająca w wyniku rozkładu siarczku diallilu, powstającego w wątrobie z alliiny oraz pozostałe dwu- i trójsiarczki alkilowe i metylowe, które podlegają w organizmie różnym przemianom.

TOKSALBUMINY

białko roślinne przyjęte doustnie nie wywołuje na ogół żadnych nieprawidłowych reakcji, jednak istnieją dwie grupy białek pochodzenia roślinnego, które są silnie toksyczne dla psa: są to toksyny bakteryjne i toksalbuminy, występujące głównie w niektórych gatunkach roślin. Toksyny bakteryjne są produktami niższych roślin.


Toksalbuminy są związkami białkowymi, o dużej złożonej cząsteczce, podobnymi strukturą do toksyn bakteryjnych i wywołującymi zbliżone reakcje fizjologiczne. Tak jak toksyny bakteryjne działają one jako antygeny, powodując powstanie przeciwciał. Podawanie wzrastającej dawki powoduje uodpornienie na nie, możliwe jest też wyprodukowanie surowic odpornościowych.


Toksalbuminy powodują aglutynacje erytrocytów (z wyjątkiem robiny, która nie aglutynuje erytrocytów psów). Toksalbuminy są białkami niedializującymi, wrażliwymi na wysoką temperaturę. Można je zniszczyć poprzez ogrzewanie.


Fitotoksyny są znacznie bardziej toksyczne przy podaniu pozajelitowym, niż doustnym. Ponadto istnieją osobnicze różnice we właściwości na te związki. W odróżnieniu od niektórych toksyn bakteryjnych i jaków węży toksalbuminy ulegają szybszej lub wolniejszej resorpcji z przewodu pokarmowego. Zwykle występuje okres utajnienia pomiędzy spożyciem, a wystąpieniem objawów zatrucia. Zatrucie objawia się podrażnieniem przewodu pokarmowego, krwawą biegunką oraz obrzękiem niektórych narządów (nerki, wątroba). Badania histologiczne pokazują nieodwracalne uszkodzenie komórek. Najbardziej znana jest toksalbumina nasion rącznika tzw. rycyna. Inne to: krotyna z krotonu, abryna z motylkowych np.: w robinii pseudoakacji, fasoli (toksalbumina rozkłada się w czasie gotowania, tak więc ugotowana fasola nie jest szkodliwa).


Rycyna
Ta toksalbumina zawarta w rączniku pospolitym (Ricinus communis), roślinie ozdobnej sadzonej w ogrodach oraz uprawianej w celach leczniczych, pochodzącej z rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae) należącej do związków charakteryzujących się wysoką toksycznością (wykazuje działanie toksyczne przy rozcieńczeniu 1:1000000). Toksyczna jest cała roślina, jednak szczególnie niebezpieczne są nasiona. Spożycie 1 nasiona rącznika (jeśli jest rozdrobnione) może być przyczyną śmiertelnego zatrucia średniej wielkości psa. Objawy pojawiają się po pewnym okresie utajenia: najwcześniej po 2 godzinach od narażenia, ale mogą też wystąpić dopiero po kilku dniach. Rycyna działa drażniąco na śluzówkę przewodu pokarmowego, a po wchłonięciu wykazuje silne działanie antygenowe i doprowadza do aglutynacji i hemolizy erytrocytów, ponadto działa hepato nefrotoksycznie. Objawami zatrucia są: wymioty, gwałtowna krwotoczna biegunka, krwiomocz, silne bóle w jamie brzusznej i oliguria. Leczenie polega na bardzo szybkim usunięciu rośliny z przewodu pokarmowego (do 0,5 1 godz. od narażenia) przez wielokrotne płukanie żołądka i podawanie zawiesiny węgla aktywowanego. Bardzo ważna jest terapia płynami ze względu na szybko rozwijającą się hipowolemię.


ZWIĄZKI POLIACETYLENOWE (poliiny)
są pochodnymi wyższych kwasów tłuszczowych powstającymi w wyniku ich odwodorowania, dekarboksylacji i przyłączenia do cząsteczki tlenu lub siarkowodoru. Zawierają kilka potrójnych wiązań typu acetylenu. Znaczenie toksykologiczne mają przede wszystkim cykutotoksyna i cykutol, występujące w szaleju jadowitym (Cicuta virosa). Jest to roślina powszechna na nizinach i pogórzach, rosnąca wzdłuż brzegów rzek, stawów, na moczarach, bagnach, torfowiskach. Cykutotoksyna należy do silnych trucizn o działaniu drgawko twórczym: działa na ośrodkowy układ nerwowy, w tym szczególnie na rdzeń przedłużony. Psy są stosunkowo oporne na jej działanie. W przypadku zatrucia tą rośliną objawy pojawiają się bardzo szybko (po 10-15 min). Zwykle są to napady silnych skurczów tonicznych (przypominających zatrucie strychniną), którym towarzyszy ślinotok; szybko dochodzi do zaburzeń oddychania i utraty przytomności, szybko też może nastąpić śmierć wskutek porażenia ośrodka oddechowego. W przypadku zatrucia szalejem niezbędne jest natychmiastowe podjęcie leczenia.

 

KWAS SZCZAWIOWY, KRYSZTAŁY SZCZAWIANU WAPNIA I SZCZAWIANY

kwas szczawiowy jest to często występujący w przyrodzie, najprostszy kwas dwukarboksylowy, rozpuszczalny w wodzie. Zaliczany jest do tzw. substancji antyodżywczych. Kwas ten tworzy nierozpuszczalne sole z metalami dwu- i trójwartościowymi co powoduje, że następuje zmniejszenie ich wchłaniania.

 

Jego szkodliwość dla psów przejawia się w tym, iż tworzy on z wapniem i magnezem trudno rozpuszczalne sole, uniemożliwiając przyswojenie tych składników przez organizm, co prowadzi do odwapnienia kości i zaburzeń równowagi mineralnej w ustroju. Ponadto szczawian wapniowy, jako trudno rozpuszczalny związek odkłada się w nerkach (szczególnie w miedniczkach nerkowych) w postaci "kamieni nerkowych" lub "piasku".

 

Nierozpuszczalne szczawiany wapnia występują zazwyczaj w postaci igieł w częściach roślin zawierających np. sok (liście). Rośliny mogą zawierać wiele takich igieł lub jeden większy wykształcony kryształ.  Niektóre rośliny zawierają tzw. szczawiany czyli organiczne związki chemiczne sole i estry kwasu szczawiowego. Szczawiany (sole) są zwykle trudno rozpuszczalne w wodzie. Wyjątek stanowią szczawiany amonu i metali alkalicznych.

 

O ile w przypadku zjedzenia rośliny zawierającej kwas szczawiowy może dojść do objawów ujawnionych po jakimś okresie czasu i w skutek nadmiernego spożywania roślinności bogatej w ten kwas, tak kontakt z igłami powoduje bardzo silną reakcję histaminową ze strony błon śluzowych polegającą na ich zaczerwienieniu. Następuje szybki obrzęk, nadmierne ślinienie, bolesność lub świąd języka, pokrzywka, podrażnienie przewodu pokarmowego, problemy z przełykaniem, wymioty, utrata głosu lub chrypa. W takim przypadku potrzebna jest natychmiastowa pomoc lekarska.

 

Kwas szczawiowy, kryształy szczawianu wapnia, bądź szczawiany występują w bardzo wielu roślinach. Odnajdziemy je zarówno w roślinach uznanych za jadalne (warzywa i niektóre owoce), a także w roślinności ozdobnej i dziko rosnącej. Stąd też pies może mieć styczność z kwasem szczawiowym, kryształami szczawianu wapnia, bądź szczawianami, nie tylko podczas przypadkowego zjedzenia roślinności uprawianej w domu, ogrodzie, lub też dziko rosnącej, ale także źle skomponowana dieta może dostarczać mu zbytnie ilości, kwasu szczawiowego.

 

Zwykle najwięcej kwasu szczawiowego jest w liściach i ogonkach liściowych, a jego ilość wzrasta w czasie wegetacji - starsze rośliny (np. z jesiennych zbiorów) zawierają go znacznie więcej niż młode. Szczególnie bogate w kwas szczawiowy są ogonki liściowe w okresie kwitnienia i owocowania. Mniejszą ilość szczawianów stwierdzano w warzywach z upraw szklarniowych, a większą w warzywach gruntowych.

 

Ograniczajmy do minimum w diecie psa warzywa i owoce obfitujące w ten związek, szczególnie te wymienione na poniższej liście:

  • szpinak (320-1260 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • rabarbar ogrodowy (277-1336 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • botwina (300-920 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • szczaw zwyczajny (270-730 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • buraki czerwone (121-450 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);

  • pietruszka - natka - (140-200 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);

  • portulaka warzywna (130 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g).

  • ziemniaki (20-141 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);

  • fasola (10-115 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);

Jakie jeszcze warzywa i owoce zawierają umiarkowane ilości kwasu szczawiowego?

  • brukselka (5-37 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • cykoria (15-27 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • mandarynki i pomarańcze (20-30 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • morele (5-15 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • marchew (5-60 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • papryka (5-36 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • pomidory (5-35 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • korzeń selera (17-60 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • liście selera (35-65 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • porzeczki (2-90 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • truskawki  (2-47 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);
  • sałata (5-20 zawartość kwasu szczawiowego w mg/100g);

Gdzie jeszcze stwierdzono obecność kwasu szczawiowego?

  • jeżyny;
  • borówki (jagody);
  • maliny;
  • bataty;
  • brokuły;
  • dynia;
  • rzepa
  • rzodkiewka;
  • kiwi;
  • figi;
  • karambola;
  • większość orzechów;
  • większość roślin strączkowych;
  • większość roślin kapustowatych;
  • szczaw gajowy;
  • banan;
  • ananas.

Pamiętajmy również, że wiele innych roślin uprawianych w domowych wnętrzach, bądź też sadzonych w przydomowych ogrodach i spotykanych codziennie na spacerach zawiera różne ilości ww. związków np.:

  • Komosa biała (Chenopodium album) - zawiera ekstremalne ilości kwasu szczawiowego;

  • Szczaw polny (Rumex acetosella L.) - bardzo duże ilości kwasu szczawiowego;

  • Herbata chińska (Camellia sinensis L.) - szczawiany;

  • Sałata jadowita (Latex exudate) - kwas szczawiowy;

  • Owies (Avena L.) - kwas szczawiowy;

  • Kolendra siewna (Coriandrum sativum) - kwas szczawiowy;

  • Mięta kłosowa (Mentha spicata) - kwas szczawiowy;

  • rośliny z rodzaju Winorośl (Vitis L.) - śladowe ilości kwasu szczawiowego;

  • Winobluszcz japoński (Parthenocissus tricuspidata) - kwas szczawiowy;

  • rośliny z rodzaju Żółtosocza (Xanthosoma Blume ex Decne.) - kwas szczawiowy;

  • rośliny z rodzaju Difenbachia (Dieffenbachia Schott) - szczawian wapnia, kwas szczawiowy, szczawiany;
  • rośliny z rodzaju Filodendron (Philodendron Schott) - szczawiany wapnia;
  • rośliny z rodzaju Epipremnum (Epipremnum Schott) - szczawiany wapnia;
  • rośliny z rodzaju Monstera (Monstera Adans.) - szczawiany wapnia;
  • Szczawik zajęczy (Oxalis acetosella) - kwas szczawiowy.

GOITRYNA

W literaturze polskiej niewiele można znaleźć o goitrynach - czyli związkach chemicznych, obecnych w wielu popularnych roślinach. Około 50 lat temu stwierdzono, że u królików karmionych wyłącznie kapustą zdarzały się wypadki wola, które znikało po podaniu większej ilości jodu. Dalsze badania wykazały, że w niektórych roślinach, zwłaszcza kapustnych, znajduje się substancja o właściwościach wolotwórczych, hamująca gromadzenie jodu w tarczycy i obniżająca powstawanie tyroksyny. Związek ten wyizolowany został z rutabagi i nazwany goitryną. W przyrodzie znajduje się w postaci nieczynnej progoitryny, która dopiero po enzymatycznej hydrolizie wykazuje aktywność biologiczną. Długotrwałe spożywanie roślin obfitujących w goitryny powoduje zaburzenia funkcjonowania tarczycy. Najbardziej znanymi roślinami zawierającymi goitryny są:

  • rzeżucha (Lepidium sativum);

  • soja (Glycine Willd.);

  • fasola (Phaseolus vulgaris L.);

  • groch (Pisum sativum);

  • kapusta (Brassica oleracea var. capitata L. var. capitata L.);

  • kalafior (Brassica oleracea L. var.botrytis L.);

  • kapusta pekińska (Brassica rapa L. subsp. pekinensis);

  • brukselka (Brassica oleracea L. var. gemmifera (DC.) Zenker);

  • jarmuż (Brassica oleracea L. var. sabellica L.); mMango (Mangifera indica);

  • winogrona (Vitis vinifera).

ŻYWICA

żywice naturalne są wydzielinami roślin drzewiastych rosnących w różnych strefach klimatycznych. Głównie drzewa iglaste: sosna, świerk, cedr, jodła, cis, cyprys, a także drzewa liściaste: topola, brzoza, wiśnia - wytwarzają żywicę. Żywica występuje w zbiornikach i kanałach żywicznych korzeni, kory i łodyg. Żywica stanowi produkt uboczny przemiany materii, który magazynowany jest w kanałach żywicznych. Aktywne przewody żywiczne tworzą sieć naczyń w drewnie bielastym (bielu). Przewody żywiczne nie występują u cisa i jałowca, natomiast u jodły znajdują się zbiorniki (pęcherze) gromadzące żywice. W przypadku niektórych gatunków drzew liściastych (szczególnie z rejonów tropikalnych) występują podobne przewody, które wytwarzają substancje gumowo - żywiczne, np. kauczuk naturalny.

 

Przy zranieniu drzewa wypływa ona na zewnątrz, krzepnie i zasklepia ranę. Dzięki właściwościom grzybobójczym i bakteriobójczym chroni roślinę przed przenikaniem szkodliwych mikroorganizmów do wnętrzna rośliny. Jej nieprzyjemny smak ma za zadanie zniechęcać roślinożerców do obgryzania pędów i pąków kwiatowych. Nazwa "żywica" wzięła się stąd, że "ożywia" - goi i balsamuje rany drzewa. Żywica naturalna w stanie ciekłym charakteryzuje się dużą lepkością, w stanie półstałym jest gumowata, przechodząc w stan stały traci właściwości klejowe i plastyczne, natomiast nabiera twardości. Ogólnie rzecz ujmując żywica jest bezpostaciowym polimerem złożonym z mieszaniny drobnych cząstek: olejków eterycznych, terpenów, estrów, kwasów i węglowodorów. Żywica występująca u gatunków drzew iglastych jest wydzieliną składającą się z węglowodorów terpenowych oraz terpenoidów, wśród których przeważają kwasy żywiczne. Poza tymi związkami w żywicy drzew iglastych występują również pochodne alkoholowe terpenów, kwasy tłuszczowe oraz takie związki aromatyczne, jak tropolony i lignany.

Najczęściej spotykane terpeny w żywicy to:

  • bicykliczne terpeny: alfa-pinen, beta-pinen, delta-3 caren i sabinen;

  • monocykliczne terpeny: limonen i terpinolen;

  • trójpierścieniowe seskwiterpeny, longifolen, kariofilen i delta-kadinen (w mniejszych ilościach).

Niektóre żywice zawierają także dużą ilość kwasów żywicznych. Miękkie żywice, są znane jako "oleożywice", a żywice zawierające kwas benzoesowy lub kwas cynamonowy nazywane są balsamami. Inne naturalne roślinne produkty żywiczne mogą stanowić mieszankę substancji śluzowatej lub gumowatej i znane są, jako gumowe żywice. Wiele żywic posiada bardzo charakterystyczny zapach, który nadają im zawarte w nich olejki eteryczne.

 

Kolor żywicy zależny jest od gatunku rośliny i przejawia się w odcieniach karmelu, jak również mlecznej bieli, zieleni, błękitu, czerwieni i szarości. Może być transparentna, gdyż jej przejrzystość uzależniona jest od zawartych w niej pęcherzyków powietrza.

 

Ciekawą formą żywic są skamieniałe formy kopalnych żywic np. dobrze wszystkim znany bursztyn (utworzony z żywicy drzew iglastych i rzadziej z żywicy drzew liściastych z rodziny bobowatych), kauri (utworzony z żywicy drzewa kauri), kopal (składający się z żywic niektórych drzew tropikalnych (iglastych lub liściastych), występujący bogato w różnych odmianach w krajach strefy podzwrotnikowej).

Żywica stanowi surowiec do produkcji naturalnej kalafonii i terpentyny. Człowiek znalazł szerokie zastosowanie dla żywic naturalnych. Są one wykorzystywane w różnych gałęziach przemysłu (chemia, produkcja, kosmetyka itd.)

Najbardziej znane żywicodajne rośliny rosnące w naszej strefie klimatycznej:

  • rośliny z rodzaju Sosna (Pinus L.);

  • rośliny z rodzaju Jodła (Abies);

  • rośliny z rodzaju Cedr (Cedrus);

  • rośliny z rodzaju Świerk (Picea);

  • rośliny z rodzaju Cyprys (Cupressus L.).

Najbardziej znane egzotyczne żywicodajne rośliny:

  • rośliny z rodzaju Shorea pochodzące głównie z Malezji i Indonezji;

  • rośliny z rodzaju Balanocarpus pochodzące głównie z tropikalnej Afryki, Płd. Ameryki, Chin i Borneo;

  • rośliny z rodzaju Hopea pochodzące głównie z Płd. Chin, Sri Lanki, Malezji i Nowej Gwinei;

  • drzewa lakowe: Rhus verniciflua (Japonia), Rhus succedanea (Chiny) i Melossorreha lappifera (Kambodża);

  • rośliny z rodzaju Kadzidla, kadzidłowiec (Boswellia) występujące na terenie Afryki i Bliskiego Wschodu;

  • rośliny z rodzaju Balsamowiec (Commiphora) występujących głównie w Afryce oraz na Bliskim Wschodzie.

W zależności od ilości i rodzaju spożytej rośliny z substancjami żywicznymi mogą wystąpić u psa różne dolegliwości. Począwszy od zaburzeń żołądkowo-jelitowych (wymioty, biegunka) na bardzo poważnym zatruciu kończąc, które może dać objawy również ze strony układu nerwowego, oddechowego i krwionośnego.

 

SOK MLECZNY

ciekawą grupę stanowią rośliny, których specjalnie przystosowane tkanki wydzielają tzw. sok mleczny. Najbardziej rozpowszechnione tkanki wydzielające sok mleczny to: rurki mleczne i naczynia mleczne. Rurki mleczne nieczłonowane są to pojedyncze bardzo długie i rozgałęzione wielojądrowe komórki wypełnione sokiem mlecznym. Przenikają one całe ciało rośliny, od korzenia do wierzchołków pędu. Rurki mleczne występują u niewielu roślin, głownie w rodzinie wilczomleczowatych i morwowatych. O wiele częstsze są rurki mleczne członowane, czyli naczynia mleczne. Powstają one z połączenia wielu komórek jednojądrowych, które zatracają oddzielające się przegrody i tworzą sieć rurek przenikających całą roślinę. Ścianki całego systemu naczyń mlecznych wyściela cytoplazma z dużą ilością jąder komórkowych, a wnętrze zajmuje sok mleczny odgraniczony przez tonoplast i wykazujący duże ciśnienie hydrostatyczne. Sok mleczny jest to swoista zawiesina wodna gromadzona w wakuolach komórek mlecznych roślin i w zależności od składu może mieć barwę białą (mleczną), żółtą, pomarańczową, czy czerwoną. W skład zawiesiny wchodzą: cukry, żywice, woski, gumy, białka, olejki lotne, alkaloidy i inne związki chemiczne. Obecność lub brak soku mlecznego jest cechą taksonomiczną. Sok mleczny wydzielany jest podczas uszkodzenia rośliny (naderwanie łodygi, liścia, kwiatu, korzenia). W naturze ze względu na właściwości smakowe sok mleczny ma za zadanie odstraszać roślinożerców. Ogólnie rzecz ujmując sok mleczny posiadają m.in. przedstawiciele makowatych, wilczomleczowatych i astrowatych.


Dla człowieka sok mleczny niektórych roślin ma znaczenie użytkowe i może służyć do wyrobu kauczuku naturalnego oraz produktów leczniczych. Jednak ze względu na specyficzny skład większość soków mlecznych po zetknięciu z nimi działa drażniąco na śluzówkę jamy ustnej, przewodu pokarmowego oraz na oczy. Powodują łzawienie, pieczenie i zaczerwienienie oczu. Wywołują podrażnienie śluzówki nosa, kichanie, katar oraz podrażnienie jamy ustnej. Mogą pojawić się wymioty, biegunka oraz objawy ze strony układu nerwowego i krwionośnego: drżenia mięśni, depresja ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenia pracy serca (bradykardia, arytmia) oraz układu oddechowego. Zaburzenia krążenia mogą być zagrożeniem dla życia. Sok mleczny wytwarzają wilczomlecze
(Euphorbia), które dość często goszczą w naszych domach. Do roślin z tej grupy należy też gwiazda betlejemska, czyli poinsecja (Euphorbia pulcherrima). Uważa się, że najbardziej toksycznymi jej częściami są czerwone, różowe lub białe przykwiatki. Podobne właściwości ma sok mleczny krotonu (Codiaeum variegatum) - znanej rośliny doniczkowej, też z rodziny wilczomleczowatych. Do innych znanych roślin, których sok mleczny ma niekorzystny wpływ na organizm psa należą rośliny z rodziny astrowatych np. sałata jadowita (Lactuca virosa L.), sałata kompasowa (Lactuca serriola L.), sałata indyjska (Lactuca indica L.), mlecz polny (Sonchus arvensis L.). Z rodziny makowatych (Papaveraceae Juss.) np. sok mleczny wytwarzany przez rośliny z rodzaju mak (Papaver L.).

 

NIE TYLKO TRUCIZNY


Oprócz zawartości trujących i szkodliwych substancji wiele roślin może stanowić dla psa niebezpieczeństwo jeszcze z jednego powodu. Część z nich natura wyposażyła w kolce, ciernie i/lub bardzo ostre liście. Takie wyposażenie ma chronić rośliny przed roślinożernymi zwierzętami chętnie zjadającymi ich liście lub owoce. Jednak dla psa bliskie spotkanie z nimi w postaci nadepnięcia lub przypadkowego wpadnięcia w nie, a także próba zjedzenia może skończyć się dotkliwym powbijaniem kolców w skórę lub poprzecinaniem delikatniejszych partii skóry. Należą do nich przede wszystkim:

  • rośliny z rodzaju róża (Rosa L.);

  • większość kaktusów;

  • malina właściwa (Rubus idaeus L.);

  • rośliny z rodzaju Jeżyna (Rubus L.);

  • rośliny z rodzaju ostrokrzew (Ilex L.);

  • wilżyna ciernista (Ononis spinosa L.);

  • rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.);

  • ognik szkarłatny (Pyracantha coccinea M.Roem);

  • karagana syberyjska (Caragana arborescens Lam.);

  • rośliny z rodzaju głóg (Crataegus L.);

  • rośliny z rodzaju oset (Carduus L.);

  • rośliny z rodzaju ostrożeń (Cirsium Mill.);

  • rośliny z rodzaju berberys (Berberis L.)

  • bliźniczka psia trawka (Nardus stricta L.);

  • rośliny z rodzaju trzcinnik (Calamagrostis Adans.);

  • rośliny z rodzaju pigwowiec (Chaenomeles Lindl.)

  • rośliny z rodzaju kasztanowiec (Aesculus L.) - kolce na osłonkach owoców;

  • śliwa tarnina (Prunus spinosa L.);

  • robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia L.);

  • rośliny z rodzaju jukka (Yucca L.);

  • rośliny z rodzaju dracena (Dracaena L.).

Pamiętajmy, że o ile do własnego ogrodu i domowego wnętrza możemy sami wybrać rośliny takie, jakie nam odpowiadają, tak na  łąkach, w lasach, parkach, podmiejskich ogrodach, czy w domach i ogrodach znajomych z pewnością znajdziemy wiele roślin zawierających substancje o działaniu tak silnym, że mogą spowodować zatrucia prowadzące nawet do śmierci. W przypadku roślin wyższych diagnostyka zatruć jest bardzo trudna i czasami jedyną wskazówką dla lekarza może być to, że zdołamy zauważyć moment zjedzenia rośliny przez psa. W wielu przypadkach leczenie ogranicza się w zasadzie do działań objawowych, ponieważ dla sporej grupy substancji występujących w roślinach brak jest specyficznych odtrutek. Dlatego rzeczą najważniejszą jest przede wszystkim zapobieganie takim zatruciom. Pierwszym krokiem jest dokładne zapoznanie się, chociażby z ww. spisem, który powinien ułatwić identyfikację roślin stanowiących potencjalne zagrożenie. Drugim krokiem jest obserwacja pupila i prawidłowe zabezpieczenie go np. poprzez nałożenie kagańca (o ile zwierzę ma ciągoty do podjadania roślin i różnych spacerowych znalezisk) oraz odseparowanie go od roślin uprawianych, które mogą stanowić dla niego zagrożenie.

 

W każdym przypadku, gdy podejrzewacie, iż pies mógł ulec zatruciu w wyniku zjedzenia niebezpiecznej rośliny, bądź też wystąpiły jakieś reakcje uczuleniowe w wyniku kontaktu z taką rośliną potrzebna jest niezwłoczna pomoc lekarska. Czym szybciej udzielona, tym większa jest szansa na zminimalizowanie skutków działania toksyn, włącznie z uratowaniem psu życia.

 

Polecamy też artykuł:

Produkty żywnościowe oraz kompilacje, których twój pies powinien się wystrzegać.

 

Bibliografia:
1. Bahri L.El., Belguith J., Youssef S.B., Bellil H.: Hyoscyamus Falezlez C: A Poisonous Plant of North Africa, Vet. Hum. Toxicol. 1996.
2. Burda P.R.: Zatrucia ostre grzybami i roślinami wyższymi, PWN, 1998.
3. Campbell A., Chapman M.: Handbook of Poisonong in Dogs and Cats, Blackwell Science 2000.
4. Cheeke P.R.: Natural Toxicants in Feeds, Forages, and Poisonous Plants, Interstate Publishers, 1998.
5. D'Mello J.P.F.: Plant and Fungal Toxicants, CRC Press, 1997 Kohlmünzer S.: Farmakognozja, podręcznik dla studentów farmacji, PZWL, 1998.
6. Knight M.W., Dorman D.C.: Selected poisonous plant concerns in small animals, Veterinary Medicine 1997.
7. Krenzelok E.P., Jacobsen T.D., Aronis J.M.: Plant Exposures: A State Profile of the Most Common Species, Vet. Hum. Toxicol. 1996.
8. Lorgue G., Lechenet J., Riviére A.: Clinical Veterinary Toxicology, Blackwell Science 1996.
9. D.G. Carlson, J.M. Giffin "Domowy poradnik weterynaryjny dla właścicieli psów".
10. Osweiler G.D.: Toxicology, Williams and Wilkins, 1996.
11. Summary Report of The European Agency for the Evaluation of Medicinal Products, Veterinary Medicines Evaluation Unit, 1999.
12. Knight A.P.: Guide to Poisonous Plants, College of Veterinary Medicine and Biomedical Sciences, Colorado State University, 1999.
13. Poisonous Plants Home Page, Cornell University, 1999.
14. Poisonous Plants and Plant Parts, http://aggie-horticulture.tamu.edu/.
15. Goetz R.J., Jordan T.N., McCain J.W., Su N.Y.: Indiana Plants Poisonous to Livestock and Pets, Cooperative Extension Service, Purdue Uniwersity of Indiana, http://vet.purdue.edu/
16. Pet Poison Prevention Tips, Poisonous Plants Virtual Tour, Prevention of Small animal Poisonings ASPCA, Animal Poison Control Center, University of Illinois, 2001.

17. "Toksykologia współczesna" W. Seńczyk;

18. "Poisonus Plants in Britan and their effects on Animal and Man" M. R. Cooper, A. W. Johnson;

19. "Toksykologia weterynaryjna" M. Bohosiewicz;

20. "Veterinary toxicology: basic and clinical principles" Ramesh Chandra Gupta;

21. "Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami" M. Henneberg, E. Skrzydlewska; Harrison G., Lightfoot T.

22. "Clinical Avian Medicine"; Pees M.

23. http://rozanski.li/?p=2061

24. http://studente.pl/farmacja/gnozja/fitochemia.pdf

25. http://kosmos.icm.edu.pl/PDF/2007/155.pdf

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768