O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

 

Śmierć z uśmiechem na ustach - tężec

 

Rozwój medycyny weterynaryjnej sprawił, że współcześnie niewiele jest chorób, na które nie ma opracowanych skutecznych schematów postępowania. W literaturze weterynaryjnej możemy znaleźć opisy większości jednostek chorobowych, a wdrażane środki ostrożności, szeroka profilaktyka i poprawa warunków bytowych psów sprawiła, że obecnie o wielu chorobach trapiących ten gatunek słyszy się nader rzadko. Nie oznacza to jednak, że nie istnieją. Jedną z takich jednostek chorobowych jest tężec.

 

Tężec jest chorobą znaną od tysięcy lat, a pierwsze wzmianki o niej pochodzą z V w p.n.e. Skutki choroby miały charakter niszczycielski w czasach, gdy leczenie tej choroby nie było znane. Dzięki rozwojowi medycyny, pod koniec XIX i na początku XX wieku nastąpiła rewolucyjna poprawa w sposobie leczenia tężca. Współcześnie na hasło „tężec” nikt nie wpada w panikę, ale przed XX wiekiem, zarówno w medycynie ludzkiej jak i weterynarii, strach przed chorobą był bardzo duży.

 

W 1884 roku nieniecki internista, Arthur Nicolaier, wyizolował podobną do strychniny toksynę tężca z wolno żyjących beztlenowych bakterii glebowych. Etiologia choroby została dokładniej wyjaśniona w 1884 roku przez Antonio Carle i Giorgio Rattone, dwóch patologów z Uniwersytetu w Turynie, którzy po raz pierwszy wykazali zdolność przenoszenia tężca. Badacze doprowadzili do wywołania choroby u królików, wstrzykując im do nerwów kulszowych ropę pobraną od osoby ze śmiertelnym w przebiegu tężcem.

 

W 1891 roku bakteria odpowiedzialna za tężec została wyizolowana od ludzkiej ofiary tej choroby przez japońskiego lekarza i bakteriologa, Kitasato Shibasaburo, który później wykazał, że bakterie tężca mogą wywołać chorobę po wstrzyknięciu ich zwierzętom, a wytwarzana przez nie toksyna może zostać zneutralizowana przez specyficzne przeciwciała.

 

W 1897 roku francuski lekarz weterynarii i mikrobiolog, Edmond Nocard wykazał, że antytoksyna tężcowa wywołuje u ludzi odporność bierną i może być stosowana w profilaktyce i leczeniu tego schorzenia. Szczepionkę przeciw toksoidowi tężcowemu opracował Pierre Descombey w 1924 roku. Wraz z odkryciem zarówno antytoksyny tężcowej jak i anatoksyny tężcowej, tężec przekształcił się z zabójcy w jednostkę chorobową, której obecnie można zapobiegać, a przede wszystkim skutecznie leczyć.

 

Tężec jest ostrą i ciężką w przebiegu chorobą przyranną zwierząt oraz ludzi. Jest to choroba zakaźna o wysokiej śmiertelności, którą wywołuje bakteryjny czynnik zakaźny. Nie jest to jednak choroba zaraźliwa, ponieważ jej przyczyną nie są same bakterie, a egzotoksyny (o charakterze neurotoksyn) wytwarzane w określonych warunkach przez te bakterie.

 

Laseczki tężca (Clostridium tetani) należą do grupy bakterii beztlenowych, Gram-dodatnich, które tworzą przetrwalniki. Okrągłe przetrwalniki powstające na jednym biegunie komórki nadają laseczce tężca charakterystyczny kształt pałeczki dobosza. Zgodnie z przyjętą taksonomią, laseczka tężca należy do rzędu Clostridiales, rodziny Clostridiaceae, rodzaju Clostridium. Wielkość drobnoustrojów wynosi około 0,5-2 µm x 2-18 µm. 

 

mikrografia w świetle koloryzowanym przedstawiająca Clostridium tetani

mikroskop optyczny; powiększenie X2000

 

Bakterie tężca przejściowo bytują w przewodzie pokarmowym różnych gatunków zwierząt roślinożernych i wszystkożernych, a także ludzi, nie powodując u nich choroby. Patogenność tych mikroorganizmów ujawnia się dopiero przy zaistnieniu odpowiednich warunków. W postaci przetrwalników (forma umożliwiająca bakteriom przetrwanie niekorzystnych warunków) uwalnianie są wraz z kałem do środowiska. W tej formie mogą przetrwać w środowisku nawet w trudnych warunkach.

 

Tężec jest powszechną chorobą zakaźną występującą na całym świecie. Najczęściej jednak występuje w krajach o ciepłym klimacie i tam gdzie do nawożenia pól stosuje się przeważnie nawozy naturalne. Wyschnięte odchody roznoszone przez wiatr przyczyniają się do rozprzestrzeniania przetrwalników bakterii w środowisku. Zanieczyszczona kałem ludzi i zwierząt gleba jest głównym rezerwuarem bakterii. Zwiększona wilgotność, uprawa i nawożenie gleby sprzyjają przetrwaniu endosporom. Ziemia, piasek i kurz na terenach sąsiadujących z pastwiskami i wybiegami dla koni bywają znacznie skażone tymi patogenami. Najwięcej przypadków choroby notowanych jest w miesiącach letnich.

 

Formy przetrwalnikowe laseczki tężca są wyjątkowo stabilne w środowisku i zachowują zdolność kiełkowania oraz wywoływania choroby przez bardzo długi okres czasu. W stanie wysuszonym mogą przetrwać ponad 10 lat. Są odporne na działanie etanolu, fenolu lub formaliny, ale może je unieszkodliwić autoklawowanie w 121°C i 103 kPa (15 psi) przez 15-20 minut. Wzrost w kulturze jest optymalny w temperaturze 37°C w warunkach ściśle beztlenowych. Formy wegetatywne są mniej odporne na działanie czynników fizykochemicznych i giną w temperaturze 50°C.

 

Wrażliwość na zakażenie

 

Różne gatunki zwierząt wykazują różną wrażliwość na toksynę tężcową. Jedynie ptaki uważa się za odporne. Zwierzęciem najczęściej zapadającym na tężec jest koń. Ludzie i inne zwierzęta gospodarskie są mniej wrażliwe, niż konie, ale nadal są bardzo podatne na tę chorobę. Koty uważane są za bardzo odporne i prawie nigdy nie chorują. U psów wrażliwość jest umiarkowana.

 

Gatunek

Wrażliwość

koń 1 (najbardziej wrażliwy)
świnka morska 2
człowiek 3
mysz 12
królik 24
pies 600
kot 7200
kurczak 360 000 (najmniej podatny)

Koniowi przypisano dowolną wartość 1, gdzie 1 oznacza najbardziej podatny.
Wartości wrażliwości odnoszą się do porównywalnej ilości toksyny wymaganej  do wywołania

choroby klinicznej,, przy czym rosnące wartości wskazują na malejącą podatność.

 

Częstość występowania choroby u psów jest stosunkowo niska, co może być związane z naturalną odpornością gatunkową psów na toksynę wytwarzaną przez te bakterie. Wrodzona oporność związana jest z niezdolnością toksyny do penetracji i wiązania się z tkanką nerwową. Bezpośrednie wstrzyknięcia toksyny do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) powodują te same objawy u różnych gatunków. Wydaje się, że tężec przebiega ciężej u młodszych zwierząt i może to być związane z naturalną odpornością nabywaną wraz z wiekiem i zwiększoną ekspozycją na środowisko.
 

Na zakażenie narażone są wszystkie psy, a ryzyko wrasta u:

  • szczeniąt w okresie wymiany zębów (zranienia dziąseł w wyniku żucia i gryzienia skażonych sporami kamieni, patyków);

  • psów chętnie kopiących dołki (zranienie opuszek łap, złamania pazurów i zanieczyszczenie ran glebą zawierającą spory);

  • psów przebywających w pobliżu stadnin, owczarni i obór;

  • psów mających kontakt ze zwierzętami gospodarskimi, a zwłaszcza końmi, krowami i owcami;

  • psów utrzymywanych w złych warunkach środowiskowych;

  • psów wiejskich;

  • psów pasterskich;

  • psów myśliwskich;

  • psów stróżujących;

  • psów zjadających odpadki i odchody.

Wystąpienie tężca u psów wiąże się głównie z urazami mechanicznymi, ranami przypadkowymi, krwawymi zabiegami chirurgicznymi (najczęściej zgłaszaną procedurą jest niedawno wykonana owariohisterektomia) lub przez jamę ustną w związku z ropieniem korzenia zęba lub wymianą zębów u szczeniąt, gdy dochodzi do zanieczyszczenia ran przez przetrwalniki laseczki tężca bytujące w środowisku. Laseczki tężca nie należą do inwazyjnych bakterii i namnażają się głównie w miejscu wtargnięcia do organizmu ich przetrwalników.

 

Do zakażenia może dojść poprzez:

  • uszkodzone powłoki skórne;

  • błony śluzowe;

  • rany szarpane;

  • rany miażdżone;

  • rany kłute;

  • oparzenia;

  • odmrożenia;

  • złamania z przerwaniem ciągłości tkanek;

  • powierzchniowe zranienia i otarcia skóry;

  • przewlekłe owrzodzenia;

  • zapalenia skóry;

  • zapalenie dziąseł (kieszonki);

  • uszkodzone pazury;

  • poporodowe uszkodzenia dróg rodnych;

  • zabiegi chirurgiczne.

Zachorowanie na tężec wzrasta, gdy:

  • skaleczenie jest głębokie;

  • rana jest szarpana;

  • wystąpiło poparzenie lub odmrożenie;

  • pies został pogryziony przez innego psa lub zwierzę;

  • rana jest zanieczyszczona, zwłaszcza glebą lub obornikiem;

  • rana nie została natychmiast oczyszczona i odkażona;

  • z powodu zranienia pies stracił dużą ilość krwi;

  • zabieg chirurgiczny był przeprowadzony w złych warunkach i bez odpowiedniej aseptyki;

  • poród odbył się w złych warunkach higienicznych.

Generalnie każde zranienie i otarcie skóry stwarza ryzyko zakażenia. W ranach płytkich i drobnych skaleczeniach może również dochodzić do namnażania się laseczek tężca, sprzyjają temu dodatkowe zakażenia drobnoustrojami tlenowymi, które zużywając tlen wytwarzają warunki korzystne do rozwoju laseczek tężca, a także obecność w ranie tkanki martwicowej oraz ciał obcych, zwłaszcza ziemi z domieszką wapnia. Ponadto tworzące się szybko blizny i strupy także mogą efektywnie odizolować miejsce wniknięcia przetrwalników od tlenu, co będzie sprzyjało ich rozwojowi.

 

Przebieg choroby, okres inkubacji i objawy

 

Tężec kliniczny rozwija się, gdy przetrwalniki wnikają w rany, w których warunki beztlenowe sprzyjają wytwarzaniu form wegetatywnych i dochodzi do uwalniania toksyn w toku namnażania i autolizy komórek bakteryjnych. Zatem szczególnie niebezpieczne są takie rany i zranienia, przy których szybko dochodzi do odcięcia dopływu tlenu, co stwarza dogodne warunki do rozwoju bakterii. Najważniejszymi czynnikami wirulencji laseczki tężca są dwie toksyny: tetanolizyna i tetanospazmina.

 

Tetanolizyna jest wrażliwą na tlen hemolizyną, która sprzyja beztlenowym warunkom namnażania laseczki tężca, powodując miejscową martwicę tkanek. Aktywność tej toksyny jest hamowana przez tlen i cholesterol obecny w surowicy. Tetanospazmina (masa cząsteczkowa 176 000) to kodowana plazmidowo, ciepłowrażliwa białkowa neurotoksyna, będąca głównym czynnikiem chorobotwórczości tych bakterii.

 

Tetanospazmina jest ciepłochwiejną toksyną blokującą neuroprzekaźniki (glicyna, kwas gamma-aminomasłowy), typu A-B, wytwarzaną w stacjonarnej fazie wzrostu i uwalnianą w czasie lizy laseczek. Nie jest wchłaniana z przewodu pokarmowego, ponieważ soki trawienne zwykle niszczą ją. U noworodków może wystąpić wchłanianie, a zespół ten obserwowano u ludzi. Wysoka masa cząsteczkowa toksyny uniemożliwia jej przeniknięcie do łożyska.

 

W trakcie uwalniania z komórek tetanospazmina jest przekształcana w formę czynną przez własną endogenną proteazę, która rozcina tetanospasminę będącą peptydowym łańcuchem, na dwie podjednostki: lekką (łańcuch A) i ciężką (łańcuch B). Część A jest odpowiedzialna za właściwości toksyczne, a część B odpowiedzialna jest za wiązanie z polisialogangliozydami i glikoproteinami neuronów motorycznych. Oba łańcuchy pozostają jednak połączone mostkami dwusiarczkowymi i wiązaniami niekonwalencyjnymi.

 

Łańcuch B wiąże się z receptorem błonowym neuronu, natomiast peptydowy łańcuch A wnika do obwodowych nerwów ruchowych i przemieszcza się wzdłuż włókien aksonów do ośrodkowego układu nerwowego, gdzie umiejscawia się w pęcherzykach synaptycznych neuronów wstawkowych, hamując uwalnianie glicyny - neuroprzekaźnika blokującego wydzielanie acetylocholiny. W wyniku tego, dochodzi do równoczesnego skurczu par mięśni - prostowników i zginaczy, prowadząc do porażenia spastycznego. Wiązanie tetanospazminy z neuronami motorycznymi jest nieodwracalne.

 

potencjalne drogi rozprzestrzeniania toksyny tężcowej do OUN

 

Okres inkubacji tężca wynosi od 3 do 50 dni, przy czym bardziej typowy jest okres od 5 do 10 dni. Okres ten jest wprost proporcjonalny do odległości pierwotnie zakażonej rany od centralnego układu nerwowego. Rany bliżej głowy (tj. mózgu) są związane z szybszym początkiem choroby i uogólnionymi objawami OUN, niż urazy odległych kończyn Ze względu na wysoką naturalną odporność psów na tetanospazminę (w porównaniu z końmi i ludźmi), warto wiedzieć, że chore psy mogą mieć dłuższy okres inkubacji (nawet 3 tygodnie). W zależności od czasu, który upłynął od zakażenia (często jest trudny do uchwycenia), objawy tężca są zróżnicowane. Wyróżnić można postać uogólnioną tężca oraz postać miejscową. U psów miejscowy tężec występuje częściej niż uogólniony.

 

U psów tężec miejscowy dotyczy okolicy zarażenia i objawia się zwiększoną sztywnością okolicznej grupy mięśni. W przeciwieństwie do uogólnionego porażenia spastycznego opisywanego u koni, psy mogą wykazywać zranienie pojedynczej kończyny (często kończyny piersiowej) i nieustępliwą sztywność w okolicy zranienia, bądź całej kończyny. W odcinku piersiowym łokieć jest zwykle wyprostowany, a nadgarstek może być zgięty lub wyprostowany. Sztywność zwykle się rozszerza, stopniowo obejmując przeciwną kończynę.

 

Chociaż sztywność może być zlokalizowana w obu kończynach piersiowych i związanych z nimi okolicach przykręgosłupowych, zwykle rozprzestrzenia się w różnym czasie i ostatecznie obejmuje całe ciało. Tężec zlokalizowany w kończynach miedniczych często związany jest z drogami rozrodczymi. U zwierząt, u których zajęta jest tylko jedna kończyna, diagnoza może być niejasna.

 

Psy z łagodną chorobą nadal chodzą, ale wykazują sztywny chód i mają trudności ze wstawaniem lub leżeniem w wygodnych pozycjach. Kończyna może drżeć. Sztywność kończyn może rozwinąć się do tego stopnia, że  staną się one całkowicie sztywno wyprostowane. Zmiany chodu mogą się różnić w zależności od stopnia podniecenia psa. Forma miejscowa jest łatwiejsza do leczenia, jednak objawy mogą stopniowo nasilać się, aż obejmą cały układ nerwowy, prowadząc do tężca uogólnionego.

 

Objawy wewnątrzczaszkowe rozwijają się w późnych stadiach miejscowego tężca. Rozpoczynają się wcześniej u psów z uogólnionym tężcem i zwykle uogólnioną sztywnością mięśni. Można wówczas obserwować pofałdowanie skóry czoła, zbliżenie do siebie małżowin usznych oraz cofnięcie kątów warg. Tym objawom towarzyszyć może zwężenie szpar powiekowych i obustronne wypadanie trzeciej powieki. Inne objawy obejmują apatię, posmutnienie, nadmierne ślinienie, podwyższoną temperaturę ciała, trudności w oddychaniu i przełykaniu.

 

Jednym z charakterystycznych objawów są skurcze mięśni pyska i zaciskanie szczęki do tego stopnia, że ​​pobieranie pokarmu stałych i płynnych nie jest już możliwe. Następuje „szczękościsk”. Porażenie nerwu twarzowego prowadzi do skurczu mięśni mimicznych pyska i występowania charakterystycznego „sardonicznego uśmiechu” - pies wygląda jakby się uśmiechał lub krzywił. Psy mogą też wykazywać nadwrażliwość na bodźce słuchowe, dotykowe i świetlne.

 

U większości psów z tężcem uogólnionym do wyżej opisanych objawów dołączają inne. Można zaobserwować wyciągnięcie do przodu głowy i szyi, wyprostowanie i ekstremalną sztywność kończyn, uniesienie do góry sztywnego ogona, co nadaje zwierzęciu charakterystyczną postawę ,,kozła do piłowania drewna". Często chore zwierzę leży na boku z wyprostowanymi kończynami i ma trudności podczas wstawania.

 

W zaawansowanym stanie choroby pies nie może chodzić ani nawet siadać. Wzmaga się pobudliwość na różne bodźce, która skutkuje skurczami i drgawkami. Odruchowe skurcze mięśni są bolesne, więc podczas takich epizodów zwierzęta mogą wydawać dźwięki. U wielu psów z tężcem ogólnym pojawia się gorączka. Ta gorączka na ogół nie jest jednak spowodowana infekcją bakteryjną, ale ciepłem wytwarzanym przez ciągły skurcz mięśni.

 

W tężcu uogólnionym może dojść do różnych powikłań. Dysuria i zatrzymanie moczu, zaparcia i wzdęcia gazami są częstymi skutkami uporczywych skurczów zwieraczy odbytu i cewki moczowej. Infekcje dróg moczowych komplikują leczenie tężca, gdy założone na stałe cewniki są używane u leżących zwierząt. Owrzodzenia odleżynowe często rozwijają się u tych zwierząt, które leżą przez dłuższy czas. U dotkniętych chorobą psów zgłaszano też zwichnięcia stawu biodrowego. Hipertermia jest konsekwentnym powikłaniem wynikającym z ciągłych skurczów mięśni lub drgawek.

 

Szpitalne zapalenie płuc jest częstym powikłaniem tężca i jest wywoływane przez takie czynniki, jak leżenie, reintubacja lub tracheotomia, aspiracja, stosowanie środków paraliżujących lub zaburzenia autonomiczne. Progresja objawów klinicznych kończy się śmiercią, która jest zwykle spowodowana upośledzeniem oddychania wynikającym ze sztywności mięśni oddechowych, odruchowych skurczów krtani, zwiększonej wydzieliny w drogach oddechowych i zatrzymania ośrodkowego oddychania w wyniku zatrucia rdzeniowego lub niedotlenienia.

 

Diagnoza

 

Na ogół podstawą diagnostyki jest charakterystyczny obraz kliniczny choroby oraz wywiad lekarski, ponieważ diagnostyka laboratoryjna tężca nie jest powszechnie stosowana. Pobranie odpowiedniej próbki materiału klinicznego do hodowli jest utrudnione ze względu na fakt, iż zakażenie może być wywołane przez niewielką liczbę laseczek, a same wrota ich wniknięcia mogą być trudne do zlokalizowania. Trzeba mieć na uwadze również to, że bakterie te eksponowane na tlen szybko giną i bardzo wolno rosną na podłożach hodowlanych (około 12 dni), zaś morfologia tych bakterii nie różni się od wielu innych bakterii beztlenowych. Hodowla bakterii w większości przypadków nie przynosi korzyści diagnostycznych.

 

Badanie miana przeciwciał przeciwko toksynie tężcowej w surowicy można wykorzystać do potwierdzenia rozpoznania tężca, ale otrzymaną wartość należy porównać ze zwierzętami kontrolnymi. W praktyce badanie to jest również rzadko wykonywane w diagnostyce tężca u psów. Takie pomiary mogą być jednak pomocne w warunkach klinicznych w celu potwierdzenia przyczyny niezdiagnozowanej sztywności mięśni.

 

W zależności od objawów lekarz może zdecydować się jeszcze na wykonanie dodatkowych badań tj.

  • badania krwi oraz badania moczu (w celu oceny ogólnego stanu zdrowia i funkcji narządów psa):

    rany, które mogą być obecne, powodują nieprawidłowości hematologiczne, w tym leukocytozę z neutrofilią. Biochemia surowicy pozostaje niezmieniona, chociaż może występować umiarkowane do znacznego podwyższenie aktywności enzymów mięśniowych (kinazy kreatynowej, aminotransferazy asparaginianowej). Przypuszczalnie to podniesienie wynika z urazu mięśni spowodowanego utrzymującą się hipertonicznością i leżeniem.

     

  • badania elektrokardiograficznego (w celu oceny czynności serca):

    wyniki badań kardiologicznych często są nieprawidłowe. U psów z tężcem można zauważyć tachyarytmię i bradyarytmię. Powszechne jest nadciśnienie ogólnoustrojowe z dramatycznym wzrostem skurczowego ciśnienia krwi. Szybkie tętno jest zwykle związane z częstoskurczem zatokowym lub nadkomorowym, rzadziej z częstoskurczem komorowym. Bradykardia (poniżej 70 uderzeń/min) charakteryzuje się blokiem przedsionkowo-komorowym, zatrzymaniem zatok lub zatrzymaniem przedsionków oraz komorowymi zespołami ucieczkowymi. Śmierć może skutkować tachyarytmiami powodującymi migotanie komór lub bradyarytmiami prowadzącymi do zatrzymania akcji serca.

     

  • badania radiologicznego klatki piersiowej (w celu oceny obecności wtórnych infekcji i innych zaburzeń):

    u psów, u których rozwinęła się przepuklina rozworu przełyku i przełyk olbrzymi, zmiany radiograficzne klatki piersiowej występują w okolicy ogonowej i obejmują zwiększoną gęstość i rozszerzenie przełyku. Zwiększona gęstość pęcherzyków będzie widoczna u zwierząt, u których rozwinęło się zachłystowe zapalenie płuc w wyniku zwiększonego wydzielania śliny, pozycji leżącej oraz dysfunkcji gardła i krtani. Wyniki cytologiczne popłuczyn dolnych dróg oddechowych są zgodne z aspiracją i obejmują ropne zapalenie bakteriami wewnątrzkomórkowymi.

     

  • badania elektromiograficznego i przewodnictwa nerwowego (w celu oceny funkcji mięśni i nerwów):

    skurcze mięśni, które pojawiają się u zwierząt z tężcem, mogą być zmniejszone po zastosowaniu znieczulenia ogólnego. Głębokie znieczulenie u łagodnie dotkniętych chorobą zwierząt może usunąć wszelkie oznaki hipertoniczności mięśni. Nawet w przypadku wystąpienia klinicznie oczywistej relaksacji zwykle można wykryć charakterystyczne zmiany elektromiograficzne. Po wprowadzeniu igły lub nakłuciu mięśni czy ścięgien następują uporczywe wyładowania elektro-motoryczne, a nie oczekiwany okres ciszy elektrycznej. Charakterystycznym odkryciem jest ciągłe spontaniczne wyładowanie jednostek motorycznych z jednoczesną aktywnością zarówno mięśni agonistów, jak i antagonistów.

Rozpoznanie różnicowe

W początkowych etapach choroby należy wykluczyć:

  • zatrucie strychniną;

  • tężyczkę;

  • zapalenie mózgu;

  • wściekliznę;

  • zapalenie w okolicy jamy ustnej, gardła lub ropienie.

Leczenie

 

Leczenie uzależnione jest od stanu psa i występujących objawów. Leczenie tężca koncentruje się na dwóch głównych aspektach: po pierwsze, identyfikacji źródła zakażenia i zmniejszenia dalszego wytwarzania toksyn przez bakterie, a następnie leczenia wspomagającego, aż do wyzdrowienia. Zanim pojawią się objawy kliniczne, toksyna już nieodwracalnie związana jest z połączeniami nerwowo-mięśniowymi. Toksyny nie można usunąć, a jej działania nie można odwrócić, dlatego też należy zapewnić psu leczenie wspomagające do czasu wytworzenia nowych połączeń nerwowo-mięśniowych.

 

Widoczne i zlokalizowane rany powinny być starannie opracowane, oczyszczone i zdezynfekowane. Chory pies powinien być hospitalizowany z zapewnieniem kompleksowego leczenia z podtrzymywaniem podstawowych czynności życiowych (wspomaganie oddychania, nawodnienie i odżywianie). Procedura leczenia psa z tężcem może być niezwykle intensywna i często wiąże się z przedłużającym się i kosztownym okresem hospitalizacji. Czas hospitalizacji ciężko chorych zwierząt może wynosić od 7 do 40 dni, średnio wynosi około 20 dni. Jednak biorąc pod uwagę możliwość całkowitego wyzdrowienia, leczenie w warunkach szpitalnych ma kluczowe znaczenie i może być bardzo satysfakcjonujące, jeśli pies powróci do zdrowia.


Chory pies powinien być trzymany na miękkim posłaniu, w ciemnym i cichym otoczeniu, przy jak najmniejszej stymulacji. Do wnętrza uszu można włożyć gaziki po to, aby zmniejszyć reakcję na bodźce słuchowe. Zapewnienie optymalnych warunków może być trudne do osiągnięcia, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę intensywną opiekę, która wymagana jest w ciężkim przebiegu choroby. W miarę możliwości wszystkie zabiegi powinny być jednak skoordynowane i wykonywane w jak najkrótszym czasie i najmniej inwazyjnymi sposobami. Psa leżącego trzeba obracać co cztery godziny, aby zminimalizować ryzyko powstania owrzodzeń odleżynowych. Personel powinien również zadbać o nawilżenie oczu, jeśli pies nie jest w stanie zamknąć powiek.

Utrzymujące się skurcze mięśni obserwowane przy tężcu mogą być dla psa bardzo bolesne i zastosowanie znieczulenia może być wskazane. Lekarz może zdecydować się na zastosowanie opiatów, takich jak: buprenorfina lub metadon, jednak powinien on rozważyć ich stosowanie w połączeniu z innymi środkami uspokajającymi i rozluźniającymi mięśnie. Lekarz może również zdecydować się na podanie NLPZ, ale wówczas musi zachować ostrożność, ponieważ istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia owrzodzeń przewodu pokarmowego.


Lekarz będzie również monitorował parametry życiowe, takie jak: tętno, częstość oddechów i ciśnienie krwi, wraz z elektrokardiografią w celu oceny arytmii. Hipertermia może być spowodowana ciągłymi skurczami mięśni, wówczas lekarz może zastosować aktywne chłodzenie odbytu, gdy temperatura ciała przekroczy 39.5°C. Przy znacznych trudnościach w oddychaniu konieczne może okazać się mechaniczne wspomaganie oddychania (respirator).

 

Wskazane jest również monitorowanie wydalania moczu, a założenie cewnika może pomóc w regularnym opróżnianiu pęcherza moczowego. W razie wystąpienia infekcji, leczenie podejmowane jest po uprzednim przeprowadzeniu analizy moczu w celu identyfikacji patogenów, które powinny być zwalczane na podstawie wyników uzyskanych z hodowli i po ocenie ich wrażliwości na określone leki.
 

W niektórych przypadkach lekarz może zdecydować o wprowadzeniu biernego zakresu ćwiczeń ruchowych, gdy stymulacja nie spowoduje dramatycznego pogorszenia spastyczności. Mogą one pomóc zminimalizować sztywność stawów i zmniejszyć dyskomfort
związany z trwałymi skurczami mięśni. W ciężkich przypadkach fizykoterapia wspomagana jest odpowiednimi lekami.

 

Stosowanie antytoksyny tężcowej u psów do neutralizacji krążącej w organizmie, niezwiązanej toksyny jest kontrowersyjne i istnieje niewiele dowodów na poparcie jej skuteczności we wszystkich przypadkach. Prawdopodobnie podanie antytoksyny jest najbardziej przydatne we wczesnych stadiach zakażenia, ale osiągnięcie stężenia terapeutycznego może zająć od dwóch do trzech dni, gdy zostanie ona podana drogą podskórną.

 

W praktyce szeroko stosowana jest antytoksyna pochodząca od koni, która obarczona jest ryzykiem wystąpienia reakcji nadwrażliwości na białka końskie po wstrzyknięciu, zwłaszcza przy podawaniu dożylnym. Z tego powodu wszystkie psy otrzymujące dożylnie antytoksynę należy uważnie monitorować pod kątem takich objawów, jak: wymioty, tachykardia lub szybkie oddychanie, nawet jeśli wynik testu śródskórnego był ujemny. Adrenalina powinna być łatwo dostępna, tak aby w przypadku działania niepożądanego antytoksyny można było ją szybko psu podać.

 

W leczeniu tężca stosuje się również antybiotyki. Chociaż antybiotyki nie mają wpływu na toksynę, wyeliminowanie infekcji bakteryjnej powstrzymuje uwalnianie dalszych toksyn. Penicylina lub jej pochodne są od wielu lat szeroko stosowane w leczeniu tężca. Prowadzone badania wykazały  jednak lepsze działanie metronidazolu, dlatego też aktualnie jest on uważany za lek pierwszego wyboru w leczeniu psów z tężcem.

 

Utrzymujące się skurcze mięśni związane z tężcem są bolesne i często ulegają zaostrzeniu bodźcami dotykowymi, słuchowymi lub wzrokowymi. Aby temu zapobiegać, w leczeniu szeroko stosuje się różne środki uspokajające i zwiotczające mięśnie. Lekami pierwszego wyboru są benzodiazepiny, takie jak diazepam lub midazolam. W literaturze opisano stosowanie wielu innych leków, jak: acepromazyna, butorfanol, propofol i fenobarbital. Leki te są często podawane w różnych kombinacjach w celu uzyskania optymalnego efektu leczniczego. Pies musi być jednak ściśle monitorowany pod kątem potencjalnie poważnych skutków ubocznych, które mogą być spowodowane przez te leki.

 

Rokowanie

 

Rokowanie jest zazwyczaj korzystne w przypadku tężca miejscowego i postaci łagodnej, jeśli nie dojdzie do wystąpieniu postaci uogólnionej. Pies może początkowo wykazywać progresję objawów klinicznych w ciągu pierwszych siedmiu dni leczenia, ale oznaki powrotu do zdrowia są zwykle widoczne po 5 -12 dniach.

 

Ustąpienie sztywności miejscowej zajmuje około 4 do 8 tygodni. Większość psów, które dochodzą do siebie, nie wykazuje długotrwałych komplikacji, ale zaburzenia snu lub nieprawidłowe ruchy podczas snu, u niektórych psów mogą wystąpić. Przy prawidłowym leczeniu i dobrej reakcji organizmu, szansa przeżycia w lekkich przypadkach może sięgać do 90%.

 

Tężec jest jednak chorobą, którą cechuje wysoka śmiertelność, zwłaszcza w przebiegu ostrym i ciężkiej postaci uogólnionej rokowanie jest niepomyślnie, a zejście śmiertelne następuje w 3-4 dniu choroby. Dużą rolę w prognozowaniu odgrywa czas jaki upłynął od pojawienia się pierwszych objawów do wystąpienia napadów skurczów spastyczno-tonicznych. Rokowanie jest złe, gdy czas ten jest krótszy od 2 dni, wątpliwe, gdy waha się w granicach 3-4 dni i pomyślne, gdy wynosi ponad 4 dni. Średnia szacowana przeżywalność oscyluje w granicach 50%. U psów, które przeżyją postać ogólną, powrót do zdrowia może trwać od tygodni do wielu miesięcy.

 

Profilaktyka

 

Leczenie tężca u psów jest czasochłonne, kosztowne, wymagające i odnosi sukces głównie w lekkich przypadkach, dlatego też zapobieganie tej chorobie jest szczególnie istotne. Do podstawowych zasad profilaktyki przeciw zakażeniu tężcem należy przestrzeganie higieny utrzymania psa i dbanie o antyseptykę przy wykonywaniu zabiegów lekarskich. W przypadku zranienia skóry należy dokładnie oczyścić ranę, stosując środki antyseptyczne na rany, a w razie jej zabrudzenia (szczególnie glebą i odchodami zwierząt gospodarskich) zaleca się kontakt z lekarzem weterynarii, który po ocenie stanu psa podejmie określone środki zaradcze.

 

Psa można zaszczepić przeciwko tężcowi, jednak ze względu na rzadkość występowania tej choroby u psów, szczepionka nie jest stałą składową programu szczepień przeciwko chorobom zakaźnym. Zaleca się jednak, aby psy z grupy szczególnego ryzyka zarażenia były szczepione, a zwłaszcza psy myśliwskie oraz psy mieszkające na wsi i przebywające w stałym pobliżu koni, bydła i/lub owiec. Szczepienie szczeniąt z grupy ryzyka zaleca się wykonać przed zmianą zębów mlecznych. Zazwyczaj są one szczepione po raz pierwszy powyżej wieku 12 tygodni, a po 21 dniach otrzymują dawkę przypominającą. Kolejne szczepienia powtarza się co dwa lata.
 

Redakcja Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Choroby zakaźne psów T. Frymus, SI-MA 1999;

- Choroby zakaźne zwierząt domowych z elementami Zoonoz pod red. Stanisława Winiarczyka i Zbigniewa Grądzkiego, wyd 2 poprawione;

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768