O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Tęgoryjce - krwiożercze nicienie

 

Tęgoryjce to stosunkowo mało znane, niepozornych rozmiarów nicienie, które potrafią poczynić w ciele gospodarza znaczne spustoszenie. Ich nazwa zainspirowana została charakterystycznymi cechami budowy i jest jednocześnie wskazaniem sposobu pasożytowania tych robaków. Tęgoryjce wyposażone są w pokaźną torebkę gębową zaopatrzoną w ząbki, za pomocą której przyczepiają się do błony śluzowej jelita cienkiego i pobierają krew (hematofagia).

 

W obrębie rodziny Ancylostomatidae wyróżnia się dwie podrodziny: Ancylostomatinae i Bunostominae. Do pierwszej z nich, obejmującej gatunki pasożytujące u zwierząt mięsożernych oraz wszystkożernych należą rodzaje: Ancylostoma, Globocephalus, Placoconus oraz Uncinaria. W obrębie drugiej podrodziny wyróżnia się rodzaj Bunostomum (tęgoryjce przeżuwaczy) oraz Necator (tęgoryjce Nowego Świata człowieka i zwierząt mięsożernych).

 

Gatunkami tęgoryjców wywołującymi inwazje u zwierząt mięsożernych są: Uncinaria stenocephala, Ancylostoma braziliense, Ancylostoma caninum, Ancylostoma ceylanicum, Ancylostoma duodenale, Ancylostoma tubaeforme i Necator americanus. W Europie istotne znaczenie odgrywają dwa gatunki tęgoryjców: Ancylostoma caninum i Uncinaria stenocephala. Tęgoryjce pasożytują w przewodzie pokarmowym ssaków drapieżnych w tym m.in. psów, wszczepiając się w ściany jelit cienkich lub dwunastnicy, co prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej jelita. Na zakażenie tęgoryjcami narażone są wszystkie psy. Ryzyko zakażenia tęgoryjcami wzrasta u młodych szczeniąt oraz starszych osobników przebywających w wilgotnym środowisku, terenach wiejskich i zalesionych.

 

Obszar występowania nicieni z rodzaju Ancylostoma obejmuje kraje o łagodnym klimacie i względnie wysokich temperaturach, stąd też powszechnie stwierdzana jest wyższa ekstensywność inwazji Ancylostoma caninum w południowej części Europy. Oporność jaj i larw inwazyjnych na niskie temperatury powoduje, że Uncinaria stenocephala występuje w Polsce znacznie częściej niż Ancylostoma caninum. Prowadzone dotychczas badania pokazały, że obok glist, tęgoryjce są w Polsce najczęściej stwierdzanymi nicieniami u psów z prewalencją 2-75%. Ancylostoma caninum i Uncinaria stenocephala stanowią także zagrożenie zoonotyczne. Pomimo że tęgoryjce uważane są za pasożyty o wąskiej specyficzności, to znane są przypadki inwazji Ancylostoma caninum i Uncinaria stenocephala u ludzi.
 

Cykl rozwojowy, drogi zarażania

 

Cykl rozwojowy obydwu gatunków jest prosty i stosunkowo podobny. Jaja wydalane są przez żywiciela ostatecznego do środowiska wraz z kałem. W odpowiednich warunkach środowiskowych (temperatura, wilgotność) po 24 godzinach wylęgają się z nich larwy, które po około 7 dniach stają się inwazyjne (stadium L3). W przypadku Uncinaria stenocephala  zakres temperaturowy rozwoju larw mieści się w granicach 7-30°C (temperatura optymalna 20°C), zaś Ancylostoma caninum wymaga nieco wyższej temperatury 15-37°C (temperatura optymalna 30°C). Obydwa gatunki wymagają wysokiej wilgotności (75-90%). Larwy otacza wylinka, która zwiększa ich odporność na niekorzystne warunki środowiskowe, co umożliwia im przetrwanie w środowisku nawet kilka miesięcy. W przypadku Uncinaria stenocephala, przy sprzyjającej temperaturze oraz wilgotności otoczenia, larwy L3 mogą zachować inwazyjność przez 3-4 miesiące. W wodzie o temperaturze 5°C pozostają one inwazyjne przez 10 miesięcy.

 

Do zakażenia larwami Ancylostoma caninum i Uncinaria stenocephala może dochodzić na kilka sposobów, aczkolwiek najczęściej do zakażenia dochodzi w skutek połknięcia larw (droga pokarmowa), wraz ze skażonym jedzeniem, bądź wodą. Po połknięciu, larwy Uncinaria stenocephala docierają do gruczołów Liberkuhna w dwunastnicy i tam dojrzewają płciowo, natomiast larwy Ancylostoma caninum mogą także penetrować do głębiej położonych błon jelita oraz innych narządów. Mniej więcej w ciągu 2-3 tygodni larwy rozwijają się do postaci dorosłych w jelicie cienkim. Larwy tęgoryjców z rodzaju Ancylostoma mogą także przenikać przez skórę, do mieszków włosowych lub gruczołów potowych, zwłaszcza między opuszkami palców, gdzie kontakt z glebą jest częsty, a skóra cieńsza niż w innych miejscach ciała. Uważa się, że wydzielanie proteazy przez Ancylostoma caninum wspomaga ten proces. Po pokonaniu bariery skórnej larwy docierają do żylnych lub limfatycznych naczyń włosowatych i przemieszczają się do serca, a następnie drogą krążenia do płuc i drogą drzewa oskrzelowego do tchawicy i krtani. Ruchy rzęsek nabłonka migawkowego i odruch kaszlu powodują przemieszczanie się larw do gardła, skąd połknięte trafiają do jelita cienkiego, gdzie dojrzewają. W przypadku Uncinaria stenocephala tego typu droga zarażenia nie odgrywa istotnej roli w cyklu rozwojowym tego gatunku.

 

Ancylostoma caninum

 

Ancylostoma caninum (jajo)

 

Zarówno po wniknięciu przez skórę, jak i drogą pokarmową, część larw odbywa w organizmie żywiciela rozwój odbywając wędrówkę somatyczną, kończącą się przede wszystkim w mięśniach i tkance tłuszczowej, gdzie przebywają jako larwy drzemiące. Larwy drzemiące odgrywają istotną rolę zwłaszcza u suk, u których w okresie ciąży może dochodzić do ich uaktywnienia i zarażania śródmacicznego płodów. Larwy przemieszczają się do wątroby płodu i pozostają tam do urodzenia, kiedy to rozpoczynają migrację do jelita przez krążenie i płuca, jak opisano wcześniej. W okresie karmienia suka może zakażać szczenięta laktogennie. Czas prepatenty u zakażonych laktogennie szczeniąt wynosi 12-16 dni.

 

 

Objawy

 

Oba gatunki charakteryzują się zróżnicowaną inwazyjnością, wynikającą z ich biologii. Inwazja typowych hematofagów, pobierających średnio 100-200 µl krwi na dobę jak Ancylostoma caninum, szczególnie przy wysokiej intensywności inwazji, może objawiać się ciężkim krwotocznym zapaleniem jelita oraz ostrą anemią z niedoborami żelaza, co jest szczególnie niebezpieczne dla szczeniąt, bowiem może prowadzić nawet do ich śmierci. Natomiast w przebiegu inwazji Uncinaria stenocephala, gatunku odżywiającego się zarówno krwią jak i tkankami, ubytek krwi nie jest już tak duży i wynosi około 0.3 µl krwi na dobę, co sprawia, że objawy są znacznie łagodniejsze i zakażenie może prowadzić do chronicznego nieżytowego zapalenia jelita. Uszkodzenia błony śluzowej przez tęgoryjce osłabia mechanizmy obronne organizmu i może powodować wtórne zakażenia drobnoustrojami. Wynikiem przenikania przez skórę Ancylostoma caninum mogą być zmiany zapalne w obrębie naskórka, a także miejscowa reakcja alergiczna oraz procesy martwicze w obrębie skóry. Wędrówka trachealna larw tęgoryjców może skutkować drobnymi krwawieniami, kaszlem, dusznościami i zmianami zapalnymi w płucach. Obserwowane objawy zakażenia to: osłabienie apetytu lub całkowity jego brak, wymioty, wychudzenie, osłabienie, apatia, nieuformowany kał koloru czarnego (zawartość hemoglobiny), blade błony śluzowe. Dobrze odżywione, starsze psy, które rozwijają swoistą odporność na zakażenie. mogą przechodzić zakażenie bezobjawowo, zwłaszcza, gdy inwazja tęgoryjców jest niewielka.

 

Diagnoza
 

Obecność pasożytów wewnętrznych to jeden z najistotniejszych problemów dotykających psy i stanowiących realne zagrożenie również dla człowieka oraz innych zwierząt. Polakom w ich domach towarzyszy około 6 milionów psów. Na występowanie pasożytów wewnętrznych u psów ma wpływ wiele czynników, wśród nich najistotniejsze to położenie geograficzne, klimatyczne, pory roku, warunki życiowe i bytowe psów, odpowiednia pielęgnacja i zachowanie higieny.

 

Zagrożenia dla zdrowia, a nawet życia psów jest bardzo duże. Przede wszystkim pasożyty poprzez żerowanie pozbawiają psa znacznej ilości pokarmu, swoimi odchodami powodują zatruwanie jego organizmu szkodliwymi substancjami przemiany materii (jest to szczególnie niebezpieczne dla szczeniąt), prowadzą do destrukcji samego organizmu. I tak np. inwazje pasożytnicze przewodu pokarmowego powodują rozliczne dolegliwości, poczynając od lekkich biegunek, kończąc na niedokrwistości, wycieńczeniu, a nawet śmierci. Pies traci również odporność, wykonywane szczepienia nie spełniają swojej pełnej roli i w efekcie pies staje się podatny na wiele chorób.

 

Diagnostyka opiera się głównie na badaniu koproskopowym (badaniu kału). Podczas takiego badania poszukuje się metodą flotacji jaj tęgoryjców, a następnie oznacza się gatunek nicienia na podstawie cech morfometrycznych ich jaj. Metoda ta nie pozwala jednak na pewne zróżnicowanie obu gatunków, dlatego też często są one opisywane łącznie, bez określenia przynależności gatunkowej  Należy jednak pamiętać, że pozytywny wynik świadczy o zarażeniu, a wynik negatywny wcale zarażenia nie wyklucza (możliwość wyników fałszywie ujemnych). Należy wykonać wiele badań kału, aby poprawić wskaźnik wykrywalności i uniknąć fałszywie negatywnych wyników. Każdy właściciel psa powinien pamiętać, że zapobieganie i zwalczanie infekcji pasożytniczych jest jego obowiązkiem.

 

Leczenie

 

Głównym sposobem "walki" z tęgorycjami jest program regularnych odrobaczeń psów. W Polsce dostępna jest szeroka oferta środków przeciw pasożytom wewnętrznym. Mogą one być w postaci doustnej (tabletki, pasta), kropelek spot-on do stosowania na skórę czy też w formie iniekcji do podania przez lekarza weterynarii. W zależności od składu, dany środek może działać tylko na tęgoryjce lub może mieć szerokie spektrum działania i będzie skutecznie zwalczał zakażenie innymi pasożytami również.

 

Szczenięta odrobacza się kilkukrotnie, bez uprzedniej diagnostyki koproskopowej. Środkami dostosowanymi do wieku psa. Pierwsze takie odrobaczanie wykonywane jest w domu hodowcy w około 14 dniu życia szczeniąt, następnie powtarzane w wieku około 4 tygodni i w wieku  6-7  tygodni (przed pierwszym szczepieniem). Młode psy do wieku 6 miesięcy powinny być odrobaczane raz na 4 tygodnie, a później regularnie 2 razy do roku. W przypadku reproduktorów i suk hodowlanych powinno się je profilaktycznie odrobaczać częściej. Reproduktory np. raz na kwartał, a suki hodowlane powinny być profilaktycznie odrobaczone bezpośrednio przed planowanym kryciem. U suk szczennych zaleca się również zastosowanie preparatu na ok. 10 dni przed rozwiązaniem i w tym samym okresie, kiedy będą po raz pierwszy odrobaczane szczenięta. Odrobaczanie raz na 4 tygodnie może zmniejszyć ryzyko inwazji patentnych i może być zasadne w przypadkach wysokiego ryzyka, takich jak skarmianie psa surowym mięsem, podrobami i odpadami poubojowymi oraz w przypadku trzymania zwierząt w rodzinach z małymi dziećmi, gdzie psy mają dostęp do ogrodów, czy parków.

 

Dorosłe zwierzę należy odrobaczać środkiem pasożytobójczym, o jak najszerszym spektrum działania. W przypadkach wątpliwych warto również wykonać pełne badanie kału. Badanie kału może również zastąpić częste odrobaczanie, wówczas powinno być ono wykonywane, co najmniej cztery razy w roku. Nie mniej ważna jest także profilaktyka prowadzona w kierunku zabezpieczenia psa przed pasożytami zewnętrznymi.

 

W przypadku stwierdzenia zarażenia tęgoryjcami stosuje się program leczenia dostosowany do indywidualnego przypadku. W leczeniu zastosowanie znajdują takie środki jak: febantel, prazikwantel, ebonian pyrantelu, iwermektyna, mebendazol. Produkty zapobiegające robaczycy serca, które w swoim składzie zawierają iwermektynę, pyrantel, prazikwantel lub moksydektynę są skuteczne w kontrolowaniu zakażeń Uncinaria stenocephala u psów. Leki stosowane w leczeniu zakażeń Ancylostoma caninum obejmują: fenbendazol, flubendazol, mebendazol, nitrozanat, piperazynę, pyrantel, milbemycynę, moksydektynę, dietylokarbamazynę, oksybendazol i iwermektynę.

 

Uwaga! wiele gatunków tęgoryjców nie występujących w klimacie Polski, występuje endemicznie w innych strefach klimatycznych, dlatego też wybierając się z psem w daleką podróż lub też sprowadzając psa z poza granic kraju, zwłaszcza z odległych i egzotycznych miejsc, należy pamiętać o zastosowaniu preparatów pasożytobójczych, które będą skuteczne na pasożyty charakterystyczne dla danego rejonu!!!

 

Zwalczanie inwazji

 

Poza stosowaniem odpowiedniego programu odrobaczania należy jeszcze pamiętać o:

  • przestrzeganiu podstawowych zasady higieny;

  • pielęgnacji (regularne kąpanie, szczotkowanie, strzyżenie);

  • higienie utrzymania psa i jego środowiska życia w czystości;

  • systematycznym usuwaniu odchodów psa z ogrodu;

  • sprzątaniu psich odchodów w miejscach publicznych;

  • stosowaniu preparatów działających odstraszająco na pasożyty zewnętrzne;

  • karmieniu psa pokarmem wysokiej klasy pochodzącym z wiadomego źródła;

  • zapewnieniu psu dostępu do czystej, świeżej wody pochodzącej z wiadomego źródła;

  • podawaniu warzyw i owoców uprzednio dokładnie umytych;

  • podawaniu mięsa, ryb i drobiu, porządnie zbadanych i pochodzących z wiadomego źródła;

  • poddawaniu mięsa, ryb i drobiu obróbce (gotowanie: 10 min., temp. wewnętrzna 65°C lub mrożenie: 7 dni w temp -18-20°C);

  • pilnowaniu psa, tak by nie pił wody z wolnych zbiorników (rzeki, stawy, kałuże, jeziora);

  • pilnowaniu psa, tak by nie zbierał i nie jadł odpadków znalezionych na spacerach;

  • stosowaniu zasady ograniczonego zaufania i pilnowania psa tak, by nie miał styczności z psami chorymi, bezpańskimi, obcymi;

Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Diagnostyka kliniczna zwierząt. Opracowanie zbiorowe. Wyd. Urban & Partner Wydawnictwo Medyczne, 2012;
- Choroby zakaźne zwierząt z zarysem epidemiologii weterynaryjnej i zoonoz., Gliński Z., Kostro K., Wyd. PWRiL, Warszawa 2003;
- Parazytologia i parazytozy zwierząt., Gundłach J.L., Sadzikowski A.B., Wyd. PWRiL, Warszawa 2004;
- Zarys parazytologii lekarskiej., Kadłubowski R., Kurnatowska A.:, Wyd. PZWL, Warszawa 1999;

- Choroby wewnętrzne psów - Edward Hall, Kate Murphy, Peter Darke;
- Zoonozy – poważny problem! - Andrzej Połozowski (2007 r);
- Zarys parazytologii ogólnej - K. Niewiadomska, T. Pojmańska, B. Machnicka, A. Czubaj; Wydawnictwo Naukowe PWN;
- Parazytologia weterynaryjna - W. Stefański; Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne;
- Choroby wewnętrzne psów E. Hall, K. Murphy, P. Darke Sima 2003;
- Czym mogą zarazić nas zwierzęta? - Wanda Fijałkowska 1983 r.;
- Choroby pasożytnicze - Alicja Buczek 2005 r.;
- Diagnostyka i zwalczanie inwazji pasożytów u zwierząt - Jerzy L. Gundłach, Andrzej B. Sadzikowski 2005 r.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768