O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

 

Odkrywamy mało znane - neosporoza

 

Neosporoza to wyjątkowo niebezpieczna i stosunkowo mało znana w Polsce choroba występująca u psów, która spędza sen z powiek przede wszystkim hodowcom bydła, bowiem uznana jest za najważniejszą przyczynę ronień u krów. Chorobę wywołuje mikroskopijnych rozmiarów, chorobotwórczy pierwotniak Neospora caninum, opisany u psów rasy bokser w 1984 roku. J. Bjerkas jako pierwszy przedstawił przypadek psa z Norwegii, u którego wykrył zakażenie nieznanym pierwotniakiem, przebiegające z zapaleniem mózgu, rdzenia i mięśni. 4 lata później - w 1988 roku - amerykański zespół naukowców pod kierownictwem J.P. Dudleya zidentyfikował tego pierwotniaka. Nowy gatunek zyskał nazwę Neospora caninum i został włączony do rodzaju Neospora z rodziny Sarcocystidae. Morfologicznie i życiowo Neospora caninum zbliżony jest do Toxoplasma gondii, dlatego też jest wysoce prawdopodobne, że wiele psów ze zdiagnozowaną toksoplazmozą przed 1988 rokiem w rzeczywistości chorowało na neosporozę.

 

Neospora caninum stwierdzany jest u wielu gatunków zwierząt, a zwłaszcza u psów i bydła. Chorują psy w różnym wieku. Pierwotniak ten jest rozpowszechniony na całym świecie, aczkolwiek w Europie jedynymi stwierdzonymi żywicielami ostatecznymi tego pasożyta są psy i wilki. Obydwa gatunki mogą również pełnić rolę żywicieli pośrednich dla Neospora caninum.

 

W przeprowadzonych badaniach wykazano, że 20-30% europejskich psów reaguje dodatnio w odczynach serologicznych, co oznacza, że miały one kontakt z pasożytem. Bydło, owce, kozy i inne domowe oraz dzikie parzystokopytne są naturalnymi pośrednimi żywicielami tego pasożyta.

 

cysta Neospora caninum w tkance mózgowej psa

Cykl życiowy

 

Cykl rozwojowy Neospora caninum został opisany dopiero w 1998 roku i nie do końca jest jasny. Z badań eksperymentalnych nad rozwojem pasożyta wynika, że w warunkach naturalnych pierwotniak ten posiada dwóch żywicieli. Żywicielem ostatecznym, ale także jednym z pośrednich jest pies.

 

Cykl życiowy Neospora caninum charakteryzuje się trzema etapami infekcyjnymi: tachyzoitami  (szybko dzielące się, aktywnie atakują tkanki), cystami tkankowymi (zawierają bradyzoity) i oocystami (stadium środowiskowe, wydalane wraz z kałem). Tachyzoity i cysty tkankowe (zawierające bradyzoity) to stadia rozwojowe, które występują wewnątrzkomórkowo u wszystkich gospodarzy. Tachyzoity osiągają wielkość około 6 na 2 µm. Okrągłe, bądź owalne cysty mierzą do 107 µm. Ściana cysty osiąga grubość 1-4 µm, a zamknięte w niej bradyzoity osiągają rozmiary 8 na 2 µm. Oocysty występują tylko u gospodarzy ostatecznych, mierzą około 11.7 na 11.3 µm i pod względem morfologii są bardzo podobne do oocyst Toxoplasma gondii i Hammondia hammondi.

 

 

Psy zarażają się przede wszystkim poprzez spożycie cyst zawierających bradyzoity znajdujące się w tkankach zarażonych żywicieli pośrednich, a w szczególności bydła. Czynnikiem ryzyka jest zatem skarmianie psa surową wołowiną i surowymi podrobami wołowymi. Ponadto pies może się zarazić połykając oocysty, które obecne są w środowisku zanieczyszczonym fekaliami zarażonego żywiciela ostatecznego. Duże znacznie odgrywa również picie zanieczyszczonej/skażonej wody, kontakt z zanieczyszczoną glebą, łożyskami zarażonych żywicieli pośrednich. W przypadku naturalnego zarażenia okres prepatentny wynosi 5-9 dni, a okres patenty trwa zazwyczaj 11-20 dni.

 

W organizmie żywiciela ostatecznego pierwotniak przechodzi rozwój płciowy w nabłonku dwunastnicy. Zarażony pies wydala do środowiska oocyty (formy przetrwalnikowe pasożyta), które nie są inwazyjne bezpośrednio po ich wydaleniu z kałem, lecz wymagają wysporulowania w ciągu 1-3 dni w środowisku. Liczba oocyst w gramie kału może wahać się od kilku do ponad 100.000. Sporulowana oocysta Neospora caninum  o lekko owalnym kształcie mierzy około 11.7 na 11.3 µm i zawiera 2 sporocysty po 4 sporozoity każda.

 

Zarażenie żywiciela pośredniego, którym może być krowa lub inne zwierzę (najczęściej roślinożerne, ale także pies), ma zwykle miejsce drogą alimentarną poprzez spożycie skażonego oocystami pożywienia lub wypicie skażonej oocystami wody. Najnowsze badania poszerzyły listę znanych żywicieli pośrednich o ptaki. Stwierdzono, że Neospora caninum może zakażać także kurczaki i wróble. Te drugie występują powszechne zarówno na obszarach miejskich jak i wiejskich. Mogą też stanowić źródło pożywienia dla dzikich i domowych drapieżników. Kurczaki hodowane są przemysłowo i stanowią popularne źródło mięsa w diecie psów. Biorąc to pod uwagę, należy uznać ptaki za równie ważne ogniwo w przenoszeniu Neospora caninum na inne zwierzęta, w tym psy.

 

Po spożyciu oocyst, sporozoity są uwalniane w przewodzie pokarmowym i penetrują komórki nabłonkowe jelit. Organizmy mogą następnie rozprzestrzeniać się do różnych tkanek np. do serca, wątroby, mózgu, mięśni silnie ukrwionych (przepona, mięśnie międzyżebrowe, mięśnie krzyżowo-lędźwiowe), gdzie rozmnażają się bezpłciowo (endodyogennia). w wyniku czego powstają owalne, cienkościenne cysty wypełnione zoitami. Czasami cysty te mogą ulegać uszkodzeniu, w wyniku czego uwolnione zoity dają początek cystom potomnym. Powstawanie cyst powoduje przewlekłe zakażenie żywiciela pośredniego.

 

Neosporoza psów może również szerzyć się drogą śródmaciczną (w wyniku przenikania trofozoitów od matki przez łożysko do płodu). Warto podkreślić, że w zarażonych miotach rodzą się szczenięta zarażone, a także wolne od pasożyta. Do 50% szczeniąt urodzonych przez suki zarażone Neospora caninum może zostać zarażonych przezłożyskowo, wśród których u 25% rozwijają się objawy kliniczne. U suk hodowlanych powtarzająca się reaktywacja Neospora caninum zachodzi w późnej ciąży i może mieć wpływ na wiele miotów szczeniąt.

 

Objawy

 

U psów występują trzy podstawowe formy choroby:

  • utajona - brak objawów klinicznych - z wyjątkiem zaburzeń w rozrodzie, które zwykle dotyczą ronień;

  • ostra - rozwija się u młodych szczeniąt. Cechuje ją szybki przebieg. Zwykle śmiertelna;

  • przewlekła - objawy narastają stopniowo w ciągu 14 dni. Chorują szczenięta powyżej 8 tygodni. Z reguły podatna na leczenie.

Przebieg neosporozy uzależniony jest od wieku zwierzęcia, rodzaju tkanek, w których umiejscowi się pasożyt oraz indukowanych przez niego uszkodzeń. Pasożyt może dotrzeć do różnych narządów, w tym głównie centralnego układu nerwowego, mózgu i rdzenia kręgowego, a także mięśni, serca, wątroby, nerek i skóry, gdzie może tworzyć cysty i utrzymywać się przez długi czas prowadząc do chorób przewlekłych.

 

Najczęstszymi objawami u psów dotkniętych chorobą są postępujący paraliż kończyn tylnych, trudności w połykaniu, porażenie szczęki, wiotkość mięśni i zanik mięśni, a nawet niewydolność serca. Może również wystąpić choroba skórna lub biegunka w przypadku neosporozy trawiennej. Ogólnie neosporoza może być bezobjawowa u dorosłych psów, a najcięższe przypadki choroby występują u młodych szczeniąt z wrodzoną neosporozą.

 

U szczeniąt i młodszych psów objawy związane z tym schorzeniem obejmują:

  • nietolerancję wysiłkową;

  • atrofię mięśni;

  • ból mięśni kończyn tylnych;

  • paraliż;

  • spastyczny przeprost;

  • przechylenie głowy;

  • w ciężkich przypadkach zagrażające życiu trudności z oddychaniem;

  • w ciężkich przypadkach dysfagię, która często kończy się śmiercią.

Stosunkowo rzadko u młodych psów występują objawy zapalenia wątroby, zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i rdzenia lub zapalenie mięśnia sercowego z zaburzeniami rytmu i ostrym początkiem zaburzeń oddechowych.

 

W przypadku starszych psów, objawy typowo związane z neosporozą są następujące:

  • zapalenie wielomięśniowe;

  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;

  • problemy neurologiczne;

  • guzkowe zapalenie skóry.

Chociaż zmiany mogą wystąpić w całym ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), to wykazano, że Neospora caninum wykazuje predyspozycje do móżdżku. U niektórych psów może nawet rozwinąć się zanik móżdżku.

 

U suk zarażenie może skutkować zaburzeniami w rozrodzie:

  • zamieranie zarodków;

  • ronienia;

  • przedwczesne porody;

  • mało liczne mioty.

Los zarażonego płodu zależy głównie od jego dojrzałości immunologicznej, która wzrasta wraz z wiekiem płodowym, stąd zarażenie na początku ciąży jest z reguły śmiertelne (resorpcja zarodka lub poronienie), natomiast pod koniec ciąży - prowadzi do wykształcenia skutecznej odporności ochronnej, która umożliwia przeżycie płodu.

 

Diagnoza

 

Obecność pasożytów wewnętrznych to jeden z najistotniejszych problemów dotykających psy i stanowiących realne zagrożenie również dla człowieka oraz innych zwierząt. Polakom w ich domach towarzyszy około 6 milionów psów. Z raportu „Zwierzęta w polskich domach” przeprowadzonego przez TNS Polska w październiku 2014 roku wynika, że ponad 48% Polaków posiada jakieś zwierzę. Spośród nich aż 83% ma psy. Na występowanie pasożytów wewnętrznych u psów ma wpływ wiele czynników, wśród nich najistotniejsze to położenie geograficzne, klimatyczne, pory roku, warunki życiowe i bytowe psów, odpowiednia pielęgnacja i zachowanie higieny. Najnowsze badania prowadzone przez różne ośrodki akademickie m.in. Polską Akademię Nauk wykazały, że skażenie środowiska różnymi formami pasożytów sięga nawet 60%! Statystycznie można przyjąć, że co drugi trawnik miejski, jest źródłem różnorodnych pasożytów. 

 

Rozpoznanie neosporozy u psów jest trudne ze względu na niespecyficzne objawy kliniczne i stanowi wyzwanie dla lekarza weterynarii. Neosporozę należy podejrzewać u młodych psów (<1 rok życia), u których rozwija się paraliż i zanik mięśni. Należy również podejrzewać chorobę u psów, u których wystąpią objawy neurologiczne (a zwłaszcza móżdżkowe) lub guzkowe zapalenie skóry, szczególnie u psów leczonych lekami immunosupresyjnymi.

 

Wbrew pozorom badanie kału pod kątem wykrywania oocyst nie jest wystarczające, ponieważ kliniczna postać choroby wywoływana jest przez formy pasożytów znajdujące się w tkankach. Ponadto odkrycie Neospora caninum w rutynowych badaniach kału jest trudne, ponieważ psy z objawową neosporozą zwykle nie zrzucają oocyst, a u pozostałych zazwyczaj oocysty są obecne w kale tylko przez okres kilku dni lub tygodni po spożyciu tkanki zakażonego zwierzęcia. Niewysporulowane oocysty obecne w kale mierzą średnio 12 x 10.5 µm i w obrazie mikroskopowym wyglądają identycznie jak oocysty Hammondia. Rozpoznanie różnicowe tych gatunków wymaga zatem zastosowania swoistego PCR.

 

Kliniczne podejrzenie rozwoju psiej neosporozy może zostać potwierdzone poprzez wykazanie obecności pasożytów przy zastosowaniu metod molekularnych: PCR wykonany na próbkach płynu mózgowo-rdzeniowego lub próbkach pochodzących z biopsji mięśni. Większość przypadków jest jednak rozpoznawana poprzez badania serologiczne. Do serokonwersji u szczeniąt dochodzi zazwyczaj 2-3 tygodnie po zarażeniu i poziom przeciwciał jest przeważnie (ale nie zawsze) wysoki u zwierząt z kliniczną postacią choroby.

 

Reasumując: najczęściej diagnoza opiera się na objawach klinicznych, serologii (ELISA, IFAT) lub wykrywaniu organizmów pierwotniakowych w płynach ustrojowych, aspiratach lub tkankach przy użyciu mikroskopii świetlnej i/lub testów PCR.

 

Rozpoznania różnicowe

  • toksoplazmoza;

  • sarkocystoza;

  • hepatozoonoza;

  • młodzieńczy paraliż krtani i polineuropatia (JLPP);

  • grzybice narządowe (głębokie);

  • wścieklizna;

  • wścieklizna rzekoma;

  • zakażenie wirusem nosówki psów;

  • zakażenie wirusem Zachodniego Nilu;

  • psia monocytarna erlichioza;

  • migrujące infekcje pęcherzykowe;

  • neuronalne choroby spichrzeniowe;

  • ziarniniakowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;

  • choroba immunomięśniowa o podłożu immunologicznym;

  • pierwotna lub przerzutowa neoplazja.

Leczenie

 

Niestety, nie istnieje skuteczny schemat leczenia neosporozy. Jeśli u szczeniąt, młodych psów lub starszych zwierząt dojdzie do paraliżu to na leczenie jest już zwykle za późno. Lekarz może zdecydować się na podawanie określonych leków, które mogą złagodzić objawy i poprawić komfort życia zwierzęcia, ale szanse na to, że chore zwierzę wyzdrowieje są niewielkie.

 

Szanse na powodzenie terapii leczniczej istnieją w początkowej fazie choroby (bez objawów lub ze słabo wyrażonymi objawami). Stwierdzono, że podawanie klindamycyny w odpowiednio dobranej dawce przez 4-8 tygodni przyczynia się do poprawy stanu klinicznego u naturalnie zarażonych psów z objawami neurologicznymi. Inną metodą leczenia jest podawanie w odpowiednio dobranych dawkach sulfonamidu/trimetoprimu i pirymetaminy. Zaleca się również stosowanie terapii preparatami przeciwzapalnymi i wspomagającymi.

 

Jeśli przypadek neosporozy został wykryty w hodowli to badaniom i leczeniu powinno być poddane całe stado!

 

Rokowanie

 

O powodzeniu leczenia, długości trwania terapii oraz rekonwalescencji decydują następujące czynniki:

  • stan kliniczny zwierzęcia;

  • okres podania leku, gdyż zdecydowanie korzystniejsze jest wczesne (przed wystąpieniem pełnych objawów);

  • zastosowana terapia wspomagająca;

  • odpowiedź organizmu na podjęte leczenie.

Rokowanie w większości przypadków  jest złe. W przypadku wystąpienia pełnych objawów choroba zwykle kończy się śmiercią. Jeśli leczenie zostanie podjęte przed wystąpieniem objawów, a organizm psa dobrze zareaguje na podjęte leczenie to rokowanie jest nieco lepsze.

 

Zapobieganie

 

Wprowadzenie w życie jakiejkolwiek profilaktyki zmierzającej do uchronienia stada od zakażenia jest szczególnie ważne w przypadku hodowli psów, bowiem wprowadzone do hodowli pierwotniaki w krótkim czasie mogą poczynić w niej znaczne spustoszenia i prowadzić do znacznych strat hodowlanych i finansowych.

 

Stosowanie profilaktyki nabiera szczególnego znaczenia we współczesnym świecie hodowli psa rasowego, gdzie granice zacierają się, a postępująca globalizacja oraz nowoczesne środki transportu sprawiają, że przemieszczanie się, nie tylko ludzi, ale również zwierząt (zakup nowego materiału hodowlanego, krycia, wypożyczanie reproduktorów, wystawy zagraniczne) nie nastręcza żadnych problemów.

 

Poza stosowaniem odpowiedniego programu odrobaczania należy jeszcze pamiętać o:

  • eliminowaniu z hodowli serododatnich osobników, a zwłaszcza suk;

  • przestrzeganiu podstawowych zasady higieny;

  • pielęgnacji (regularne kąpanie, szczotkowanie, strzyżenie);

  • higienie utrzymania psa i jego środowiska życia w czystości;

  • systematycznym usuwaniu odchodów psa z ogrodu;

  • sprzątaniu psich odchodów w miejscach publicznych;

  • stosowaniu preparatów działających odstraszająco na pasożyty zewnętrzne;

  • karmieniu psa pokarmem wysokiej klasy pochodzącym z wiadomego źródła;

  • zapewnieniu psu dostępu do czystej, świeżej wody pochodzącej z wiadomego źródła;

  • podawaniu warzyw i owoców uprzednio dokładnie umytych;

  • podawaniu mięsa, ryb i drobiu, porządnie zbadanych i pochodzących z wiadomego źródła;

  • poddawaniu mięsa (zwłaszcza wołowego) poddanego odpowiedniej obróbce gwarantującej zniszczenie pierwotniaka;

  • pilnowaniu psa, tak by nie pił wody z wolnych zbiorników (rzeki, stawy, kałuże, jeziora);

  • pilnowaniu psa, tak by nie zbierał i nie jadł odpadków znalezionych na spacerach;

  • stosowaniu zasady ograniczonego zaufania i pilnowania psa tak, by nie miał styczności z psami chorymi, bezpańskimi, obcymi;

  • pilnowaniu psa tak, by nie miał kontaktu ze zwierzętami dzikimi;

  • pilnowaniu psa tak, by nie miał kontaktu ze zwierzętami gospodarskimi, a zwłaszcza bydłem.

Zagrożenie dla człowieka

 

Dotychczas nie zgłoszono przypadków neosporozy u ludzi, nie mniej jednak ze względu na podobieństwa Neospora caninum z Toxoplasma gondii i nie do końca poznaną biologią życia Neospora caninum zaleca się, by kobiety w ciąży ograniczyły do minimum kontakt z zakażonymi Neospora caninum psami lub bydłem.


Redakcja Portalu Świat Czarnego Terier

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Neosporosis in animals – The last five years. Dubey JP and Schares G. 2011. Vet Parasitol;
- Epidemiology and Control of Neosporosis and Neospora caninum. Dubey JP, et al., 2007. Clin Microbiol Rev;
- Update on the Diagnosis and Management of Neospora caninum Infections in Dogs.Lyon C, 2010. Top Companion Anim Med;
- Neosporosis and hammondiosis in dogs. Reichel MP, et al., 2007. J Small Anim Pract 48;

- Diagnostyka kliniczna zwierząt. Opracowanie zbiorowe. Wyd. Urban & Partner Wydawnictwo Medyczne, 2012;
- Choroby zakaźne zwierząt z zarysem epidemiologii weterynaryjnej i zoonoz., Gliński Z., Kostro K., Wyd. PWRiL, Warszawa 2003;
- Parazytologia i parazytozy zwierząt., Gundłach J.L., Sadzikowski A.B., Wyd. PWRiL, Warszawa 2004;
- Zarys parazytologii lekarskiej., Kadłubowski R., Kurnatowska A.:, Wyd. PZWL, Warszawa 1999;

- Choroby wewnętrzne psów - Edward Hall, Kate Murphy, Peter Darke;
- Zoonozy – poważny problem! - Andrzej Połozowski (2007 r);
- Zarys parazytologii ogólnej - K. Niewiadomska, T. Pojmańska, B. Machnicka, A. Czubaj; Wydawnictwo Naukowe PWN;
- Parazytologia weterynaryjna - W. Stefański; Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne;
- Choroby wewnętrzne psów E. Hall, K. Murphy, P. Darke Sima 2003;
- Czym mogą zarazić nas zwierzęta? - Wanda Fijałkowska 1983 r.;
- Choroby pasożytnicze - Alicja Buczek 2005 r.;
- Diagnostyka i zwalczanie inwazji pasożytów u zwierząt - Jerzy L. Gundłach, Andrzej B. Sadzikowski 2005 r.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768