O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Dysplazja stawu biodrowego w pigułce

 

Dysplazja stawu biodrowego jest najczęściej notowanym schorzeniem ortopedycznym dotykającym psy, które powoduje zapalenie stawów i wtórne zapalenie kości i stawów. Po raz pierwszy dysplazja stawu biodrowego (skrót HD) została opisana w 1935 roku przez Gerry'ego Schnelle. Od tego momentu trwają nieustające badania nad tym schorzeniem. 

 

Dysplazja stawów biodrowych może dotknąć każdą rasę psów, ale najczęściej występuje u ras dużych i olbrzymich. Dość powszechnie przyjmuje się, że dysplazja stawu biodrowego występuje przede wszystkim w rasach charakteryzujących się szybkim wzrostem i dużą masą ciała. Warto jednak zauważyć, że nie jest to uniwersalna relacja, bowiem znane są rasy małe, u których dysplazja stawów biodrowych diagnozowana jest równie stosunkowo często. Bardziej precyzyjnym określeniem jest stwierdzenie, że na dysplazję stawów biodrowych zapadają rasy o dużym udziale tkanki tłuszczowej (5-10%). Rasy u których udział tej tkanki jest niewielki (1-2%) chorują sporadycznie.

 

Każde szczenię rodzi się z normalnymi stawami biodrowymi. Uważa się, że stawy będą kontynuować normalny rozwój, jeśli zachowana zostanie całkowita zgodność między głową kości udowej a panewką. Istotą dysplazji biodrowej jest zbyt luźna torebka stawowa i więzadła, co powoduje niestabilność stawu, nadwichnięcia i zwichnięcia głowy kości udowej, a w konsekwencji prowadzi do powstania zmian zwyrodnieniowych. Najbardziej dynamiczny rozwój tej wady ma miejsce w przedziale wiekowym od 4 do 10 miesiąca życia zwierzęcia.

 

uproszczony schemat przebiegu schorzenia

 

Wzrost jest procesem, który u psów przebiega bardzo szybko w porównaniu z innymi gatunkami zwierząt i z człowiekiem. U rosnących psów w stosunkowo krótkim czasie zachodzą duże zmiany. Szczególnie spektakularny jest proces wzrostu szczeniąt dużych ras. Należy pamiętać, że wzrost kości na długość zachodzi w płytkach wzrostowych. Kości nie rosną w sposób przypadkowy, lecz tylko w obrębie chrzęstnych płytek wzrostowych znajdujących się na ich końcach. Podczas procesu wzrostu chrząstka ulega mineralizacji i zmienia się w tkankę kostną. Proces ten trwa tak długo, aż kość osiągnie swą ostateczną długość.

 

Zaburzenia procesu wzrostu kości mogą prowadzić do schorzeń układu kostnego, a w rezultacie może dojść do nieodwracalnych zmian. Pies jest na nie szczególnie narażony w okresie intensywnego wzrostu, choć w praktyce jest podatny na nie aż do zamknięcia się płytek wzrostu (tj. do zakończenia fazy wzrostu). Zdecydowana większość z zaprogramowanego genetycznie wzrostu następuje między 3 a 9 miesiącem życia. U psów bardzo dużych lub olbrzymich ras, w tym CTR-a, płytki mogą pozostać otwarte nawet do 18 miesiąca życia. U ras dużych i olbrzymich faza wzrostu kończy się między 18 a 24 miesiącem życia.

 

Oprócz wzrostu na długość, kości oczywiście rosną również wszerz. Za proces ten odpowiadają komórki kościotwórcze (osteoblasty) znajdujące się na przylegającej do kości warstwie okostnej i komórki kościogubne (osteoklasty) zlokalizowane na przylegającej do kości warstwie śródkostnej. Wzrost kości odbywający się na grubość następuje poprzez odkładanie się kolejnych warstw kości od okostnej oraz poprzez przebudowę wewnętrznej struktury kostnej.

 

W chwili narodzin szczenięcia, jego kościec w dużej mierze zbudowany jest z chrząstek, które stopniowo przekształcają się w kości. Chrząstka jest bardziej elastyczna od kości i podatna jest na odkształcenia. W przypadku obciążenia, chrząstka może ulec deformacji. Do czasu zamknięcia płytek wzrostowych są one miękkie i również są podatne na uszkodzenia (mikropęknięcia, złamania, oderwania). Należy pamiętać, że poza miękkimi płytkami wzrostowymi kości szczeniąt również są „miękkie”. Nadmierne przeciążenia, gwałtowny skręt i wygięcia mogą skutkować złamaniami. Unieruchomienie kończyn zwierzęcia podczas fazy intensywnego wzrostu może mieć szczególnie dramatyczne konsekwencje i wpływ na całą kończynę. Złamania mogą również przełożyć się na zmiany stawowe i okołostawowe.

 

O tym jak bardzo delikatną strukturą jest układ kostno-stawowy młodego psa mogą świadczyć chociażby poniższe zdjęcia RTG pokazujące postęp kostnienia układu szkieletowego (z naciskiem na stawy biodrowe) następującego wraz z wiekiem szczenięcia.

 

staw biodrowy szczenięcia w wieku jednego dnia

widać, że większość struktury zbudowana jest z chrząstki

 

stawy biodrowe szczenięcia w wieku 3 dni (struktury chrzęstne nie są widoczne na zdjęciu RTG)

 

stawy biodrowe szczenięcia w wieku 55 dni

   

zdjęcie RTG stawy biodrowe

szczenię w wieku 12 tygodni

zdjęcie RTG stawy biodrowe

szczenię w wieku 16 tygodni

   

zdjęcie RTG stawy biodrowe

szczenię w wieku 7 miesięcy

zdjęcie RTG zdrowe stawy

osobnik dorosły

   

Rozwój choroby, jej nasilenie oraz manifestacja objawów w każdym przypadku przebiega indywidualne. Dysplazja stawów biodrowych jest chorobą rozwojową i w zależności od rasy może dotyczyć od około 2% do niemal 50% psów. Najczęściej dotyczy obu stawów biodrowych, choć dysplazja jednostronna również może wystąpić i spotykana jest także u CTR-a. Szacunkowe dane pokazują, że w zależności od rasy, dysplazja jednostronna występuje od 3% do 30% psów z dysplazją stawów biodrowych.

 

Zmiany dysplastyczne powstają w okresie rozwoju układu kostnego. Dysplastycznie zmiany stawów można najwcześniej zaobserwować u szczeniąt w wieku 30 dni. Wstępne badanie w kierunku określenia stanu stanów biodrowych można wykonać, kiedy szczenię osiągnie wiek 16 tygodni. Wskazane jest powtórzenie badania w wieku 6-9 miesięcy. Zgodnie z ZKwP badania stawów biodrowych z wpisem do rodowodu można zrobić zwierzęciu w wieku 12 miesięcy. Nie mniej jednak należy podkreślić, że dopóki pies nie osiągnie dojrzałości fizycznej (zakończenie wzrostu), dopóty nie może zostać uznany za wolny od dysplazji. U ras dużych rozwój kończy się w wieku około 24 miesięcy i jest to wiek rekomendowany do wykonywania ostatecznych (oficjalnych) prześwietleń z wpisem do rodowodu.

 

zdjęcie RTG stawy obciążone zmianami dysplastycznymi

 

Skala ocen HD obowiązująca w FCI, w tym w Polsce: 

  • A - Wolny od dysplazji - stawy doskonałe;

  • B - Wolny od dysplazji - stawy prawie normalne;

  • C - Dysplazja lekka;

  • D - Dysplazja częściowa/ograniczona;

  • E - Dysplazja ciężka.

Bezpośrednią przyczyną schorzenia są czynniki genetyczne, natomiast na manifestowanie się i zaawansowanie zmian wpływ mają czynniki środowiskowe. Naukowcy od dziesięcioleci poszukują genów odpowiedzialnych za rozwój dysplazji stawu biodrowego u psów, niestety bez powodzenia. Geny odpowiedzialne za występowanie dysplazji stawów biodrowych zostały zidentyfikowane jedynie u niektórych ras, ale należy podkreślić, że są one specyficzne dla rasy i nie mają zastosowania uniwersalnego.

 

Prowadzone badania na różnych rasach i szacowane wartości współczynnika odziedziczalności (h²) wskazują, że udział czynników genetycznych w patogenezie dysplazji stawów biodrowych jest duży. Wskaźnik dziedziczności choroby waha się od 0.2 do 0.6 zależnie od rasy i badanej populacji rasy oraz kraju, w którym takie badania przeprowadzono. Na podstawie prowadzonych badań naukowcy sugerują, że w ok. 70% o wystąpieniu choroby decydują geny, zaś pozostałe 30% warunkuje udział środowiska.

 

Zrozumienie specyficznych czynników środowiskowych, które odgrywają rolę w rozwoju dysplazji stawu biodrowego, powinno pozwolić na ograniczenie stopnia zaawansowania choroby u dotkniętych dysplazją stawu biodrowego psów,.

 

Najważniejsze czynniki środowiskowe, które odgrywają istotną rolę w rozwoju dysplastycznych bioder u predysponowanych psów, to:

  • masa ciała (nadwaga i otyłość);

  • odżywianie (złe odżywianie i nieodpowiednia suplementacja preparatami wapniowo-mineralnymi i witaminami);

  • ruch i ćwiczenia (nadmierne forsowanie, intensywne ćwiczenia, bieganie, skoki przez przeszkody, urazy i kontuzje).

Masa ciała jest czynnikiem środowiskowym mającym wpływ na rozwój dysplazji stawów biodrowych. Chociaż wzrost masy ciała nie powoduje dysplazji stawu biodrowego u psów, to jednak odgrywa on zasadniczą rolę w manifestacji fenotypu choroby u psów mających genetyczną podatność na chorobę. Redukcja masy ciała została zaakceptowana jako wysoce skuteczna strategia zapobiegawcza opóźniająca lub zapobiegająca wystąpieniu choroby zwyrodnieniowej stawów u podatnych na nią psów.

 

Jeśli u szczenięcia występuje rozluźnienie w stawie biodrowym, to zakres uszkodzenia kości udowej i panewki będzie zależeć od wielkości sił działających w stawie biodrowym. Struktura budująca staw biodrowy u młodego szczenięcia jest bardzo delikatna i w większości składa się z nieskostniałych (chrzęstnych) elementów podatnych na uszkodzenia.

 

Im cięższy pies, tym większe będą działać siły na staw biodrowy, co skutkować będzie wzrostem ryzyka wystąpienia większych uszkodzeń w obrębie struktur budujących staw biodrowy. W efekcie może dojść do skrócenia czasu ujawnienia objawów, a także nasilenia stopnia ciężkości uszkodzenia stawów biodrowych. Dlatego też należy w okresie wzrostu i rozwoju szczególnie dbać o to, by szczenię posiadało odpowiednią do wieku wagę. Lepiej jeśli będzie troszkę chudsze, niż ma być za grube.

 

W prowadzonych badaniach udowodniono, że odżywianie ma wpływ na rozwój choroby. Rosnące szczenięta muszą być karmione odpowiednią i zbilansowaną dietą, która nie powinna być wyjątkowo bogata w kalorie ani białko. Zaleca się, aby sucha karma dla szczeniąt zawierała około 26% białka. Nie należy forsować szybkiego wzrostu psa poprzez modyfikację diety. Takie postępowanie przyczynia się do nienaturalnie szybkiego wzrostu i nadmiernego obciążenia szczeniaka. Nadmiar niektórych składników żywieniowych przyczynia się do rozwoju choroby.

 

Megadawki witaminy C mogą być szkodliwe, potencjalnie mogą prowadzić do hiperkalcemii u szczeniąt, co skutkuje opóźnioną przebudową kości i dojrzewaniem chrząstki. Wysokie stężenie wapnia w diecie i nadmiar witaminy D zwiększają z kolei wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym, powodując opóźnione kostnienie śródchrzęstne i przebudowę szkieletu, co ostatecznie prowadzi do dysplazji stawu biodrowego. Wysoka luka anionowa w diecie jest związana z odpowiadającą jej zwiększoną osmolalnością w mazi stawowej, wyższą objętością płynu maziowego i zwiększoną wiotkością stawu, mierzoną kątem Norberga w podwichniętym biodrze.

 

Z kolei dodatkowym czynnikiem, który może opóźniać ekspresję lub zmniejszać nasilenie dysplazji stawów biodrowych u szczeniąt, jest polisiarczan glikozaminoglikanu podany w iniekcjach. W przeprowadzonych badaniach udowodniono, że dwa razy w tygodniu domięśniowe wstrzyknięcia wielosiarczanowego glikozaminoglikanu, podawane w wieku od 6 tygodni do 8 miesięcy szczeniętom pochodzącym od rodziców dysplastycznych, zmniejszyły podwichnięcie stawu biodrowego oraz zmniejszyły histopatologiczne objawy zapalenia stawów w wieku 8 miesięcy, w porównaniu z nieleczonymi szczeniętami z grupy kontrolnej.

 

Praktyka pokazuje, że zarówno ruch jak i ćwiczenia również mają wpływ na rozwój i przebieg choroby. Odpowiednia dawka ruchu jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju szczenięcia - kształtuje, rozwija i wzmacnia mięśnie oraz struktury budujące kości i stawy. Należy jednak pamiętać, że zarówno niedobór, jak i nadmiar ruchu, a także źle dobrane ćwiczenia mogą wpłynąć nie tylko na zburzenie rozwoju układu mięśniowego oraz kostno-stawowego młodego zwierzęcia, ale także mogą przyczyniać się do doznania przez szczenię kontuzji, urazów i złamań. W rezultacie u szczenięcia predysponowanego (genetycznie) do wystąpienia schorzenia nieprawidłowych ruch i źle dobrane ćwiczenia mogą wpłynąć na przyspieszenie wystąpienia schorzenia o cięższym przebiegu, niż u szczenięcia, które będzie prawidłowo prowadzone.

 

Zdecydowanie należy unikać gwałtownych skoków, wymuszonego biegania, ćwiczeń siłowych oraz gwałtownych zabaw z większymi i cięższymi psami, ponieważ powodują one znaczne obciążenie chrząstek i innych struktur układu mięśniowego oraz kostno-stawowego, co może prowadzić do mikrouszkodzeń w obrębie tych struktur, a nawet może skutkować poważnymi urazami i kontuzjami.

 

Przyjąć należy zasadę, że im cięższe jest zwierzę, tym ruch powinien być spokojniejszy. Najlepszy jest swobodny i niewymuszony ruch po stabilnym podłożu. Aktywność ruchowa szczenięcia powinna polegać na swobodnej zabawie, eksplorowaniu terenu i węszeniu. Jeśli maluch okaże zmęczenie, opadnie z sił, bądź odmówi chodzenia, należy go posłuchać i pozwolić mu odpocząć. Najlepszymi formami aktywności fizycznej jest pływanie (naturalne zbiorniki, baseny i bieżnie wodne) oraz krótsze, ale za to częstsze spacery. Pozwalają one na zwiększenie siły mięśniowej oraz zakresu ruchów w stawach.

 

Chcąc podsumować powyższe informacje możemy napisać, że szansa na pomyślny odchów szczenięcia znacznie wzrośnie, jeśli zapewnimy zwierzęciu odpowiednie środowisko bytowania, właściwą ilość i jakość substancji odżywczych koniecznych dla rozwoju i wzrostu, zadbamy o ułożenie odpowiedniego planu dnia uwzględniającego pory karmienia, odpoczynku, zabaw i spacerów, tak by młody organizm miał szansę prawidłowo rozwijać się zarówno pod względem emocjonalnym, psychicznym, jak i fizycznym.

 

Problematyka dziedziczenia tego schorzenia jest o tyle skomplikowana, że dotychczas znana jedyna metoda prześwietlania i dopuszczania do hodowli psów wolnych od dysplazji nie gwarantuje, że z takiego skojarzenia na świat przyjdzie 100% zdrowego potomstwa. Może się również tak zdarzyć, że po rodzicach obciążonych tą chorobą urodzą się szczenięta wolne od tego schorzenia. W zasadzie pomimo wielu nadal krążących wątpliwości naukowcy są jedynie zgodni, co do tego, że po obydwojgu rodzicach wolnych od dysplazji, istnieje większa szansa uzyskania wyższego procentu zwierząt również wolnych od tej choroby, niż w przypadku skojarzenia obydwojga rodziców obciążonych tą chorobą.

 

Objawy dysplazji biodrowej zwykle występujące u psów młodych:

  • spadek aktywności;

  • niechęć do poruszania się;

  • objawy bólowe jednej bądź obu kończyn tylnych;

  • trudności podczas podnoszenia się z pozycji leżącej;

  • kulawizna jednej bądź obu kończyn tylnych;

  • zmiany w motoryce ruchu;

  • podstawianie nóg pod siebie w celu odciążenia jednej bądź obu kończyn tylnych;

  • ruch zajęczy.

Oprócz wyżej opisanych, dodatkowe objawy, zwykle obserwowane u psów starszych ze schorzeniem przewlekłym, to:

  • charakterystyczne "strzelania" podczas ruchu w kościach budujących staw biodrowy;

  • zanik mięśni ud i pośladków.

Należy zaznaczyć, że w zależności od stopnia degradacji stawu oraz predyspozycji rasowych i właściwości osobniczych objawy kliniczne tego schorzenia można zaobserwować już u kilkunastotygodniowego szczenięcia, jak również  może się ono ujawnić dopiero u dorosłego psa lub w sytuacji braku objawów klinicznych, o chorobie można dowiedzieć się niejako "przypadkiem" podczas wykonania rutynowego prześwietlenia stawów biodrowych.

 

Diagnostyka schorzenia opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz rentgenowskim. Podstawą do postawienia rozpoznania choroby jest badanie rentgenowskie stawów biodrowych, ale u młodych psów zmiany w obrazie RTG na wczesnym etapie choroby mogą być niewidoczne!!! Dlatego też zaleca się wykonanie badań profilaktycznych w wieku 16 tygodni i ponowne wykonanie badań w wieku 6-9 miesięcy. Zadaniem badania radiologicznego jest ocena nadwichnięcia główek kości udowych i stopnia zwyrodnienia stawów biodrowych. Wczesne podjęcie działań profilaktyczno-leczniczych odgrywa kluczowe znaczenie dla spowolnienia i/lub zminimalizowania skutków choroby, a co się z tym wiąże, przekłada się na jakość życia zwierzęcia obciążonego dysplazją stawu biodrowego.

 

Większość metod leczenia dysplazji stawu biodrowego opracowana jest z myślą o młodych szczeniętach. Ponadto podjęte działania na wczesnym etapie wykrycia schorzenia są również skuteczniejsze. Jeśli wczesne objawy choroby zostaną przeoczone, a badania przesiewowe zostaną wykonane dopiero po 12-24 miesiącu życia lub później, to możliwość zastosowania dostępnych metod leczenia schorzenia znacznie maleje, a i rokowania co do ich skuteczności są niższe.

 

Terapia dysplazji stawów biodrowych obejmuje metody zachowawcze oraz chirurgiczne. Metoda zachowawcza obejmuje kontrolę masy ciała, odpowiednie żywienie, suplementację preparatami wzmacniającymi układ kostno-szkieletowy, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, zabiegi fizjoterapeutyczne i nowoczesne metody regeneracyjne, jak np. IRAP, kwas hialuronowy podawany dostawowo czy komórki macierzyste. Należy wyjaśnić, że metody zachowawcze nie leczą chorych stawów, a jedynie spowalniają degradację stawów i poprawiają komfort życia zwierzęcia.

 

Leczenie chirurgiczne obejmuje kilka metod, których zastosowanie ograniczone jest wiekiem, wielkością i wagą zwierzęcia oraz stopniem zaawansowania zmian. Najprostszymi i najmniej inwazyjnymi metodami wspomagającego leczenia chirurgicznego dysplazji stawów biodrowych jest aktywna walka z bólem. W celu zniesienia lub zminimalizowania odczuwalnego bólu wykonane mogą być następujące zabiegi: pectinotomia lub denerwacja torebki stawowej.

 

Właściwe techniki operacyjne polegają na celowej zmianie ułożenia określonych struktur wchodzących w skład stawu biodrowego oraz otaczających je w celu poprawy stabilizacji i/lub biomechaniki stawu, ukierunkowania wzrostu poszczególnych kości i maksymalnego spowolnienia dalszego procesu degradacyjnego chorego stawu (lub stawów).

 

Dla zwierząt młodych, u których nie doszło jeszcze do wtórnych zmian zwyrodnieniowych weterynaria oferuje następujące zabiegi: zespolenie spojenia łonowego (JPS), potrójną osteotomię miednicy (TPO) lub trójetapową osteotomię międzykrętarzową szyjki kości udowej (ITO).

 

Zwierzętom, których stawy nie uległy jeszcze mocnej degradacji, ale wiekowo nie kwalifikują się na wykonanie JSP lub z jakiś przyczyn nie kwalifikują się do TPO lub ITO, a z racji wieku radykalne zabiegi FHO i THR nie są dla nich odpowiednie, ortopedia weterynaryjna proponuje technikę zwaną DARoplastyką dogrzbietowego obrąbka panewkowego (DAR) lub artroplastykę dogrzbietowego obrąbka panewkowego z użyciem biokompatybilnego i osteokonduktywnego polimeru (BOP shelf arthroplasty). 

 

Dla zwierząt starszych oraz wszystkich tych, u których stopień degradacji stawu biodrowego jest znaczny i nie pozwala na zastosowanie ww. metod pozostają techniki polegające na ratowaniu kończyny i/lub funkcji ruchowej kończyny, czyli:  resekcja głowy i szyjki kości udowej (FHNE) lub wstawienie sztucznego stawu biodrowego (THR).


Hodowcy powinni uwzględniać występowanie tej choroby w swoich planach hodowlanych. Aby minimalizować ryzyko występowania tego schorzenia hodowcy powinni przeprowadzać odpowiednią selekcję. Do hodowli należy wybierać tylko osobniki przebadane i wolne od tego schorzenia. Przy doborze par hodowcy powinni kierować się nie tylko wynikami prześwietleń potencjalnych rodziców szczeniąt, ale także wynikami badań dalszych pokoleń występujących w drzewie rodowym planowanego miotu. Tylko odpowiedzialne podejście do tego problemu może wpłynąć na ograniczenie występowania schorzenia w rasie.

 

Hodowcy powinni odpowiednio edukować przyszłych właścicieli szczeniąt. Przyszły właściciel powinien być świadomy faktu występowania takiej jednostki chorobowej w rasie. Nabywca powinien być poinformowany o wynikach prześwietlenia rodziców szczenięcia. Równie istotne jest wyjaśnienie zasad dziedziczenia i przebiegu schorzenia. Hodowca powinien tak poinstruować opiekuna szczenięcia, by ten wiedział, jak postępować ze szczenięciem w okresie jego intensywnego rozwoju i wzrostu. Hodowcy powinni również zachęcać właścicieli do stosowania wczesnej profilaktyki (wykonanie wstępnego prześwietlenia w wieku 16 tygodni).

 

Opracowała Redakcja Portalu "Świat Czarnego Teriera"

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne, materiały już opublikowane na Portalu "Świat Czarnego Teriera" oraz:

- Pies - dysplazja stawów biodrowych. Prawo złotej proporcji i tetralogia panewki wartości diagnostyczne i prognostyczne. A.M.Janicki. Wydanie Galaktyka;

- Ortopedia i traumatologia stawów kończyn i układu ścięgnowo-mięśniowego psów i kotów. Z. Adamiak. Wydanie Galaktyka 2007 rok;

- Radiodiagnostyka weterynaryjna - W. Empel. Wydanie PWRiL 1998 rok;

- Atlas interpretacji obrazów radigraficznych anatomii psa i kota. A. Coulson i N. Lewis. Redakcja naukowa wydania polskiego: prof. dr hab. S. Koper. Wydanie Galaktyka 2009;

- Chirurgia małych zwierząt. Tom III. T.W Fossum. Redakcja wydania I polskiego K. Ratajczak. Wydanie Elsevier 2010 rok;

- Kynologia. Wiedza o psie. J. Monkiewicz, K. Rogowska, J. Wajdzik. Wydawnictwo UWP 2011 rok;

- Anatomia ultrasonograficzna stawu biodrowego psa. I. Jońska i T. Narojek. Medycyna Wet. 2006, 62 (3);

- Choroba zwyrodnieniowa stawów u psów. Część I. Budowa i czynności stawów. M. Wojciechowski. Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(3);

- Choroba zwyrodnieniowa stawów u psów. Cz II. Charakterystyka i patogeneza choroby. M. Wojciechowski. Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4);

- Choroba zwyrodnieniowa stawów u psów. Część III. Rozpoznawanie i leczenie. M. Wojciechowski. Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(11);

- Ocena radiologiczna stawów biodrowych psów w aspekcie numerycznym. B. Degórska, J. Bonecka. Życie Weterynaryjne • 2014 • 89(2);

- Markery genetyczne dysplazji stawu biodrowego psów, Krzemińska P., Gogulski M., Aleksiewicz R., Świtoński M. Med. Weter. 2018, 74 (2), 83-87;

- Dysplazja stawów biodrowych u psa domowego (Canis familiaris) A. Haska, J. Gruszczyńska, K. Siewruk, Cz. 2. Badania genetyczne, Przegląd hodowlany nr 1/2012.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768