O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Dirofilariozy - nowy problem na ziemiach polskich

 

Zmiany klimatyczne oraz swobodny przepływ ludzi i ich zwierząt towarzyszących sprawił, że w czasach współczesnych musimy w Polsce stawić czoła schorzeniom, które jeszcze kilka lat temu były nam kompletnie obce. W ostatnich kilku dekadach w Europie zaszło wiele zmian, które m.in. zaowocowały pojawieniem się w tej części globu ziemskiego wcześniej nienotowanych gatunków ze świata roślinnego i zwierzęcego, tych chorobotwórczych niestety również. Znalazły one w Europie korzystne warunki życia, umożliwiające im zamknięcie pełnego cyklu życiowego. Dogodne warunki rozwojowe i brak odpowiedniej profilaktyki sprawiły, że liczba chorych zwierząt każdego roku wzrasta.

 

W niniejszym artykule chcielibyśmy skupić się na dirofilariozach, czyli chorobach pasożytniczych różnych gatunków ssaków transmitowanych przez wektory, a wywoływanych przez różne gatunki nicieni należących do rodzaju Dirofilaria i rodziny Onchocercidae.

 

Za pierwszy udokumentowany przypadek odkrycia tych nicieni u psów można uznać opis pochodzący z 1626 roku z "Traktatu o łowiectwie" autorstwa włoskiego arystokraty Francesco Birago, który dość szczegółowo opisał dwa cienkie i długie robaki znalezione w sercu psa rasy myśliwskiej. W 1856 roku amerykański parazytolog Joseph Leidy zakwalifikował owe robaki do rodzaju Filaria, a w 1910 roku nazwa rodzaju została ponownie zmieniona (tym razem na docelową), a dokonali tego francuscy parazytologowie Louis-Joseph Alcide Railliet i Henry w 1911 roku.

 

Współcześnie znanych jest około 47 gatunków Dirofilaria spp., które z mniejszym lub większym natężeniem trapią różne gatunki zwierząt, w wielu zakątkach globu ziemskiego. Z racji położenia geograficznego najbardziej interesują nas te gatunki, które występują na kontynencie europejskim, w tym - jak wykażemy w poniższym artykule - również i w Polsce. Z prowadzonych badań wynika, iż spośród wszystkich gatunków nicieni należących do rodzaju Dirofilaria, największe znaczenie chorobotwórcze w medycynie weterynaryjnej odgrywają dwa: Dirofilaria immitis i Dirofilaria (Nochtiella) repens.

 

W tym miejscu należy również sprecyzować, iż Dirofilaria immitis, który pierwotnie zasiedla tętnice płucne psów, a tylko przy dużej inwazji może pojawiać się również w prawej komorze serca, odpowiedzialny jest za powstanie dirofilariozy sercowo-płucnej, zaś Dirofilaria (Nochtiella) repens, który pierwotnie zasiedla tkankę podskórną i powięzie mięśni, odpowiedzialny jest za powstanie dirofilariozy podskórnej.

 

dorosłe osobniki Dirofilaria immitis

 

Obydwa gatunki wyżej wymienionych nicieni wykazują dość słabą specyficzność względem swoich żywicieli, ponieważ mogą infekować różne gatunki zwierząt, należące głównie do lądowych ssaków drapieżnych (Carnivora). Warto jednak dodać, iż stosunkowo najlepiej przystosowały się one do pasożytowania u psów i dzikich psowatych (np. wilki, lisy, jenoty, szakale, kojoty, likaony, nibylisy), które stanowią jednocześnie główny rezerwuar tych nicieni. W Polsce, poza psem domowym (Canis lupus familiaris), występuje wilk szary (Canis lupus), lis rudy (Vulpes vulpes) i jenot azjatycki (Nyctereutes procyonoides). Teoretycznie wszystkie te gatunki w pierwszej kolejności wrażliwe są na zakażenie mikrofilariami. Zdecydowanie rzadziej zainteresowaniem pasożytów cieszy się kot domowy oraz inne dzikie kotowate.

 

Dirofilaria spp. przenoszą się na swoich docelowych gospodarzy za pośrednictwem określonych wektorów stanowiących jednocześnie ich żywiciela pośredniego, którym w tym przypadku są samice różnych gatunków komarów należące do rodzajów Anopheles, Aedes i Culex z rodziny Culicidae. Komary niezbędne w cyklu życiowym mikrofilarii notowane są również na terenie Polski.

 

Transmisja Dirofilaria spp. w danym regionie zależy od obecności minimalnej liczby psów zakażonych dorosłymi nicieniami wytwarzającymi mikrofilarie i jednego lub więcej gatunków komarów zdolnych do przenoszenia mikrofilarii. W związku z tym na transmisję dirofilariozy mają wpływ dwa czynniki, które wpływają na każdy z dwóch składników cyklu życiowego nicieni: zachowanie człowieka w odniesieniu do zwierząt domowych i uwarunkowania klimatyczne, które pozwalają na obecność właściwych populacji wektorów umożliwiających rozwój larw Dirofilaria spp. w tych wektorach.

 

Kolonizacja, rozwój i aktywność komarów są regulowane przez klimat, głównie temperaturę i wilgotność. Temperatura wpływa również na rozwój mikrofilarii do stadium L3 Dirofilaria spp. wewnątrz komarów. Eksperymentalnie wykazano, że rozwój zakaźnych larw L3 zajmuje od 8 do 10 dni w temperaturze 28-30°C, 11 do 12 dni w 24°C i 16 do 20 dni w 22°C. Poniżej 14°C rozwój zostaje zatrzymany, chociaż może być wznowiony, gdy temperatura wzrośnie powyżej tego progu. W konsekwencji klimat i jego zmiany determinują obecność i dynamikę przenoszenia dirofilariozy w regionach o umiarkowanym klimacie. Z kolei zmiany klimatu (głównie wzrost temperatury) wydłużają roczne okresy aktywności komarów, skracają okresy rozwoju larw i zwiększają transmisję w wielu regionach geograficznych. Od pewnego czasu coraz częściej przypadki dirofilariozy diagnozowane są w Europie Środkowej (Czechy, Słowacja, Niemcy oraz Polska). Obecność zakażonych psów na danym obszarze zależy w dużej mierze od metod zarządzania zwierzętami, w tym od prawidłowej diagnostyki i zastosowania odpowiedniej profilaktyki, podróży do i z regionów endemicznego występowania Dirofilaria spp. oraz zmian miejsca zamieszkania.

 

Uwaga! Do zarażenia człowieka gatunkami z rodzaju Dirofilaria (w Europie tylko Dirofilaria (Nochtiella) repens i Dirofilaria immitis) dochodzi bardzo rzadko, przypadkowo, po ukąszeniu przez zainfekowanego mikrofilariami komara. Dirofilarioza nie przenosi się z człowieka na człowieka, ani z człowieka na zwierzę, bowiem człowiek jest żywicielem niespecyficznym dla tych pasożytów i w jego organizmie nie osiągają one dojrzałości płciowej. Dirofilarioza najczęściej przebiega u ludzi w dwóch postaciach klinicznych: jako guzki podskórne lub jako śródmiąższowa choroba płuc. W wielu przypadkach choroba jest bezobjawowa.

 

Występowanie dirofilariozy - Świat

 

Dotychczas występowanie Dirofilaria immitis odnotowywano przede wszystkim w strefach tropikalnej i subtropikalnej. Pasożyt ten odpowiedzialny jest za występowanie dirofilariozy u psów w większości krajów Ameryki Północnej i Południowej z wyjątkiem Chile, gdzie mimo prowadzonych badań, nie wykryto obecności tego nicienia u psów, a także Gujany Francuskiej i Urugwaju, gdzie z kolei nie prowadzono w tym kierunku żadnych badań. W Stanach Zjednoczonych dirofilarioza rozpowszechniona jest we wszystkich stanach, a ogólny wskaźnik występowania szacowany jest na 1 do 12%. Początkowo za obszary endemicznego występowania Dirofilaria immitis uważano stany położone wzdłuż wybrzeża Atlantyku tj. Missisipi, Missouri i stany leżące w obrębie rzeki Ohio oraz zatoki Gulf Coast, w których zakażenie może obejmować nawet do 49% psiej populacji. W ostatnich latach nowe ogniska chorobowe zostały udokumentowane w stanach położonych w części środkowej i zachodniej USA (Wyoming, Utah, Montana, Kalifornia, Oregon i Washington). W Ameryce Środkowej i Południowej w regionie Zatoki Meksykańskiej wskaźniki rozpowszechnienia dirofilariozy mieszą się w przedziale od 20 do 42%. Na Karaibach (Bahamy, Curacao, Kuba, Dominikana i Puerto Rico) problem dirofilariozy może dotyczyć od 20.4 do 63.2% populacji psów. W Brazylii wskaźnik ten może wahać się w granicach od 2.3 do 45%, a w Argentynie może wynosić od 5 do 74%. W Boliwii potwierdzono występowanie dirofilariozy u psów oraz dzikich psowatych - podobnie jak na Wyspach Galapagos i w Ekwadorze. Rozpowszechnienie dirofilariozy jest znacznie niższe w regionach o chłodniejszym klimacie, czyli takich jak chociażby Kanada, gdzie w prowincjach o cieplejszym klimacie oszacowano średni wskaźnik rozpowszechnienia choroby na 0.24%.

 

Dystrybucja Dirofilaria immitis u psów w Afryce nie jest dobrze znana ze względu na brak fachowych badań, a te które są prowadzone, pozwalają jedynie stwierdzić, iż przypadki dirofilariozy płucno-sercowej były notowane u psów w Maroku, Tunezji, Egipcie, Tanzanii, Kenii, Mozambiku, Malawi, Senegalu, Angoli, Gabonie, Nigerii i Sierra Leone. W Afryce Południowej odnotowano autochtoniczne infekcje Dirofilaria repens, podczas gdy zakażenia Dirofilaria immitis wydają się być zawleczone.

 

W Azji dostępne historyczne dane potwierdzają występowanie u psów zarówno Dirofilaria immitis, jak i Dirofilaria repens głównie w krajach Azji Środkowej. W Indiach Dirofilaria immitis rozpowszechniony jest głównie w północno-wschodniej części kraju. Przypadki dirofilariozy płucno-sercowej notowane były również u psów w Iranie, w którym występowanie Dirofilaria repens szacowane jest z kolei na 62%, a na Sri Lance na 60%. W Malezji częstotliwość występowania Dirofilaria immitis w niektórych częściach kraju może sięgać nawet do 70%. W Japonii prowadzone badania wykazały wysoki procent rozpowszechnienia Dirofilaria immitis (46.8% i 59%). Podobnie podwyższone wskaźniki rozpowszechnienia tego pasożyta zostały zanotowane dla Korei Południowej i Tajwanu.

 

W Australii występowanie Dirofilaria immitis uznawane jest za endemiczne wzdłuż wybrzeża i we wschodnich prowincjach, a wskaźniki rozpowszechnienia kształtują się na podobnym poziome jak te określone dla stanów położonych wzdłuż południowo-wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych. Przypadki zachorowań psów spowodowane Dirofilaria immitis oraz Dirofilaria repens odnotowano również w Nowej Zelandii, aczkolwiek na dzień dzisiejszy trudno jednoznacznie stwierdzić czy są to już zachorowania rodzime, czy przywleczone z pobliskiej Australii.

 

W Europie odnotowano występowanie zarówno Dirofilaria immitis, jak i Dirofilaria repens, przy czym dobrze udokumentowane przypadki tych chorób pochodzą głównie z państw basenu Morza Śródziemnego tj. Włoch (występowanie Dirofilaria immitis w tym kraju przekracza nawet 50% w dolinie Padu. Z kolei Dirofilaria repens występuje na obszarze całego kraju, z szacowanym rozprzestrzenieniem do 30% w dolinie Padu), Hiszpanii (większość kraju z częstotliwością występowania Dirofilaria immitis szacowaną na 33 do 40% na Wyspach Kanaryjskich i w regionach o zwiększonej wilgotności powietrza. Przypadki zakażeń Dirofilaria repens notowane są głównie na obszarze obejmującym wybrzeże Morza Śródziemnego), Grecji (częstotliwość występowania szacowana na 10 i 30%), Turcji, Portugalii (częstotliwość występowania Dirofilaria immitis na Maderze szacowana jest na 30%) i Francji (przypadki zakażeń psów Dirofilaria repens są częściej notowane, niż przypadki zakażeń spowodowanych przez Dirofilaria immitis, a obecność tego pasożyta została odnotowana w 19 z 62 dystryktów. Występowanie pasożyta w skali kraju szacowane jest na 1.3%).

 

Do niedawna północna granica zasięgu dirofilariozy przebiegała w okolicach miasta Cherbourg we Francji. Ocieplenie klimatu oraz liczne podróże właścicieli z psami zrobiły jednak swoje i obydwa gatunki wyżej wspomnianych nicieni rozszerzyły swój zasięg występowania na kolejne kraje europejskie. W 1995 roku pierwsze przypadki tego schorzenia odnotowano u psów w południowej Szwajcarii. W 2005 roku rodzimą dirofilariozę występującą u psów stwierdzono na Słowacji i na Ukrainie. W 2006 roku potwierdzono występowanie choroby w Czechach, a w 2009 roku przypadki tej choroby opisano m.in. w Holandii, Austrii i Niemczech. Prowadzone badania w Rostowie nad Donem (południowa Rosja) wykazały, iż rozprzestrzenienie pasożytów w tym regionie w ciągu kilkunastu lat uległo znacznej zmianie. W 1997 roku częstotliwość występowania u psów Dirofilaria repens oszacowano na 30%. W badaniach prowadzonych w roku 2011 odnotowano 20.25% psów zakażonych Dirofilaria spp., z czego 44.7% było zakażonych Dirofilaria  repens, 30.3% było zakażonych Dirofilaria immitis i u 25% stwierdzono występowanie zakażeń obydwoma nicieniami. W Chorwacji i Serbii inwazje Dirofilaria repens i Dirofilaria immitis były sporadycznie opisywane, ale w ostatnim czasie odsetek zarażonych zwierząt wzrósł odpowiednio do 6% i 48%.

 

Występowanie dirofilariozy - Polska

 

W Polsce do 2007 roku dirofilariozy praktycznie nie były znane. Pierwszy przypadek zarażenia człowieka (mężczyzna lat 25) w Polsce gatunkiem Dirofilaria repens stwierdzono w 2007 roku w Zakładzie Biologii Ogólnej i Parazytologii oraz Zakładzie Anatomii Patologicznej Akademii Medycznej w Warszawie. W okresie od marca 2007 roku do kwietnia 2008 roku rozpoznano 5 przypadków podskórnej dirofilariozy występującej u ludzi, jednak wówczas ze względu na brak opisów tej choroby u zwierząt oraz jakichkolwiek innych badań prowadzonych w kierunku wektorów przenoszących mikrofilarie na terenie Polski, potwierdzenie rodzimego charakteru inwazji nie było jeszcze możliwe. Niestety, w kolejnych latach diagnozowano następne przypadki dirofilariozy podskórnej u ludzi z terenu Polski i łącznie do roku 2012 zanotowano 20 przypadków zachorowań ludzi na tą chorobę w naszym kraju.

 

Pierwsze doniesienie na temat dirofilariozy podskórnej występującej w Polsce u psów pojawiło się dopiero w 2009 roku, kiedy to do jednego z gabinetów weterynaryjnych trafił 4-letni samiec rasy owczarek niemiecki, którego właściciele postanowili poddać zabiegowi kastracji. W trakcie dokonywania zabiegu w mosznie psa tuż pod osłonką pochwową lekarze odkryli 6 dojrzałych nicieni należących do gatunku Dirofilaria repens (3 samce i 3 samice). Dla lekarzy wykonujących zabieg kastracji znalezisko było nieoczekiwane, zaskakujące i przede wszystkim interesujące. Fakt, iż pies ten nigdy nie opuszczał terytorium naszego kraju, tylko utwierdził lekarzy w przekonaniu, że przeprowadzenie szerszych badań na większej liczbie psów, może przynieść przełomowe odkrycie względem wykazania endemicznego charakteru choroby. W okresie od sierpnia do września 2009 roku badaniom poddano łącznie 64 rasowe psy w wieku od 1.5 roku do 12 lat pochodzące z trzech hodowli (jedna z Warszawy i dwie z woj. mazowieckiego). Badane psy nigdy nie opuszczały terenów Polski oraz w dniu wykonywania badań nie zdradzały żadnych klinicznych objawów choroby. Szczegółowe badania ich krwi wykazały występowanie w niej mikrofilarii gatunku Dirofilaria repens, co bezsprzecznie potwierdziło występowanie tego schorzenia na terenie Polski. Od tego czasu w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego - Państwowym Zakładzie Higieny prowadzone są badania mające na celu określenie rozprzestrzenienia się Dirofilaria repens na terenie Mazowsza wśród psów. Odsetek zarażonych psów wśród zbadanych na terenie województwa mazowieckiego okazał się wysoki i sięgnął nawet 20%. Ponadto wykonano również badania ponad 200 osobników pochodzących z różnych regionów kraju. Finalnie mikrofilarie należące do tego gatunku wykryto we krwi kilkudziesięciu psów z województw: mazowieckiego, lubelskiego, podlaskiego i wielkopolskiego. Rozpowszechnienie Dirofilaria repens w populacji psów w Polsce oszacowano na 26-56%, przy czym za obszary endemicznego występowania pasożytów uważa się Polskę środkową.

 

Doniesienie o rodzimym zakażeniu psa Dirofilaria immitis w Polsce po raz pierwszy ukazało się w fachowej prasie w 2012 roku. Tym razem ośmioletnia suka rasy owczarek niemiecki, która nigdy nie opuszczała rodzimego miasta Gdyni, została przyprowadzona do gabinetu weterynaryjnego w celu przeprowadzenia szerszej diagnostyki parazytologicznej wykluczającej ewentualne zakażenie pierwotniakiem Babesia canis, który kilka lat temu był przyczyną wystąpienia u suki babeszjozy. Do badań pobrano krew i w przeprowadzonych testach nie wykazano  w niej obecności Babesia canis, za to jeden z testów ewidentnie wskazywał na zakażenie Dirofilaria immitis. Badania czterokrotnie powtórzono. Za każdym razem wykonany test sugerował zakażenie nicieniem sercowo-płucnym. Dla pewności próbkę krwi obejrzano jeszcze pod mikroskopem, gdzie bezsprzecznie stwierdzono obecność mikrofilarii w krwi.

 

Cykl życiowy

 

Dirofilaria immitis w swoim cyklu życiowym bytuje u dwóch żywicieli - pośredniego i ostatecznego. Cykl życiowy składa się z 5 stadiów larwalnych. Żywicielami pośrednimi są samice ponad 60 gatunków komarów, które żywią się krwią, by móc produkować jaja. Specyficzna identyfikacja poprzez lokalizację aktywności enzymatycznej w larwach lub amplifikacji DNA opartej na PCR mikrofilarii wykazała aktywność wektorową dla Dirofilaria immitis przez następujące gatunki komarów: Aedes aegypti, Aedes albopictus, Aedes caspius, Aedes crucians, Aedes notoscriptus, Aedes ochlerotatus, Aedes punctipennis, Aedes punctor, Aedes scapularis, Aedes sierrensis, Aedes taeniorhynchus, Aedes triseriatus, Aedes vexaus, Anopheles maculipennis, Culiseta incidens, Culex annulirostris, Culex pipiens, Culex quinquefasciatus, Culex theileri. Samica komara poprzez ukłucie wprowadza do organizmu żywiciela ostatecznego (psa lub innego mięsożercy) larwę w trzecim stadium - L3.

Samice komarów zarażają się larwami pierwszego stadium - mikrofilariami L1 - znajdującymi się we krwi zarażonych psów lub innych mięsożerców w trakcie żerowania. Larwy te pozostają w przewodzie pokarmowym komara przez krótki czas, a następnie przemieszczają się w ciągu 24-36 godzin do nabłonka cewek Malpighiego. W cewkach Malpighiego larwy ulegają dwukrotnemu linieniu ze stadium L1 do L2, a następnie od L2 do L3, co trwa około 14-16 dni. Łączny czas od przekształcenia połkniętej z krwią postaci L1, do postaci inwazyjnej L3 wynosi około 2-3 tygodnie. W niskich temperaturach otoczenia cykl przejścia do postaci inwazyjnej może się wydłużać nawet do 30 dni, co często przekracza czas życia komara nosiciela. Zazwyczaj w komórkach nabłonka cewek Malpighiego, pełniących u owadów funkcję układu wydalniczego, podczas pierwszych 4 dni pasożyty stają się nieruchliwe, krótsze i cieńsze.

Do pierwszego linienia larw w świetle cewek dochodzi około 8 dnia. Larwa L2 linieje około 12 dnia do postaci L3, która przypomina miniaturę postaci dorosłej. Podczas następnych 2-3 dni larwy wzrastają na długość, niszczą cewki i migrują wzdłuż ciała do okolicy głowowej owada, gdzie gromadzą się w jego jamie gębowej. Larwa penetruje do koniuszka aparatu gębowego i podczas pobierania krwi przez komara przedostaje się do ranki. Krew wydostająca się z miejsca ukłucia chroni larwę przed wyschnięciem zanim wniknie ona do organizmu żywiciela.

 

Po wniknięciu przez skórę larwa przechodzi do tkanki podskórnej, a następnie mięśni żywiciela ostatecznego. Podczas migracji przez tkanki larwa linieje dwukrotnie przez stadia rozwojowe od L3 do L4 i od L4 do L5. Larwa w stadium L5 z tkanek dostaje się do żył i z prądem krwi przenoszona jest do tętnicy płucnej. Po 14-28 tygodniach od osiągnięcia tętnicy płucnej pasożyty osiągają dojrzałość płciową i są gotowe do wytwarzania mikrofilarii. Dorosłe nicienie są białe i mają nitkowaty kształt. Samice osiągają 25-30 cm długości i 1-1.3 mm szerokości, natomiast samce są krótsze i osiągają 12-18 cm długości i mają 0.7-0.9 mm szerokości. Mikrofilarie żyjące w krwiobiegu mają długość od 290 do 330 µm i średnicę od 5 do 7 µm. Cechują się prostym ogonem i wrzecionowatym zakończeniem odcinka głowowego. Okres prepatentny wynosi 6-7 miesięcy. Dorosłe nicienie w ciele gospodarza ostatecznego zdolne są przeżyć do 7 lat, a mikrofilarie mogą przetrwać w krwiobiegu 2-18 miesięcy.

 

Warto dodać, że bakterie Wolbachia pozostają w symbiozie z nicieniem Dirofilaria immitis. Są niezbędne do rozwoju tego nicienia u ostatecznych gospodarzy oraz warunkują długotrwałe przeżycie dorosłych osobników w zakażonym organizmie. Prowadzone badania pokazują, że bakterie są zaangażowane w linienie i embriogenezę Dirofilaria immitis, a filarie z kolei dostarczają aminokwasy niezbędne bakteriom do wzrostu. Bakterie Wolbachia są przenoszone matczynie, występują u wszystkich osobników na poszczególnych stadiach rozwojowych. W znacznych ilościach występują w larwach, które rozwijają się u gospodarzy kręgowców (L3 i L4), w sznurach podskórnych dorosłych osobników obu płci oraz w narządach płciowych samic.

 


 

Dirofilaria (Nochtiella) repens w swoim cyklu życiowym bytuje u dwóch żywicieli - pośredniego i ostatecznego. Cykl życiowy składa się z 5 stadiów larwalnych. Żywicielami pośrednimi są samice licznych gatunków komarów, które żywią się krwią, by móc produkować jaja.

Specyficzna identyfikacja poprzez lokalizację aktywności enzymatycznej w larwach lub amplifikacji DNA opartej na PCR filarii wykazała aktywność wektorów dla Dirofilaria repens przez następujące gatunki komarów: Anopheles maculipennis, Aedes aegypti, Mansonia uniformis, Mansonia annulifera, Armigeres obturbans, Aedes albopictus. Samica komara poprzez ukłucie wprowadza do organizmu żywiciela ostatecznego: psa lub innego mięsożercy larwę w trzecim stadium - L3.

 

Komary zarażają się larwami pierwszego stadium - mikrofilariami L1 - znajdującymi się we krwi zarażonych psów lub innych mięsożerców. Larwy te pozostają w przewodzie pokarmowym komara przez krótki czas, a następnie przemieszczają się w ciągu 24-36 godzin do nabłonka cewek Malpighiego. W cewkach Malpighiego larwy ulegają dwukrotnemu linieniu ze stadium L1 do L2, a następnie od L2 do L3, co trwa około 10-16 dni. Łączny czas od przekształcenia połkniętej z krwią postaci L1, do postaci inwazyjnej L3 wynosi około 2-3 tygodnie. W niskich temperaturach otoczenia cykl przejścia do postaci inwazyjnej może się wydłużać nawet do 30 dni, co często przekracza czas życia komara nosiciela. Zazwyczaj w komórkach nabłonka cewek Malpighiego, pełniących u owadów funkcję układu wydalniczego, podczas pierwszych 4 dni pasożyty stają się nieruchliwe, krótsze i cieńsze.

 

Do pierwszego linienia larw w świetle cewek dochodzi około 8 dnia. Larwa L2 linieje około 12 dnia do postaci L3, która przypomina miniaturę postaci dorosłej. Podczas następnych 2-3 dni larwy wzrastają na długość, niszczą cewki i migrują wzdłuż ciała do okolicy głowowej owada, gdzie gromadzą się w jego jamie gębowej. Larwa penetruje do koniuszka aparatu gębowego i podczas pobierania krwi przez komara przedostaje się do ranki. Krew wydostająca się z miejsca ukłucia chroni larwę przed wyschnięciem zanim wniknie ona do organizmu żywiciela.

 

Po wniknięciu przez skórę larwa wraz z krwią przechodzi do tkanki podskórnej lub błony śluzowej, gdzie linieje dwukrotnie przez stadia rozwojowe od L3 do L4 i od L4 do L5. Rozwój larw i przeobrażenie w dorosłe nicienie następuje w tkance podskórnej. Po okresie rozwoju wynoszącym 6-8 miesięcy w tkance gospodarza, dorosłe nicienie osiągają dojrzałość płciową i są gotowe do wytwarzania mikrofilarii. Są one uwalniane do krwiobiegu, gdzie inne komary infekują się nimi żerując na psie. Dorosłe nicienie są białe i mają nitkowaty kształt. Samice osiągają 10-17 cm długości i 4.6 do 6.3 mm średnicy, a samce są krótsze i osiągają 5-7 cm długości i 3.7 do 4.5 mm średnicy. Podobnie jak w przypadku Dirofilaria immitis, mikrofilarie Dirofilaria repens znajdujące się w krwioobiegu osiągają długość od 350 do 385 µm i od 7 do 8 µm średnicy. Charakteryzują się zakrzywionym ogonem i zaokrąglonym końcem głowowym. W ciele psa nicienie mogą żyć wiele lat.

 

Warto dodać, że bakterie Wolbachia pozostają w symbiozie z nicieniem Dirofilaria repens. Są niezbędne do rozwoju tego nicienia u ostatecznych gospodarzy oraz warunkują długotrwałe przeżycie dorosłych nicieni w zakażonym organizmie. Prowadzone badania pokazują, że bakterie są zaangażowane w linienie i embriogenezę Dirofilaria repens, a filarie z kolei dostarczają aminokwasy niezbędne bakteriom do wzrostu. Bakterie Wolbachia są przenoszone matczynie, występują u wszystkich osobników na poszczególnych stadiach rozwojowych. W znacznych ilościach występują w larwach, które rozwijają się u gospodarzy kręgowców (L3 i L4), w sznurach podskórnych dorosłych osobników obu płci oraz w narządach płciowych samic.

 

 

Objawy

 

W przypadku obu tych gatunków cykl życiowy jest podobny, różna jest natomiast lokalizacja w tkankach żywiciela ostatecznego a tym samym chorobotwórczość pasożyta i objawy kliniczne jakie wywołuje. U niektórych zarażonych psów mikrofilarie nie występują we krwi, co prowadzi do utajonych lub amikrofilaremicznych infekcji, prawdopodobnie wpływ na to może mieć: starzenie się nicieni płci żeńskiej, zakażenia nicieniami jednej płci, ewentualne silna odpowiedź immunologiczna gospodarza prowadząca do tłumienia zakażenia.

 

Dirofilarioza sercowo-płucna

Choroba zwykle rozwija się miesiącami, najpierw pojawiają się zaburzenia naczyniowe i płucne, a ostatecznie występują zmiany w prawej komorze serca. Pierwsze zmiany chorobowe występują na ścianach tętnic płucnych i są kluczem do dalszego rozwoju patologii płucnej i sercowej. Po pojawieniu się nicieni w tętnicach płucnych dochodzi do powiększenia komórek śródbłonka w naczyniowej błonie wewnętrznej, co powoduje zwężenie naczyń (zapalenie tętnic). Dodatkowo zwiększają się przestrzenie międzykomórkowe, komórki zaczynają się deformować (ich osie podłużne ulegają modyfikacji z powodu urazu mechanicznego), a elastyczność ścian tętnic ulega zmianie. Uszkodzona powierzchnia tętnic ułatwia przechodzenie albumin, osocza i komórek krwi w przestrzeni okołonaczyniowej, stymulując proliferację komórek mięśni gładkich w błonie środkowej naczyń, które migrują do prześwitu i wywołują wewnątrznaczyniowe tworzenie kosmków (proliferacyjne płucne zapalenie wsierdzia), do którego przyczyniają się również komórki podobne do śródbłonka i włókna kolagenowe. Nasilenie proliferacji kosmków jest bezpośrednio związane z długością czasu infekcji, ilością pasożytów i siłą odpowiedzi immunologicznej gospodarza. Ściana tętnicy staje się szorstka i aksamitna, z jednoczesnym zmniejszeniem zarówno światła, jak i podatności tętnic płucnych. W wyniku tych zmian naczyniowych rozwija się choroba płuc. Płyny i białka, które dyfundują przez uszkodzone ściany naczyń powodują obrzęk i zapalenie miąższu płuc. Zmiany naczyniowe mogą prowadzić do pęknięcia naczyń płucnych z powodu nagłego wzrostu obciążenia serca związanego z wysiłkiem, krwiopluciem lub w wyniku ciężkiego krwotoku płucnego.

 

Równolegle z przewlekłym postępem choroby, spontaniczną bądź wynikającą z leczenia śmiercią nicieni, może dochodzić do ostrych i niepożądanych zdarzeń charakteryzujących się zatorowością i ciężkim stanem zapalnym, które zagrażają życiu chorego psa.

Zmiany w ścianach tętnicy i zmniejszenie średnicy światła tętnic płucnych w wyniku zablokowania ich przez kosmki, zakrzepy i/lub obecność nicieni, w połączeniu z mediatorami zapalnymi, może prowadzić do nadciśnienia płucnego. Powoduje to przeciążenie prawej komory serca, wywołując przerost komory serca, zastoinową niewydolność prawej komory serca, które pogarszają zmiany zastawki trójdzielnej. W zastoinowej niewydolności prawej komory serca występuje uogólnione przekrwienie żylne w wyniku zwiększonego ogólnoustrojowego ciśnienia żylnego.

 

Dirofilaria immitis powoduje również ciężkie zaburzenia czynności nerek. Poważnym schorzeniem jest również zespół żyły głównej (VCS), który powstaje poprzez przemieszczenie masy nicieni z tętnic płucnych do prawej komory, gdzie zakłócają one kinetykę i funkcję zastawki trójdzielnej, powodując zwiększone ciśnienie w prawej komorze, niedrożność światła zastawki i krążącej krwi powodując tym samym niewydolność zastawki trójdzielnej.

 

Niektóre psy z utajoną dirofilariozą wykazują eozynofilowe zapalenie płuc, które powoduje ciężką niewydolność oddechową. Ten zespół oddechowy jest spowodowany eozynofilową reakcją zapalną na antygeny mikrofilarne, co prowadzi do dysfunkcji pęcherzyków i upośledzenia wymiany gazowej skutkując hipoksemią, niedotlenieniem i ciężką niewydolnością oddechową.

 

Dirofilarie mogą powodować zmiany w innych narządach z powodu nieprawidłowych ich lokalizacji, w tym: w mózgu, wątrobie, oczach i jamie otrzewnej. Wiele psów może nie manifestować objawów tych dolegliwości przez miesiące lub lata. Uszkodzenie tętnic jest największe u aktywnych psów. Częstym objawem u psów jest uporczywy, przewlekły, nieproduktywny kaszel, który zwiększa się wraz z wysiłkiem fizycznym, a następnie umiarkowana lub ciężka duszność i/lub stresowe, nienaturalnie szybie oddychanie. Niewydolność oddechowa wzrasta wraz z postępem choroby. U zakażonych psów mogą wystąpić krwawienia z nosa, krwioplucie lub krwotok płucny, które, jeśli są poważne, mogą spowodować wstrząs hipowolemiczny. Zainfekowane psy wykazują nietolerancję na ćwiczenia i osłabienie, którym może towarzyszyć omdlenie związane z podnieceniami lub zwiększoną aktywnością fizyczną. W przypadku wystąpienia zastoinowej niewydolności serca pojawia się wodobrzusze, obrzęki obwodowe, opłucna i wodniak. Występuje również infekcja żylna (szyjna, skórna, nadtwardówkowa lub siatkówkowa) i przekrwienie trzewne, co prowadzi do różnych objawów. Na poziomie wątroby przekrwienie żylne powoduje powiększenie wątroby. Ta hepatopatia prowadzi do niewydolności wątroby, której może towarzyszyć żółtaczka, zwiększone poziomy transferaz i zaburzenia krzepnięcia. Rozwija się powiększenie śledziony. Nagła śmierć jest rzadka, ale może wystąpić w wyniku niewydolności krążeniowo-oddechowej, kacheksji lub ciężkich zjawisk zakrzepowo-zatorowych. VCS skutkuje tym, że pies może prawidłowo oddychać tylko w pozycji stojącej. Rozwija się też ciężka niewydolność oddechowa (hipoksemia/niedotlenienie). Występuje również skrajne zmęczenie i całkowita nietolerancja wysiłku, jak również DIC, zmniejszony apetyt, a w końcu anoreksja i śmierć w wyniku wstrząsu kardiogennego. Wreszcie, na poziomie nerek może występować skąpomocz ze względu na zmniejszenie ciśnienia filtracji i białkomocz po zmianach kłębuszkowych wywołanych przekrwieniem.

 

Dirofilarioza podskórna

Larwy Dirofilaria repens wędrują do powięzi łącznotkankowych znajdujących się pod skórą i między mięśniami. Tam dojrzewają i zaczynają się rozmnażać. Dirofilaria repens w tkankach podskórnych umiejscawia się w guzkach podskórnych, które rosną stopniowo przez okres wielu tygodni. Mają jędrną, elastyczną konsystencję i często towarzyszy im rumień.

 

Inwazja Dirofilaria repens u psów często przebiega bezobjawowo. Objawy kliniczne towarzyszące dirofilariozie wynikają z tworzenia przez pasożyty zatorów w naczyniach włosowatych skóry, oddziaływania na organizm gospodarza toksycznych metabolitów uwalnianych przez pasożyty, przemieszczania się osobników dorosłych w tkance podskórnej oraz reakcji immunologicznych uruchamianych w stosunku do antygenów Dirofilaria repens. Zmiany mogą mieć charakter cykliczny w związku ze zmieniającą się liczbą mikrofilarii krążących w krwiobiegu.

 

Objawy kliniczne w przebiegu dirofilariozy podskórnej można podzielić na dwa zespoły kliniczne: wieloogniskowe guzkowe zapalenie skóry, które zwykle lokalizuje się na pysku i grudkowe zapalenie skóry przebiegające ze świądem. Bardzo często występują różne objawy dermatologiczne, takie jak: świąd występujący u 100% zwierząt, rumień (79%), grudki (62%), łysienie ogniskowe lub wieloogniskowe (55%), hiperkeratoza (18%), strupy (14%), guzki (12%), rogowacenie (5%), wypryski (3%), ropne zapalenie skóry (3%) i obrzęki (1%). Objawy pozajelitowe obejmują zapalenie spojówek (46%), jadłowstręt (35%), wymioty (26%), gorączkę (25%), letarg (20%) i powiększenie węzłów chłonnych (10%). Ciężka inwazja może skutkować uogólnioną reakcją typu alergicznego. Mogą również wystąpić zmiany w narządach wewnętrznych, takich jak śledziona, wątroba, nerki, płuca, serce i mózg. Zmiany te związane są z masywnymi zakażeniami dorosłymi nicieniami i mikrofilariami.

 

Diagnoza

 

W przypadku pasożytów stricte wewnętrznych (występujących w naczyniach krwionośnych, tkankach i narządach) diagnostyka jest bardzo utrudniona. Badanie kału przy podejrzeniu dirofilariozy jest mało przydatne, bowiem żadnej formy pasożyta nie można stwierdzić w kale.

 

Diagnozowanie dirofilariozy sercowo-płucnej opiera się na stwierdzonych objawach, wywiadzie klinicznym i określonych badaniach. Lekarz może w diagnostyce wykorzystać badanie kliniczne obejmujące bardzo dokładne osłuchanie serca i płuc. Ponadto przy podejrzeniu dirofilariozy sercowo-płucnej niezbędne jest wykonanie zdjęcia RTG klatki piersiowej, które jest jedną z istotniejszych metod diagnozowania klinicznej postaci choroby. Dodatkowo można wykorzystać badanie echokardiograficzne. Pasożyty można zaobserwować w świetle tętnicy płucnej i jej odnogach. Możliwe jest również stwierdzenie mikrofilarii we krwi w rozmazach lub oglądając pod mikroskopem kroplę krwi. Jednak, aby zwiększyć szansę na wykrycie mikrofilarii, krew do badania należy pobierać tylko w godzinach popołudniowych, a samo badanie powinno być powtórzone co najmniej kilkukrotnie. Do rozpoznawania dirofilariozy można także stosować różne rodzaje testów. Dostępne są testy ELISA wykrywające przeciwciała lub antygeny pasożyta, którymi są glikoproteiny pochodzące z układu rozrodczego samic.

 

zakażenie Dirofilaria immitis

mikrofilaria widoczna we krwi

 

zakażenie Dirofilaria immitis

na zdjęciu RTG widoczne znaczne nieprawidłowości

 

W przypadku podejrzenia dirofilariozy podskórnej również lekarz opiera diagnozę na wywiadzie, stwierdzonych objawach, badaniu klinicznym oraz odpowiednich badaniach dodatkowych. Najprostszą metodą diagnostyczną jest uwidocznienie postaci dorosłych pasożyta w tkance podskórnej psa, np. podczas nacięcia guzka. Stosunkowo łatwą metodą diagnostyczną jest także badanie pod mikroskopem dużej kropli krwi, w której można wykryć poruszające się pasożyty. Jednak, tak jak w przypadku dirofilariozy sercowo-płucnej, tak i w tym przypadku, krew do badania powinna być pobierana w godzinach popołudniowych, a samo badanie powinno być powtórzone co najmniej kilkukrotnie. W diagnostyce dirofilariozy podskórnej można również wykorzystać test Knotta. Lekarz może także zdecydować się na badanie USG guzków. W takim badaniu może uwidocznić dorosłe postacie Dirofilaria repens (podwójna hiperechogeniczna struktura równoległa). Bardzo specyficzna, ale jej wychwycenie zależy od umiejętności operatora i częstotliwości wykonania badania. Doppler przepływu kolorów guzków pokazuje przepływ krwi tylko na obrzeżach guzka. Rzadziej w rozpoznawaniu dirofilariozy podskórnej stosuje się barwienie fosfatazą kwaśną lub techniki biologii molekularnej.

 

zakażenie Dirofilaria repens

mikrofilaria widoczna we krwi, test Knotta

 

zakażenie Dirofilaria repens

widoczne guzy podskórne, w których zlokalizowane są pasożyty

 

Leczenie

 

Leczenie choroby u psów jest złożone i często ryzykowne z powodu skutków ubocznych wynikających z masowego niszczenia dorosłych nicieni i mikrofilarii krążących w krwioobiegu. Dlatego konieczne jest wybranie odpowiedniej strategii terapeutycznej. Celem leczenia jest zabicie wszystkich dorosłych pasożytów, a w dalszej kolejności zabicie wszystkich mikrofilarii włącznie z ograniczeniem niekorzystnych efektów stosowanych leków i zmniejszeniem do minimum komplikacji, które mogą powstać na skutek zabicia pasożytów. Leki stosowane w terapii dirofilariozy są toksyczne. Dlatego też w większości przypadków przed przystąpieniem do właściwego leczenia konieczne jest odpowiednie przygotowanie psa. Lekarz powinien ocenić stan zwierzęcia, wykonać pełne badania krwi, ze szczególnym uwzględnieniem norm dla mocznika, kreatyniny oraz wskaźników wątrobowych, wziąć pod uwagę jego wiek, kondycję i obciążenie pasożytem.

 

Przed przystąpieniem do leczenia dirofilariozy sercowo-płucnej lekarz powinien dokonać oceny ryzyka i zaklasyfikować psa do jednej z czterech kategorii:

  • Kategoria I: najniższe ryzyko. Psy chorują bezobjawowo, a zakażenie zazwyczaj jest odkrywane przypadkowo w trakcie wykonywanej rutynowo diagnostyki. Badania krwi są w normie, a na zdjęciach RTG klatki piersiowej widać jedynie łagodne zmiany, jeśli w ogóle występują.

  • Kategoria II: umiarkowany wpływ. Zdrowe psy z minimalnymi objawami, jak wyżej. Sporadycznie występuje kaszel, a zmęczenie pojawia się tylko w trakcie wysiłku. Na zdjęciach RTG klatki piersiowej widoczne są wyraźne objawy choroby serca. Badania laboratoryjne wykazują łagodną niedokrwistość i białko w moczu.

  • Kategoria III: psy poważnie chorujące. U psa doszło do znacznego spadku wagi ciała, ponadto występuje kaszel, trudności w oddychaniu. Znaczne uszkodzenie układu naczyniowego jest widoczne na zdjęciach RTG klatki piersiowej. Badania laboratoryjne ujawniają poważną niedokrwistość i znaczną utratę białka z moczem. Uszkodzenie naczyń krwionośnych płuc przez nicienie powoduje zaburzenia pracy serca i często dochodzi do zapaści podczas ćwiczeń. Ciężkie uszkodzenia skutkują zaburzoną pracą serca. Bez podjęcia stosownego leczenia psy zaliczone do kategorii III umrą. Leczenie obarczone jest ryzykiem.

  • Kategoria IV: zespół żyły głównej. Pies jest w szoku. Oddaje ciemnobrązowy mocz. Nicienie można uwidocznić w badaniu USG w zastawce prawej komory serca. Ponadto można zaobserwować bardzo nieprawidłowy przepływ krwi. Bez podjęcia natychmiastowego leczenia psom zaklasyfikowanym do tej kategorii grozi śmierć. Próby ratowania psa można podjąć wykonując operację polegającą na fizycznym usunięciu dorosłych nicieni z serca. Jeśli takiego psa można uratować przed wystąpieniem kryzysu, to dalsze leczenie może być kontynuowane dopiero wówczas, gdy stan psa się ustabilizuje i będzie mógł on być zakwalifikowany do jednej z wyżej przedstawionych kategorii.

Lekiem pierwszego rzutu w leczeniu dirofilariozy sercowo-płucnej jest chlorowodorek melarsominy, który działa na dorosłe postacie pasożyta. Dawkowanie oraz schemat podania tego leku ustala się na podstawie stopnia zaawansowania choroby oraz koncentracji antygenu. Drugim lekiem stosowanym w leczeniu dirofilariozy sercowo-płucnej jest tiacetarsamid, który jest niezwykle toksyczny, dlatego psy poddawane terapii tym lekiem powinny być ściśle monitorowane przez minimum 2 dni po jego zastosowaniu.

 

Leczenie prowadzące do usunięcia dorosłych nicieni nieuchronnie prowadzi do rozwoju powikłań zakrzepowo-zatorowych płuc, szczególnie w przypadkach o wysokim poziomie systemowym martwych pasożytów. Ryzyko tego schorzenia można zmniejszyć poprzez ograniczenie aktywności fizycznej psa przez 30-40 dni po leczeniu oraz, w razie potrzeby, przez podawanie heparyny i glikokortykosteroidów.

 

Terapię chirurgiczną przeprowadza się głównie u psów z VCS za pomocą elastycznych kleszczy aligatorowych wprowadzanych przez żyłę szyjną. Ten instrument, prowadzony za pomocą fluoroskopu, dociera do prawej komory serca i gałęzi lobarnych tętnicy płucnej, co pozwala wyodrębnić zakaźne nicienie. Ryzyko śmiertelności śródoperacyjnej jest bardzo niskie, a wskaźniki przeżycia i powrotu do zdrowia są dodatnio skorelowane z liczbą usuniętych pasożytów. W odróżnieniu od leczenia z zastosowaniem leków, chirurgiczna ekstrakcja nicieni może przyczynić się do zminimalizowania ryzyka powstania zakrzepicy zatorowej płuc.

 

Po zabiciu postaci dorosłych rozpoczyna się leczenie mające na celu pozbycie się krążących we krwi mikrofilarii. W tym celu można zastosować w odpowiednio dobranych dawkach iwermektynę lub milbemycynę.

 

W zwalczaniu dirofilariozy podskórnej stosowane są - podobnie jak w leczeniu dirofilariozy sercowo-płucnej - dwie grupy leków tj. działające na robaki dorosłe oraz na krążące we krwi mikrofilarie. Należy jednak wspomnieć, że nie opracowano jak dotąd jednolitego wzorca leczenia dirofilariozy podskórnej u psów. Do usuwania dorosłych postaci pasożyta stosuje się w odpowiednio dobranych dawkach melarsominę w połączeniu z pojedynczym podskórnym wstrzyknięciem doramektyny jako leczenia mikrolilarnego. Z kolei do usuwania mikrofilarii stosuje się połączenie 10% imidakloprydu i 2,5% moksydektyny, stosowane czterokrotnie co miesiąc w formie kropli typu spot-on. W usuwaniu mikrofilarii zastosowanie znalazła także  iwermektyna. W leczeniu stosuje się również chirurgiczne usunięcie dorosłych osobników z ropni i guzków.

 

Związek symbiotyczny między Wolbachią, a Dirofilaria immitis i Dirofilaria repens dostarczył naukowcom nowych opcji leczenia dirofilariozy z wykorzystaniem Wolbachii jako celu terapeutycznego. Nowa strategia lecznicza skutkuje zablokowaniem rozwoju nicieni i zmniejszeniem lub wyeliminowaniem reakcji wtórnych, które wynikają z eliminacji bakterii z organizmu gospodarza w trakcie niszczenia nicieni przez odpowiednie leki na nie działające. Symbiotyczne bakterie Wolbachia są wrażliwe na tetracykliny, co zainspirowało badania nad wpływem tych antybiotyków, pojedynczo lub w połączeniu z innymi lekami, na nicienie. Naukowcy doszli do wniosku, że stosowanie jednoczesnej antybiotykoterapii skutecznie zwalczającej endosymbionty Wolbachia może przynieść wymierne korzyści w całkowitym leczeniu dirofilariozy.

 

Rokowanie

 

O powodzeniu leczenia, długości trwania terapii oraz rekonwalescencji decydują następujące czynniki:

  • stan kliniczny zwierzęcia;

  • czas, jaki upłynął do zakażenia do podania leków;

  • zastosowana terapia wspomagająca;

  • odpowiedź organizmu na podjęte leczenie.

Zarażenia wywołane przez dorosłe osobniki Dilofiraria immitis mogą być przyczyną ciężkiej i potencjalnie śmiertelnej choroby, dlatego też rokowanie w większości przypadków  jest ostrożne. W przypadku ciężkiego zarobaczenia, bez podjęcia stosowanego leczenia, istnieje wysokie ryzyko śmierci. Jeśli zarobaczenie nie jest duże, leczenie zostanie podjęte stosunkowo szybko, a organizm psa dobrze zareaguje na podjęte leczenie, to rokowanie jest lepsze. W przypadku zakażenia Dilofiraria repens rokowanie jest dobre.

 

Profilaktyka

 

Stosowanie profilaktyki nabiera szczególnego znaczenia we współczesnym świecie hodowli psa rasowego, gdzie granice zacierają się, a postępująca globalizacja oraz nowoczesne środki transportu sprawiają, że przemieszczanie się, nie tylko ludzi, ale również zwierząt (zakup nowego materiału hodowlanego, krycia, wypożyczanie reproduktorów, wystawy zagraniczne) nie nastręcza żadnych problemów.

 

W przypadku dirofilariozy (zwłaszcza sercowo-płucnej) leczenie choroby niesie za sobą poważne zagrożenie życia, podobnie jak sama choroba. Jednakże przeciwdziałanie inwazjom tego typu pasożytów jest możliwe, bezpieczne i skuteczne. Zapobieganie poprzez stosowanie odpowiednich preparatów w krajach, gdzie dirofilarioza sercowo-płucna stanowi problem powinno rozpocząć się przed sezonem pojawienia się komarów wiosną i należy je kontynuować do późnej jesieni. Na rynku dostępne są preparaty (pochodne awermektyny) - selamektyna (Revolution) stosowana na skórę w formie kropli typu spot-on, iwermektyna (Ivomec, Heartgard 30) dostępna w formie tabletki, milbemycyna (Interceptor) dostępna w formie tabletki i dietylokarbamazyna (Filaribits) dostępna w formie tabletki.

 

Tak jak w przypadku zarażeń wywołanych przez nicienie sercowe, tak również w przypadku dirofilariozy podskórnej stosowanie profilaktyki jest najlepszym rozwiązaniem niwelującym ryzyko zakażenia. Jednak należy wspomnieć, że zapobieganie zakażeniom Dirofilaria repens przy zastosowaniu makrocyklicznych laktonów jest wątpliwe i do tej pory tylko mikrokulki moksydektyny o ciągłym uwalnianiu wykazały pełną skuteczność w przeprowadzonych badaniach eksperymentalnych. Ze względu na brak odpowiednich środków comiesięczne leczenie z zastosowaniem makrocyklicznych laktonów (doustnych lub pod postacią spot-on) lub leczenie poprzez jednokrotne w ciągu roku podanie preparatu iniekcyjnego o stałym uwalnianiu leku, w takiej samej dawce jak przy zwalczaniu Dilofiraria immitis, na początku sezonu, w którym występuje ryzyko zarażenia, uznaje się obecnie za wskazane postępowanie w zapobieganiu inwazji podskórnej u psów narażonych na kontakt z komarami przenoszącymi Dilofiraria repens.

 

Ważnym elementem profilaktyki w krajach szczególnie narażonych na zakażenie pasożytami są także okresowe badania w kierunku wykrycia zakażenia tymi pasożytami.

 

Poza stosowaniem odpowiedniego programu zabezpieczenia przeciwko zakażeniom tymi pasożytami należy jeszcze pamiętać o:

  • przestrzeganiu podstawowych zasady higieny;

  • pielęgnacji (regularne kąpanie, szczotkowanie, strzyżenie);

  • higienie utrzymania psa i jego środowiska życia w czystości;

  • systematycznym usuwaniu odchodów psa z ogrodu;

  • sprzątaniu psich odchodów w miejscach publicznych;

  • stosowaniu preparatów działających odstraszająco na pasożyty zewnętrzne;

  • stosowaniu preparatów działających na pasożyty wewnętrzne;

  • karmieniu psa pokarmem wysokiej klasy pochodzącym z wiadomego źródła;

  • zapewnieniu psu dostępu do czystej, świeżej wody pochodzącej z wiadomego źródła;

  • podawaniu warzyw i owoców uprzednio dokładnie umytych;

  • podawaniu mięsa, ryb i drobiu, porządnie zbadanych i pochodzących z wiadomego źródła;

  • stosowaniu środków odstraszających i/lub redukujących populację komarów w miejscu bytowania psa.

Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Dirofilarioza u psów i kotów, R Niziołek, Życie Weterynaryjne • 2009 • 84(10);

- Dirofilarioza podskórna u psów, R Sapierzynski, , Życie Weterynaryjne • 2014 • 84(10);

- Przypadek kliniczny dirofilariozy umiejscowionej podspojówkowo u psa, Jacek Garncarz i współ, Życie Weterynaryjne • 2017 • 92(1)
- Parazytologia i parazytozy zwierząt., Gundłach J.L., Sadzikowski A.B., Wyd. PWRiL, Warszawa 2004;
- Zarys parazytologii lekarskiej., Kadłubowski R., Kurnatowska A.:, Wyd. PZWL, Warszawa 1999;

- Zarys parazytologii ogólnej - K. Niewiadomska, T. Pojmańska, B. Machnicka, A. Czubaj; Wydawnictwo Naukowe PWN;
- Parazytologia weterynaryjna - W. Stefański; Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne;

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768