O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Alergie - problem współczesnych psów

 

Alergia, to dolegliwość, której znaczenie pochodzi od greckich wyrazów: allos - inny i ergon - działanie. Alergia, potocznie zwana też uczuleniem lub nadwrażliwością, to chorobą, która w zależności od czynnika uczulającego może dawać u psów bardzo różne objawy. W wielkim skrócie możemy napisać, iż rozpatrując alergię mamy na myśli sytuację, w której następuje nieprawidłowa, nadmierna reakcja układu odpornościowego psa na substancje zwane alergenami, które u zwierząt zdrowych nie wywołują żadnych objawów.

 

Uczulenie jest spowodowane błędem w rozpoznaniu przez komórki odpornościowe organizmu substancji nieszkodliwej jako niebezpieczną. Alergenem (antygenem) może być dowolna substancja, aczkolwiek najczęściej alergenami są białka pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego. Stosunkowo często notowanymi przyczynami alergii u psów są pchły (dokładnie rzecz ujmując alergeny białkowe o masie od 25 do 58 kD obecne w ślinie pcheł i ich odchody), roztocza (kurzu domowego i przemysłowe), pyłki roślin, zarodniki pleśni, złuszczony naskórek (głównie ludzki i koci) oraz alergeny pokarmowe (przeważnie mięso wołowe, białko mleka krowiego, drób, ryby, jaja, pszenica, kukurydza, soja, a także dodatki obecne w produktach żywnościowych tj. barwniki czy konserwanty). Zdecydowanie rzadziej u psów występuje alergia polekowa wywoływana przez pewne leki (głównie surowice odpornościowe i niektóre szczepionki, antybiotyki, hormony), a także alergia kontaktowa, za którą odpowiadają sole chromu, niklu czy kobaltu obecne w składzie różnych wyrobów typu cement, farby, kleje, lakiery, detergenty oraz plastiki, metale i gumy.

 

Przy pierwszym zetknięciu z daną substancją (alergenem) zwykle nie dochodzi do żadnych gwałtownych reakcji, ale już w tym momencie organizm uznaje taki związek za zagrożenie i uruchamia produkcję swoistych przeciwciał IgE, które specjalizują się w rozpoznawaniu i unicestwieniu tego konkretnego związku. Po rozprawieniu się z tym "wrogiem" w krwi na stałe pozostaje już niewielka ilość przeciwciał IgE skierowana przeciwko tej konkretnej substancji. Jeśli w przyszłości ta substancja ponownie wniknie do organizmu, to wówczas nastąpi reakcja alergiczna, ponieważ alergeny połączą się z przeciwciałami IgE i zaczną toczyć walkę na powierzchni komórek tucznych i kwasochłonnych. W czasie tej walki błona komórek zostanie naruszona i z ich środka wydostaną się substancje o właściwościach prozapalnych (m.in. histamina, bradykinina, leukotrieny). Reakcja alergiczna doprowadzi więc do wywołania stanu zapalnego w organizmie, który może objawić się w różnoraki sposób, aczkolwiek w przeciwieństwie do człowieka, u psów większość alergii objawia się dolegliwościami skórnymi.

 

Prowadzone na przestrzeni lat obserwacje pozwoliły wyłonić następujące główne typy alergii występujące u psów:

  • alergie wziewne;

  • alergie pokarmowe;

  • alergie kontaktowe;

  • alergie na pasożyty i owady kłujące;

  • alergie polekowe;

  • inne postaci alergii.

Wszystkie rasy psów mogą być dotknięte alergią i występowanie alergii u CTR-a nie jest niczym nadzwyczajnym. Alergie zazwyczaj diagnozowane są u psów powyżej drugiego roku życia, ale w zależności od rodzaju i nasilenia objawów mogą być rozpoznane również i u kilkumiesięcznych zwierząt.

 

Do najczęściej notowanych u psów alergii należy alergiczne - pchle - zapalenie skóry (APZS) i atopowe zapalenie skóry (AZS). Na dalszej pozycji plasują się alergie pokarmowe, które dotyczą około 1 do 5% wszystkich chorób skóry u psów i około 23% przypadków niesezonowych chorób alergicznych u psów. Niestety alergia jest chorobą na całe życie, jest nieuleczalna i może być także dziedziczona. Szacuje się, że ponad 70% wszystkich chorób skóry u psów jest powiązane z reakcjami alergicznymi.  

 

Zdecydowanej większości alergii towarzyszą jednak objawy wspólne manifestujące się głównie w obrębie skóry tj. świąd, zaczernienie, podrażnienie, suchość skóry, łuszczenie naskórka, wysypka, wypryski, przerzedzenie lub znaczna utrata sierści, nawracające infekcje uszu, zakażenia wtórne zmian skórnych (bakterie, grzyby lub mieszane). Ponadto obserwowalne są również zmiany zachowania: pobudzenie, rozdrażnienie lub apatia. Do tych typowych dolegliwości przy alergii pokarmowej mogą się jeszcze dołączyć niedyspozycje układu pokarmowego (wymioty, biegunka, zaparcia, wzdęcia), z kolei przy alergii wziewnej problemy mogą również manifestować się ze strony układu oddechowego (nieżyt nosa, kichanie) i narządu wzroku (zapalenie spojówek, łzawienie oczu).

 

Warto dodać, iż  reakcja na czynniki alergiczne może być różna i może przyjmować charakter zmian łagodnych lub będzie przebiegać bardzo dynamicznie całkowicie zaburzając funkcjonowanie organizmu zwierzęcia. Nadwrażliwość typu anafilaktycznego może przybierać postać reakcji o charakterze ogólnym lub miejscowym. Zarówno wstrząs anafilaktyczny, jak i pokrzywka oraz obrzęk naczynioruchowy u psów nie zdarzają się zbyt często. Warto nadmienić, iż wstrząs anafilaktyczny, to szybko rozpoczynająca się i zagrażająca życiu reakcja nadwrażliwości organizmu w odpowiedzi na czynnik uczulający. W praktyce u psów do wstrząsu może dojść w wyniku ukąszenia i wstrzyknięcia jadu - szczególnie przez owady błonkoskrzydłe (pszczoły, osy, szerszenie, klecanki, trzmiele) oraz po podaniu szczepionki (reakcja na płodową surowicę bydlęcą, dodawaną zazwyczaj do podłoży hodowlanych niektórych szczepionek przeciwwirusowych). Jest to stan bezpośrednio zagrażający życiu i wymaga podjęcia natychmiastowych kroków ratujących życie.

 

Diagnozowanie alergii nie jest wcale sprawą tak prostą, jakby się mogło wydawać, ponieważ istnieje wiele jej typów, wywołują je różnorodne czynniki, a na dokładkę objawy mogą być nie tylko mało przekonujące, ale również mogą być kojarzone z całkiem innymi jednostkami chorobowymi. Jeśli do tego dodamy jeszcze sezonowość lub sporadyczność występowania objawów i słabe ich wyrażenie, to zadanie przed lekarzem jest nader trudne. W przypadku podejrzenia alergii na podstawie przeprowadzonego wywiadu i obserwowanych objawów lekarz podejmie decyzję o przeprowadzeniu testów skórnych (sprawdzają się w wykrywaniu alergenów wziewnych i nieco słabiej przy wykrywaniu alergenów pokarmowych oraz kontaktowych) lub testów z krwi (sprawdzają się one przy poszukiwaniu winowajców alergii wziewnej i pokarmowej). Wykonując badania z krwi można oznaczyć również tzw. swoiste IgE, określające uczulenie na dany alergen (czy alergeny). Ponadto przy podejrzeniu alergii pokarmowej lekarz może zalecić przeprowadzenie diety eliminacyjnej.

 

Gdy okaże się, że pies jest alergikiem, lekarz ustali plan działania. Terapia polega na unikaniu alergenów, przerywaniu reakcji alergicznej lub łagodzeniu objawów za pomocą leków, a także na odczulaniu. Jeśli zatem przyczyną uczulenia psa będzie np. jad pchli, to zwierzę należy przede wszystkim odpchlić, a następnie regularnie zabezpieczać przed ponowną infestacją tym pasożytem przy użyciu stosownych środków przeciwpchelnych. Ponadto wskazane jest przeprowadzenie odpowiedniego działania w celu wyeliminowania pcheł z miejsca bytowania psa. W sytuacji, gdy u psa zostanie stwierdzona alergia pokarmowa, z jego diety będzie trzeba wyeliminować czynnik alergizujący, czyli np. uczulenie na wołowinę, drób czy kukurydzę wiązało się będzie z takim skomponowaniem diety, by posiłki psa nie zawierały tych składników. Podobne postępowanie można również zastosować w sytuacji alergii polekowej, bowiem alergia ustępuje zwykle po odstawieniu uczulającego leku. W przypadku tych typów alergii terapia lecznicza wydaje się stosunkowo prosta do przeprowadzenia, a sumienność i konsekwencja w działaniu może przynieść długotrwałe i zadowalające skutki bez sięgania po ciężki oręż jakim jest farmakoterapia. Niestety, o wiele bardziej sprawa się komplikuje, gdy do czynienia będziemy mieli z alergią wziewną lub kontaktową. W przypadku tych alergii, co prawda również można starać się unikać kontaktu psa z alergenami wywołującymi dany rodzaj uczulenia, jednak ze względu na powszechność ich występowania np. roztocze kurzu domowego (całorocznie i niemal wszędzie), czy sezonowo  (np. na pyłki traw) zadanie to może być bardzo trudne, a czasami wręcz niemożliwe do wykonania. W takich sytuacjach niezbędne są leki, zwykle przeciwhistaminowe i przeciwzapalne (przede wszystkim glikokortykosteroidy). Czy pies będzie musiał je przyjmować i jak długo, zależy m.in. od tego, jak silna jest alergia i co ją wywołuje. Jeśli jest uczulony na jeden rodzaj pyłków - leki będzie zażywać tylko przez kilka tygodni w roku. Ale np. przy silnej alergii na roztocze, lekarstwa będzie musiał brać ciągle.

 

Tak jak wspomnieliśmy wyżej, bardzo często unikanie kontaktu z alergenami nie jest możliwe, natomiast długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów wiąże się z wieloma objawami niepożądanymi, zaś leki przeciwhistaminowe w większości przypadków nie prowadzą do zadowalającej poprawy klinicznej. Stąd właściwą alternatywą do długotrwałego leczenia objawowego jest immunoterapia swoista, czyli immunoterapia alergenem, nazywana odczulaniem, polegająca na podawaniu roztworów alergenów w coraz wyższych dawkach, w celu zmniejszenia nasilenia objawów klinicznych choroby, która jest wywołana przez te alergeny. Odczulanie zaleca się, gdy przyczyną alergii są pyłki roślin, roztocze kurzu domowego, pleśnie, grzyby lub jad owadów. Wodny roztwór wyciągu alergenów w optymalnej dawce jest przygotowywany indywidualnie dla każdego pacjenta na podstawie zaleceń lekarza i wyników testu receptora Fcɛ, testu śródskórnego lub innego testu alergicznego. Klasyczny schemat odczulania polega na podskórnym podawaniu alergenów w dawkach rosnących (faza wstępna, czyli indukcji) i dawek podtrzymujących w dłuższym okresie (faza właściwego odczulania - podtrzymania). Terapię rozpoczyna się od stosowania iniekcji w określonych odstępach czasowych (od 2 do 7 dni). Początkowo zwiększając dawkę, a następnie stosując dawkę podtrzymującą. Czas trwania tej fazy jest różny (od dwóch tygodni do dwóch miesięcy). Po dojściu do dawki podtrzymującej przerwy między kolejnymi iniekcjami mogą zostać indywidualnie zwiększone (maksymalnie do 1 miesiąca). Terapia powinna być stosowana przez całe życie, tzn. powinna być kontynuowana również po zmniejszeniu objawów lub ich ustąpieniu. Skuteczność odczulania jest różna i uzależniona od wielu czynników (rodzaju alergii, wieku psa, kondycji zdrowotnej, chorób współtowarzyszących). Ważną kwestią jest moment rozpoczęcia immunoterapii. W przypadku uczulenia na alergeny sezonowe, terapię rozpoczyna się po zakończeniu sezonu, natomiast w przypadku uczulenia na alergeny całoroczne (np. roztocze), terapię można rozpocząć w dowolnym momencie. Odczulanie uważa się za dość bezpieczną metodę. Według dostępnych danych efekty uboczne zdarzały się w 5-50% przypadków. Reakcje ogólnoustrojowe notowano zaledwie u około 1% psów. Przeprowadzenie indywidualnej oceny skuteczności odczulania możliwe jest po mniej więcej 12 miesiącach prowadzenia terapii. Poprawa kliniczna zwykle pojawia się po upływie kilku miesięcy od jej rozpoczęcia. Skuteczność immunoterapii swoistej waha się od 50 do 80%, a jej wykładnikiem jest poprawa stanu psa, która często wiąże się z możliwością zmniejszenia dawek stosowanych leków, a nawet ich całkowitym wycofaniem.

 

Szczególną formą alergii występującą u psów jest atopia, czyli genetycznie uwarunkowana (wrodzona) skłonność do występowania chorób alergicznych. Jest ona także związana z zaburzeniem sprawnej eliminacji alergenów i nadmierną produkcją przeciwciał klasy IgE w odpowiedzi na kontakt z alergenem. Atopia polega przede wszystkim na natychmiastowym uczuleniu na więcej niż jedną substancję. Ocenia się, że atopia dotyczy około 10% populacji psów. Ujawnia się ona między 6 miesiącem, a 7 rokiem życia. U ponad 70% psów pierwsze objawy pojawiają się dość wcześnie, bo pomiędzy pierwszym, a trzecim rokiem życia. Zależnie od przyczyny uczulenia występowanie objawów ma charakter sezonowy lub ciągły. Inną cechą atopii jest rodzinne występowanie nadwrażliwości. Zazwyczaj zwierzę, u którego zdiagnozowana zostanie atopia posiada w swoim rodowodzie przodka lub przodków z tą przypadłością.

 

Atopia objawia się u psów przede wszystkim jako atopowe zapalenie skóry (AZS). Szacuje się, że 15% populacji psów choruje na atopowe zapalenie skóry. Do tej pory nie udało się wyodrębnić genu odpowiedzialnego za rozwój tej choroby, choć od dawna wiadomo, że w przypadku psów jest to dziedziczna skłonność do nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej w postaci nadmiernego wytwarzania przeciwciał klasy IgE w stosunku do antygenów powszechnie występujących w środowisku. Należy także podkreślić, że w patogenezie atopowego zapalenia skóry kluczową rolę odgrywają także zaburzenia w funkcji bariery skórnej, które odpowiedzialne są za zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju choroby i w konsekwencji nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej.

 

Jednym z najistotniejszych alergenów trapiących psy z AZS są antygeny roztoczy kurzu domowego, które stanowią 60-80%. Należą do nich Dermatophagoides pteronyssinus, oraz Dermatophagoides farinae, które wykazują w ponad połowie przypadków silne reakcje krzyżowe. Antygenami roztoczy są enzymy proteolityczne, które niszczą połączenia między komórkami, ułatwiają dalszą penetrację alergenu i kolonizację mikroorganizmów, czyli prowadzą do powstania najczęstszych powikłań atopowego zapalenia skóry. U psów często obserwuje się również uczulenia na roztocze magazynowe, takie jak Thyrophagus putrescentiae, Lepidoglyphus destructor i Acarussiro. Wśród alergenów sezonowych najczęściej uczulające są pyłki drzew takich jak brzoza, wierzba, jesion, dąb i topola.

 

Podstawowym objawem atopii jest świąd oraz zmiany skórne z nim powiązane, które przede wszystkim są umiejscowione na pysku, w okolicach oczu, warg oraz obejmują swym zasięgiem obwodowe odcinki kończyn i skórę między palcami, a także brzuch. W 40% przypadków świąd może mieć charakter uogólniony. W swędzących miejscach początkowo występuje tylko rumień i niewielkie grudki, ale ze względu na szerokie zainteresowanie psa podrażnionymi miejscami tj. drapanie, lizanie, ocieranie się o różne przedmioty szybko dochodzi do zaognienia podrażnienia i wtórnych zakażeń bakteryjnych lub grzybiczych. U niektórych psów atopia może manifestować się nieco łagodniej i przebiegać może pod postacią zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego (3% stwierdzanych przypadków) i/lub zapalenia spojówek (od 30 do 50% stwierdzanych przypadków).

 

Jednym z najczęstszych powikłań obserwowanych w przebiegu AZS u psów jest przewlekła i nawracająca drożdżyca skóry. Zapalenie spowodowane nadmiernym namnożeniem drożdżaków Malassezia spp. powoduje obraz rozległego zapalenia skóry przebiegającego ze znacznym świądem, rumieniem i często liszajowaceniem.

 

W celu wykazania czynnika odpowiedzialnego za rozwój AZS powszechnie stosowane są testy śródskórne oraz oznaczanie w surowicy poziomu swoistych przeciwciał IgE przeciwko alergenom środowiskowym. Zarówno w przypadku testów śródskórnych, jak przy oznaczania poziomu przeciwciał IgE występują jednak reakcje fałszywie dodatnie i fałszywie ujemne. Rozpoznanie AZS zazwyczaj jest trudne i stawiane jest na podstawie obserwowanych objawów klinicznych, przeprowadzonych badań i testów.

 

Ze względu na fakt, że AZS u psów jest chorobą nieuleczalną podstawowym celem terapii jest stworzenie psu takich warunków życia, by doszło do bezobjawowego przebiegu choroby. W zależności od przebiegu choroby i towarzyszących jej objawów stosuje się leczenie farmakologiczne występujących objawów i ich następstw wraz ze stworzeniem psu odpowiednich warunków życia. W atopowym zapaleniu skóry ważnym postępowaniem profilaktycznym jest unikanie kontaktu z alergenem wywołującym nadwrażliwość, co w przypadku psa może być jednak trudnym do osiągnięcia celem.

 

Leki farmakologiczne przeznaczone do redukcji świądu i zmian poświądowych skóry u psów z AZS to glikokortykosteroidy stosowane miejscowo (triamcynolon, hydrokortyzon) lub takrolimus, a do leczenia ogólnego prednizon, prednizolon, metyloprednizolon lub cyklosporyna. W przypadkach nawrotowych lub przewlekłych AZS zalecane są leki z grupy przeciwhistaminowych (hydroksyzyna, chlorfenyramina, cetyryzyna), interferony, nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6, pentoksyfilina i mizoprostol, które można stosować łącznie z glikokortykosteroidami lub cyklosporyną. W atopowym zapaleniu skóry wskazane jest również przeprowadzenie odczulania.

   

 reakcja alergiczna widoczna na skórze i sierści spowodowana uczuleniem

na pchły

reakcja alergiczna widoczna na sierści w postaci łupieżu spowodowana uczuleniem na jeden ze składników używanego szamponu
   
infekcja ucha wynikająca z nadmiernego rozrostu drożdżaków Malassezia pachydermatis

podrażnienie i zaczerwienienie wewnętrznej strony małżowiny usznej oraz wejścia przewodu słuchowego zewnętrznego u psa z atopowym zapaleniem skóry

   

Warto nadmienić, że u psów ze skłonnością do alergii różne choroby alergiczne mogą występować jednocześnie. Z opublikowanych danych wynika, że u około 30% psów atopowe zapalenie skóry współwystępuje z nietolerancją/alergią pokarmową. Ponadto bardzo często u psów atopowych rozpoznawane jest także alergiczne pchle zapalenie skóry APZS. Atopowe zapalenie skóry może również sprzyjać w późniejszym wieku zwierzęcia rozwojowi nadwrażliwości na alergeny kontaktowe, które odpowiedzialne są za kontaktowe zapalenie skóry.

 

Opracowała Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz:

- Choroby alergiczne psów, P. Prelaud, wyd. I polskie, red. Z.J.H. Pomorski, rok wydania: 2010;

- Alergiczne zapalenia skóry u psów i kotów, P. Prelaud, rok wydania 1995;

- Atopowe zapalenie skóry u psów, dr hab. Jarosław Popiel i współ, Weterynaria po Dyplomie, nr 06 2016;

- Rozpoznawanie alergii pokarmowej u psów i kotów, Thomas Lewis, Weterynaria po Dyplomie. nr 03 2017;

- Alergia pokarmowa u psów i kotów, dr n. wet. Marcin Szczepanik i współ., Magazyn Weterynaryjny, nr 01 2014.

- Zastosowanie immunoterapii swoistej w leczeniu zwierząt z alergią, P. Wilkołek, M. Szczepanik, Życie Weterynaryjne • 2010 • 85(3);

- Immunoterapia swoista w leczeniu atopowego zapalenia skóry u psów, dr hab. Jarosław Popiel  i współ., Magazyn Weterynaryjny, nr 05 2015.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768