O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Skąd się biorą problemy behawioralne i jak ich uniknąć?

 

Znaczącej zmiany stylu życia współczesnych ludzi związanych ze wzrostem tempa urbanizacji, liczba posiadanych zwierząt do towarzystwa stale rośnie. Prym nadal wiodą psy, których populacja na świecie sięga około 400 milionów. W Polsce jest ich ponad 7000000, w tym rasowych jedynie około 200-300 tys. Pies ma spełniać rolę domowego pupila, kompana ma być także przyjacielem. A czasem nawet przyjmuje rolę psychoterapeuty, przy którym człowiek zaczyna się otwierać i któremu powierza swoje sekrety, tajemnice, pragnienia.

 

Zwierzę z pewnością ułatwia kontakty z innymi ludźmi, łagodzi stres prowokuje do codziennego ruchu, a tym samym wpływa pozytywnie na zdrowie fizyczne i psychiczne oraz ogólne samopoczucie człowieka. Coraz częściej obserwowane uczucie samotności to z pewnością jeden z powodu decydowania się na czworonożnego towarzysza. Dowodem na to niech będą słowa pewnej osoby, która jakiś czas temu zwróciła się do mnie o pomoc: "odkąd zamieszkał ze mną pies. Uwielbiam wracać do domu, a moje życie stało się o wiele ciekawsze. W końcu czuję się szczęśliwy". Zdanie to głęboko utkwiło mi w pamięci i potwierdziło tezę, że zwierzęta potrafią nam dać szczęście, czyli stan, do którego podświadomie dążymy przez całe życie. Jednak funkcje, jakie mają dziś pełnić psy, różnią się diametralnie od tych pierwotnych i tradycyjnie im przypisywanych.

 

Kiedyś psy wykorzystywano przede wszystkim do pracy i pomocy człowiekowi. Zwracano uwagę na ich rolę w gospodarstwie domowym oraz na ich dawną użytkowość. Naturalne, wrodzone zachowania psów były przez ludzi regularnie wykorzystywane i rozwijane. Psy strzegły owiec i bydła, pilnowały ludzkiego dobytku, alarmowały w sytuacji zagrożenia. Pomagały w polowaniach - tropiły zwierzynę, płoszyły i wystawiały ją, aportowały, odszukiwały po strzale i tak dalej. Człowiek zaś skrupulatnie eliminował osobniki, które nie potrafiły sprostać tym zadaniom.

 

Dzięki wspomnianej praktyce, głównie selekcji na określone cechy, powstawały różne typy psów o odmiennych, typowych i specyficznych dla siebie zachowaniach, a w skutek konsekwentnej dalszej działalności człowieka i otoczenia (zmiany klimatu i warunków środowiskowych) kształtowały się rasy.

 

Większość znaczących zmian w budowie i funkcjonowaniu psów oraz intensywna hodowla liniowa i wsobna nastąpiły w ciągu ostatnich 150-200 lat. Dziś na świecie istnieje ponad 400 ras i chociaż znacznie wolniej niż poprzednio, stale powstają nowe.

 

Postęp cywilizacyjny, masowe wysiedlanie się ludzi do miast, a także kompletna zmiana stylu ich życia doprowadziły także do pojawienia się kłopotów z zachowaniem psów. Jednak ludzie nie rezygnują z ich towarzystwa, choć cechy, nad którymi pracowano tyle lat, stały się dla wielu nowych właścicieli, zwłaszcza w miastach, dość dużym problemem. Zachowania łowieckie, stróżujące czy silna pasja węszenia lub aportowania nagle zaczęły przeszkadzać i utrudniać życie z psem (warto dodać, że nie tylko rasowym) w mieście.

 

Obecnie, poza psami służbowymi, stróżującymi,, używanymi w łowiectwie i sporcie, psy traktuje się inaczej niż kiedyś, czego innego się od nich wymaga, a dodatkowo bardzo ważny stał się wygląd zewnętrzny pupili. Psy w dzisiejszych czasach mają trudności w adaptacji, bowiem często zapomina się o ich potrzebach, użytkowości i roli, do jakiej zostały przez lata wyselekcjonowane. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tego, że psy, kiedyś udomowione i wykorzystywane przez człowieka, dziś bez nas nie są w stanie przetrwać.

 

Dodatkowo zjawisko humanizacji zwierząt, przejawiający się w ich zachowaniu oraz często także w żywieniu, prowadzi do powstawania różnych problemów z zachowaniem, ale także pobieraniem pokarmu i zdrowiem.

 

Należy pamiętać, że problemy behawioralne związane z agresją, lękiem czy nadpobudliwością często są dziedziczone, mogą pojawić się u psów każdej rasy i dlatego do dalszej reprodukcji powinny być używane osobniki nie tylko spektakularnym eksterierze, ale też stabilnej konstrukcji psychicznej. Jest to jedno z głównych zaleceń FCI dotyczących selekcji hodowlanej psów rasowych. W wielu krajach członkowskich opracowuje się odpowiednie testy reakcji psychicznych dla niemal wszystkich ras psów, w tym również psów ras ozdobnych, tradycyjnie bez określonej użytkowości.

 

Decyzja o posiadaniu psa wybranej rasy powinna być podejmowana w sposób świadomy i w pełni odpowiedzialny. Dlatego aby uniknąć rozczarowania, w tym także problemów behawioralnych, należy: podjąć decyzję o wyborze określonej rasy:

  1. Pamiętając o jej wrodzonych, charakterystycznych cechach;

  2. Przeanalizować obecną i przyszłą sytuację rodzinną, materialną oraz możliwości zaspokojenia wszystkich potrzeb dla konkretnej rasy dotyczących sfery psychofizycznej;

  3. Przy wyborze psa zastanowić się nad jego charakterem i temperamentem oraz dobrać rasę odpowiadającą nam samym i naszemu stylowi życia. Wybierając psa rasowego mamy znacznie większą pewność, jaki będzie jego charakter, temperament i sposób zachowywania się. Ważne, aby na przykład bardzo spokojna osoba nie zdecydowała się na ponadprzeciętnie energicznego psa i na odwrót - bardzo aktywna, sportowa rodzina nie powinna nabywać psa o naturze kanapowca lub takiego, któremu nie służy zbyt długa i intensywna aktywność. Nie należy także ulegać modzie na rasy.

  4. Wybrać odpowiednią, doświadczoną hodowlę o dobrej reputacji, dbającą o zdrowie oraz socjalizację szczeniąt. Warto poznać rodziców wybranego szczenięcia, pamiętając o tym, że większość problemów behawioralnych jest dziedziczona. Co więcej, hodowcy powinni zadbać o odpowiednią ilość pozytywnych doświadczeń w najważniejszym okresie socjalizacji, zwanym także okresem szczególnej wrażliwości (3- 7 tydzień życia), potem jednak obowiązek ten spada na właściciela. Szczenię przez cały czas socjalizacji powinno mieć kontakt z innymi psami, zwierzętami, ludźmi, a także z różnymi dźwiękami, sytuacjami, pomieszczeniami i tak dalej, bowiem brak tych bodźców może spowodować rozwój nieodwracalnych lub trudno odwracalnych zaburzeń zachowania. Aby ocenić charakter, temperament, jak również stopień zaawansowania socjalizacji szczeniąt, w 49 dniu ich życia można wykonać testy osobowościowe, na przykład testy Volharda, przy czym wynik jest tylko orientacyjny, ponieważ nie wszystkie reakcje jesteśmy w stanie sprawdzić. Należy pamiętać, iż przykładowo predyspozycje do okazywania strachu przed dźwiękami najczęściej pojawiają się dopiero po pierwszym roku życia. Testy pomagają wybrać właściwe szczenię dla właściciela z konkretnymi potrzebami. Określają ponadto potencjał posłuszeństwa, chęć współpracy z człowiekiem, typ najczęściej stosowanych odruchów obronnych, tendencję do podporządkowania się, a także wrażliwość na bodźce wzrokowe, dźwiękowe i dotyk. Przeprowadza je osoba zupełnie obca dla szczeniąt. Ze skłonnością do zaburzeń behawioralnych zakodowanych w genach można walczyć i warto podejmować takie próby: jednak efekt uzyskać jest trudno, a osiągnięte zmiany w zachowaniu zależą od potencjału danego osobnika i - jak zawsze - od zaangażowania opiekuna zwierzęcia.

  5. Należy pamiętać, aby odpowiednio przygotować się na przybycie szczeniaka. Zainteresować się zarówno opieką jak i wychowaniem czworonoga. Pracę z psem należy rozpocząć już od pierwszego dnia w nowym domu. Chodzi o wprowadzenie zasad oraz ich konsekwentne przestrzeganie. Brak podstawowej wiedzy i praktycznych umiejętności postępowania z psem bardzo często okazuje się przyczyną pojawienia się problemów w jego zachowaniu. Jeśli zdajemy sobie z tego sprawę, warto zwrócić się o pomoc do specjalisty.

    Istnieje możliwość uczestnictwa w psim przedszkolu, które ma na celu przede wszystkim pomoc w socjalizacji szczeniaka, jego wczesne uczenie i wychowywanie, a także poprzez edukację właściciela zapobieganie ewentualnym przyszłym problemom behawioralnym. Należy pamiętać, że przykre doświadczenia w okresie szczenięcym, a także nie prawidłowe postępowanie, drastyczne metody szkoleniowe itp. Mogą doprowadzić w przyszłości do powstawania wielu zaburzeń behawioralnych lub potęgować problemy już istniejące.

W powyższym tekście zdążyłam już kilka razy wspomnieć o procesie socjalizacji szczeniąt. Chciałabym jeszcze raz podkreślić jego wagę, gdyż najczęstszą przyczyną problemów behawioralnych związanym z nieśmiałością, lękliwością czy agresją jest brak odpowiedniej socjalizacji. Socjalizacja to planowe przyzwyczajanie do rozmaitych osób, przedmiotów, sytuacji i zjawisk, które występują w środowisku. Okres socjalizacji (socjalizacja pierwotna) rozpoczyna się około 3-4  tygodnia życia, czyli jeszcze na pewno u hodowcy, natomiast kończy się między 12 a 16 tygodniem życia i w zależności od rasy, często odbywa się to już w nowym dla psa miejscu. Nabyte wówczas doświadczenia wpływają na późniejsze reakcje na otoczenie. Jest to czas, w którym szczenię może być wystawione na różne nowe bodźce bez ryzyka nabycia trwałego lęku, przy czym powinny się one kojarzyć psu tylko z przyjemnymi doznaniami. Na początku okresu socjalizacyjnego (35 tydzień) szczenięta śmiało poznają świat, nie towarzyszy im jeszcze lęk przed nieznanym. W tym czasie dochodzi do zjawiska imprintingu - uczenia się, które odbywa się szybko, bez wzmocnienia i jest odporne na wygaszanie oraz ma także upływ na późniejsze zachowanie, jego efekt jest obecny przez całe życie zwierzęcia.

 

Po okresie śmiałości, od 5 tygodnia życia, następują zmiany w reakcjach szczeniąt na nieznane obiekty. Stopniowo nasilają się lęki (wzrasta rezerwa, a ustępuje spontaniczność) aż do końca okresu później socjalizacji. Jednak nie można wtedy zapominać, że właściwa socjalizacja to także kontrolowane wystawianie szczeniaka na działanie różnych bodźców w późniejszym okresie jego młodego życia i stwarzanie rozmaitych sytuacji, z którymi wiążą się tylko pozytywne skojarzenia. Młode psiaki należy chwalić, umożliwiać kontakty socjalizacyjne, stosować nagrody pokarmowe lub środowiskowe. Duża ilość pozytywnych informacji powoduje większe uczucie przyjemności, które pozwalają łatwiej stawiać czoło trudnym, nieprzyjemnym sytuacjom powodującym stres.

 

Nasilenie tendencji zbliżania: ciekawości i eksponowania na bodźce, oraz unikania: wzrostu nieśmiałości w trakcie rozwoju psa. Cechą charakterystyczną od 7/8 tygodnia życia psa jest pojawienie się zdolności do unikania niebezpieczeństwa. Wspomniane fazy (zbliżania i unikania) znajdują się wtedy na tym samym poziomie.

 

Warto sobie uświadomić, że właśnie w tym trudnym jeszcze dla młodego psa okresie najwięcej hodowców decyduje się oddać swoje psy do nowych domów. Zapoznawanie psa ze światem już od 3 tygodnia życia pozwoli uniknąć wielu stresujących sytuacji w przyszłości.

 

Gdy młody czy nieco starszy pies trafi do nowego domu, i nie można zaprzestać przeprowadzania procesów socjalizacyjnych. Zwierzę oswaja się z nowymi sytuacjami przez całe życie, jednak najintensywniej w czasie pierwszych dwóch lat (socjalizacja wtórna). W miarę jego dorastania mogą pojawić się dodatkowe, krytyczne okresy lękowe Psy najczęściej doświadczają ich w wieku ośmiu do dziesięciu i potem szesnastu do dwudziestu tygodni oraz 6, 10, 14-18 miesięcy.

 

Tylko umiarkowane i ograniczone problemy spowodowane niedostateczną socjalizacją szczeniąt można wyeliminować poprzez wprowadzenie modyfikacji zachowania.

 

Traumatyczne doświadczenia mogą przyczynić się do rozwoju problemów związanych z zachowaniem u psów typu lękliwego czy agresywnego. Gdy coś takiego zdarzy się w okresie lękowym, odciśnie jeszcze większe piętno na psychice, niż gdyby nastąpiło w innym czasie. Takim aktywnym, traumatycznym przeżyciem może okazać się na przykład huk petardy tuż przed biegającym wesoło psie, upuszczenie go z rąk, wizyta u lekarza weterynarii wykonującego bolesne zastrzyki, a także przy stosowaniu przemocy. Niektóre lęki potrafią rozwijać się w wyniku skojarzeń z negatywnym doświadczeniem. Przykładowo, jeżeli młody psiak zawsze zaznaje przykrości w gabinecie weterynaryjnym Szczeniaczek przypuszczalnie bardzo niechętnie będzie do niego wracał, co więcej, może zacząć panicznie bać się tego miejsca, dotykania bądź ludzi, ponieważ skojarzy, iż człowiek zadaje mu ból. Często nie jest łatwo odgadnąć pierwotną przyczynę lęku. Jednak jeśli strach został wyuczony i znamy jego źródło, pies najczęściej podda się terapii metodą modyfikacji zachowań. Także złe samopoczucie lub choroba objawiająca się bólem lub utrata wcześniejszych zdolności, na przykład pogorszenie wzroku, może spowodować, iż pies stanie się ostrożny. Takiemu psu również można pomóc.

 

Decyzja o posiadaniu psa powinna być w każdym takim przypadku dokładnie przemyślana. Wraz z nią bierze się odpowiedzialność za istotę, która będzie zdana wyłącznie na nas. Na szczęście istnieją wykwalifikowani specjaliści, którzy starają się pomóc rozwiązać każdy problem pojawiający się na wszystkich etapach życia z czworonożnym pupilem - behawioryści.

 

mgr, inż. Marta Cier

behawiorysta, trener szkolenia psów

 

Imprinting (tak zwana reakcja piętna) - termin używany w etologii. Opisuje on rodzaj uczenia narzucony z góry - jest on ograniczony wrodzonymi mechanizmami zachowania danego gatunku zwierząt. Odbywa się bardzo szybko, ma charakter nieodwracalny, zachodzi bez potrzeby wzmocnienia oraz wyznacza późniejsze preferencje społeczne danego osobnika.

 

Wzmocnienie - proces prowadzący do tworzenia rezultatów, a tym samym zwiększający prawdopodobieństwo powtórzenia danego zachowania. Prowadzi zatem do jego częstej  prezentacji.

 

Wygaszanie - proces prowadzący do zaniku tworzenia rezultatów. Prowadzi do dalszej prezentacji zachowania.

 

Źródło: mgr, inż. Marta Cier - Skąd się biorą problemy behawioralne i jak ich uniknąć. Cz. I - Kwartalnik ZKwP Pies 2 (350) 2013

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768