O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Agresja

 

Czy ten pies jest agresywny?

Czy ta rasa jest agresywna?

A ten, który ma czarne podniebienie?

Takie i podobne pytania właściciele psów często słyszą od spotkanych na spacerach przechodniów.

 

Duża liczba prowadzonych badań, a przede wszystkim głośne i często szokujące przypadki podawane przez media, przekonują, że agresja psów w stosunku do ludzi stanowi poważny problem. W gruncie rzeczy jednak jeśli chcielibyśmy i mogli oszacować, jak wiele milionów codziennych bezpośrednich kontaktów psów i ludzi to kontakty przyjazne i miłe lub przynajmniej obojętne, na tym tle przypadki konfliktu psa z człowiekiem wydadzą się bardzo, bardzo rzadkie. Nie oznacza to jednak, że problem agresji psów w stosunku do ludzi należy lekceważyć.

 

Większość badań nad niepożądanymi zachowaniami psów prowadzona w USA i Europie Zachodniej opiera się na danych z populacji miejskiej, gdzie często mieszkańcy dla własnego bezpieczeństwa trzymają psy obronne. W podmiejskich osiedlach i na wsiach przypadki agresji zdarzają się znacznie rzadziej. W Polsce to właśnie w podmiejskich osiedlach domków jednorodzinnych i na wsiach najczęściej trzymane są duże psy, których zadaniem jest strzec dobytku właścicieli. Niewłaściwe zabezpieczenie posesji, brak szkolenia wyrabiającego posłuszeństwo psa i przede wszystkim ogromna lekkomyślność właścicieli i ich sąsiadów – to chyba najczęstsze przyczyny tragedii opisywanych przez nasze gazety. Liczne badania pokazują, że agresja jest najczęściej zgłaszaną patologią zachowań psów.

 

Agresja wiąże się z poważnymi konsekwencjami: fizyczną i psychiczną traumą ofiar, ale też nierzadko prowadzi do oddania, porzucenia lub nawet poddania psa eutanazji. Badania przeprowadzone w wielu krajach wskazują, że na agresję psów najbardziej narażeni są ich właściciele i członkowie rodziny, mniejsza liczba psów wykazuje agresję w stosunku do osób obcych, jednak jeśli już pies atakuje obcych, to zwykle zdarza się to z większą częstotliwością. Najczęściej ofiarami są osoby dorosłe, jednak ryzyko odniesienia poważnych obrażeń jest o wiele wyższe w przypadku dzieci, gdyż ukąszenia lokalizowane są częściej w okolicach głowy i szyi.

 

 

W zależności od kontekstu i formy działania psa wyróżnia się agresję wewnątrzgatunkową i międzygatunkową. Agresja wewnątrzgatunkowa to zarówno zrytualizowane, jak i jawne zachowania agresywne. Łączy się najczęściej ze współzawodnictwem między ściśle socjalizowanymi zwierzętami. Większość zachowań agresywnych w obrębie gatunku jest wysoce zrytualizowanych i u dzikich psów pełni ważną biologicznie funkcję organizacji socjalnej stada, rozproszenia populacji i selekcji seksualnej. Umożliwia zachowanie równowagi i utrzymanie odpowiedniego dystansu między osobnikami, kształtowanie hierarchii stada i określenie zasięgu terytorium, nie naruszając przy tym przyjaznych kontaktów i współpracy. Ta funkcja wysoko zrytualizowanych zachowań agresywnych zauważalna jest zwłaszcza u zwierząt należących do jednej rodziny – stada. Zazwyczaj zachowania takie nie kończą się eliminacją przeciwnika, a jedynie podporządkowaniem go bądź określeniem swojego terytorium, po czym ulegają wygaszeniu. Zachowania agresywne w stosunku do obcych psów są mniej zrytualizowane, a walka częściej kończy się śmiercią lub ucieczką intruza.

 

Agresja międzygatunkowa łączy elementy agresji ofensywnej i obronnej. Często łączy się z samoobroną, na przykład kiedy zwierzę jest atakowane przez drapieżnika.

 

Zachowania charakterystyczne dla drapieżników także często są postrzegane jako forma agresji międzygatunkowej. Drapieżnictwo nie podlega jednak motywacjom takim jak współzawodnictwo i samoobrona. W istocie rzeczy agresja drapieżnicza i obronna są regulowane przez odmienne i niezależne połączenia nerwowe i system hormonalny. Drapieżnictwo należy interpretować raczej jako naturalną formę zachowania psów umożliwiającego zdobycie pokarmu. Agresja drapieżnicza występuje najczęściej w stosunku do małych psów i szybko poruszających się obiektów, takich jak biegacze czy rowerzyści.

 

Relacja psa z człowiekiem jest na tyle złożona, że w różnych sytuacjach mogą wystąpić zarówno zachowania związane z współzawodnictwem, jak i samoobrona przed atakiem. Psy pokazują wiele zrytualizowanych elementów zachowań typowych dla agresji wewnątrzgatunkowej w stosunku do ludzi, z którymi są silnie związane. Z drugiej strony psy mogą okazywać w stosunku do ludzi typowe zachowania obronne i samoobronne niemające nic wspólnego z ustanowieniem hierarchii czy zachowaniem swojego terytorium, tak jak dzieje się to w przypadku agresji międzygatunkowej. Przy braku dostatecznej socjalizacji agresja międzygatunkowa przeważa, a pies wykazuje zachowania obronne. Brak jest rytualizacji i wygaszania agresji. Agresja w stosunku do nieznajomych i obcych psów jest najczęściej spowodowana lękiem przed nimi bądź chęcią obrony terytorium, właściciela lub innych członków stada. Agresja terytorialna objawia się przede wszystkim w domu i na podwórku psa. Pierwsze przejawy pojawiają się najczęściej u psów w okresie dojrzewania. Agresja powodowana lękiem może pojawiać się już u szczenięcia lub u starszego psa jako reakcja na potencjalne zagrożenie. Wszystkie formy agresji podlegają uczeniu. Agresja dotyczy lokalnej kontroli środowiska. Jeśli zwierzę nauczy się, że agresja zmieni środowisko na bardziej pożądane, pozwoli osiągnąć sukces lub uniknąć nieprzyjemnych sytuacji, pojawi się wzmocnienie, a pies będzie pokazywać ten wzorzec zachowania w podobnych okolicznościach w przyszłości. Przyczyny agresywnego zachowania psa mogą być różne: lęk, chęć obrony zasobów lub terytorium, złość. To, czy pies zdecyduje się zaatakować, zależy od jego osobniczych predyspozycji, takich jak rasa, wiek czy płeć, wcześniejszych doświadczeń, no i przede wszystkim od konkretnej sytuacji. Dla przykładu: ból może spowodować lęk i ucieczkę u osamotnionego psa, podczas gdy w obecności właściciela lub zaprzyjaźnionego psa może spowodować agresję. Wiedzą o tym doświadczeni groomerzy, którym znacznie łatwiej jest opanować zaniepokojonego zabiegiem psa, gdy nie towarzyszy mu właściciel. Na swoim terytorium pies jest znacznie bardziej skłonny do złości i ataku niż na obcym mu terenie. Zarówno atak ze strachu, jak i atak ujawniający złość są formą agresji związaną z dużym emocjonalnym pobudzeniem psa, choć spowodowanym innymi pobudkami.

 

Predyspozycje osobnicze

 

WIEK

Najczęściej pierwsze przypadki agresji w stosunku do ludzi i innych psów pojawiają się u psa w okresie dojrzewania. Zwykle w wieku 1–3 lat pies zaczyna aktywnie bronić swojego terytorium, zaczyna „stawiać się” innym psom w stadzie, bywa, że próbuje wymusić na domownikach dostęp do zasobów w postaci jedzenia czy miejsca na kanapie, a jeśli grożenie odniesie skutek – uczy się, że ta metoda daje efekt i następuje eskalacja agresji. Ale agresja może pojawić się już u kilkumiesięcznych szczeniąt. Z drugiej strony stwierdzono, że przypadki agresji w stosunku do właścicieli znacznie częściej pojawiają się u psów starszych, w wieku powyżej 10 lat. Prawdopodobnie zachowanie to związane jest z bólem i stresem spowodowanym chorobami somatycznymi i lękiem przed urazem.

 

PŁEĆ

Generalnie uważa się, że samce częściej wykazują zachowania agresywne niż suki, częściej zdarza się wśród nich agresja wewnątrzgatunkowa i międzygatunkowa. Z drugiej strony jednak to suki są bardziej skłonne do agresji wewnątrzgatunkowej, a walki między mieszkającymi razem sukami są bardziej zajadłe i bardzo trudne do wyeliminowania. Według niektórych opracowań (Guy i wsp. 2001) to suki znacznie częściej kąsały domowników – być może właśnie dlatego, że traktowały ich jak członków własnego stada. Wpływ kastracji samców na zachowania agresywne w stosunku do ludzi nie jest jednoznaczny. Obserwowano co prawda zmniejszenie poziomu agresji terytorialnej i agresji pomiędzy samcami wykastrowanymi, jednak nie wpływało to na inne formy agresji, a według niektórych badań wzrastał poziom agresji w stosunku do domowników (Matos i wsp. 2015). Sterylizacja suk raczej wzmaga ich agresję, szczególnie w stosunku do innych psów.

 

WIELKOŚĆ

Choć na polskiej liście ras psów uznanych za agresywne znajdują się wyłącznie psy duże i bardzo duże, liczne badania wykazały, że to psy małe i średnie były znacznie częściej agresywne w stosunku do ludzi. W badaniach Duffy i wsp. (2008) porównujących przy użyciu kwestionariusza C-BARQ występowanie zachowań agresywnych u psów 30 ras największy odsetek ugryzień zarówno właścicieli, jak i osób obcych odnotowano u jamników, chihuahua i Jack Russell terierów – a więc ras małych. Przyczyny tego zjawiska mogą być różne: często psy małych ras, szczególnie teriery czy sznaucery miniaturowe, są bardziej pobudliwe i ruchliwe niż psy duże, reagują szybciej i gwałtowniej. Sądzę jednak, że główną przyczyną jest postępowanie właścicieli. Właściciele małych psów są często mniej konsekwentni, tolerują ich upór i nieposłuszeństwo, postrzegając je jako niegrożące poważnymi konsekwencjami, rzadziej też angażują się w szkolenie psa. Agresywne zachowanie psów ras dużych i olbrzymich może skutkować poważniejszymi urazami, w wyniku czego zostają podjęte zasadnicze kroki zapobiegawcze, począwszy od szkolenia i fachowej konsultacji, aż do oddania psa czy nawet eutanazji.

 

PODŁOŻE GENETYCZNE

Oczywiste jest, że wielopokoleniowa selekcja w kierunku na przykład walk psów spowodowała u psów niektórych ras zwiększony poziom agresji wewnątrzgatunkowej, a hodowla psów, których głównym zadaniem była ochrona terytorium, spowodowała, że są one bardziej skłonne do agresji terytorialnej. Możliwość selekcji pod kątem wybranych cech behawioralnych oznacza, że są one, przynajmniej w części, uwarunkowane genetycznie. Opublikowane w tym roku badania MacLean i wsp. (2019) pozwoliły zidentyfikować polimorfizm 131 SNP występujących w genach zaangażowanych w funkcje neurobiologiczne i rozwojowe i powiązanych z różnicami behawioru u różnych ras psów. Oszacowana odziedziczalność (h2) agresji w stosunku do obcych ludzi wyniosła aż 0,68.

 

Szczególne zaniepokojenie budzi pojawianie się nagłych, impulsywnych napadów agresji w stosunku do właścicieli w niektórych rodzinach psów należących do ras z założenia łagodnych. Takie nieprzewidywalne i według obserwatorów niczym niesprowokowane napady agresji zostały po raz pierwszy odnotowane w latach 70. u cocker spanieli i nazwane „rage syndrome” – syndrom wściekłości. Zachowanie to obserwowano przede wszystkim u samców, najczęściej o umaszczeniu jednolicie złotym, nieco rzadziej czarnym. Także w Polsce w latach 70. i 80. zdarzały się przypadki wybitnie agresywnych cocker spanieli, będących potomkami szeroko wykorzystywanego w polskiej hodowli sprowadzonego z Anglii samca (informacja własna). Obecnie ten typ agresji określany jest najczęściej jako agresja idiopatyczna. Badania poziomu serotoniny w surowicy krwi wykazały niższy jej poziom u agresywnych cocker spanieli w porównaniu do agresywnych psów innych ras, co może wyjaśniać ich większą skłonność do impulsywnych napadów agresji. Przypadki agresji idiopatycznej obserwowano też u psów innych ras: springer spanieli, golden retrieverów, berneńskich psów pasterskich, bernardynów, dobermanów i lhasa apso. Jak dotąd nie udało się określić jednoznacznie przyczyny tego zaburzenia. Część autorów uważa je za formę ataków padaczkowych. Należy zaznaczyć, że ta forma agresji występuje bardzo rzadko, a hodowcy wymienionych ras dołożyli wielu starań, aby problem wyeliminować.

 

Wychowanie i warunki życia

 

Choć osobniczych predyspozycji psów do zachowań agresywnych nie należy lekceważyć, są to – poza rzadkimi przypadkami agresji idiopatycznej – tylko predyspozycje. Główną przyczyną pojawienia się zachowań agresywnych jest niewłaściwa socjalizacja (lub jej brak), niedostateczne lub nieodpowiednie szkolenie, nieprawidłowe warunki utrzymania i szereg złych doświadczeń zebranych w ciągu całego życia psa, które uczą go, że wykazanie agresji to najlepszy, a nawet jedyny sposób na rozwiązanie problemu.

 

Psy, które w wieku szczenięcym, w okresie nazywanym fazą socjalizacji (drugi – trzeci miesiąc życia), nie miały okazji do nauczenia się, jak komunikować się z innymi psami i z ludźmi, są bardzo trudne do opanowania. Nie akceptują kontroli, nie znają podstawowych zasad komunikacji: nie potrafią wykazywać postawy uległości i co więcej, nie znają takiej postawy. Będą gryźć do krwi nawet leżącego psa, próbującego uniknąć ataku, a jeśli mają przed sobą silniejszego psa, którego nie mogą zmusić do podporządkowania się, będą ranić. Walki są bardzo gwałtowne i zawsze prowadzą do obrażeń. Można sobie wyobrazić, jak niebezpieczny może być taki pies, gdy skieruje swoją agresję przeciwko ludziom. Nawet psy, które zostały prawidłowo odchowane i nie wykazywały żadnych nieprawidłowych reakcji w okresie szczenięcym, mogą w późniejszym wieku na skutek nieprzyjemnych doświadczeń zacząć zachowywać się agresywnie. Znane są też przypadki psów, u których zauważono zwiększoną czujność i utratę tolerancji w okresie dojrzewania, co prowadziło do bardzo szybkiego rozwoju agresji przy jakimkolwiek kontakcie z nieznajomymi ludźmi lub zwierzętami. Reakcja właściciela często pogłębia problem, uniemożliwiając psu swobodne współdziałanie z innymi partnerami społecznymi.

 

Działania socjalizacyjne takie jak zabieranie psa na spacer i umożliwienie mu przyjaznego, a przynajmniej obojętnego kontaktu z różnymi ludźmi i psami, zmniejszają ryzyko zachowań agresywnych. Jednak samo spotykanie obcych ludzi i psów nie wystarcza, aby zapewnić odpowiednie umiejętności społeczne. Interakcje te muszą być dla psa przyjemne i wzbogacające, dlatego niezbędne jest odpowiednie zaplanowanie i monitorowanie takich sytuacji. Nie chodzi o to, żeby zmuszać psa do wchodzenia w relacje ze wszystkimi psami i ludźmi na spacerze. Dla niezbyt pewnego siebie, wrażliwego psa może to być bardzo stresujące i spowodować eskalację agresji w celu oddalenia niebezpieczeństwa. Takie zachowanie jest często wzmacniane przez właścicieli, którzy odprowadzają wyrywającego się i szczekającego psa (a jeśli jest niewielki, biorą go na ręce), co powoduje utrwalenie tego schematu postępowania jako skutecznego. Z kolei pozostawienie psa w stresującej dla niego sytuacji z „groźnymi” psami czy ludźmi spowoduje, że będzie bronić się, atakując coraz bardziej gwałtownie i niepożądane zachowanie zostanie utrwalone. Pies powinien zobaczyć, nauczyć się, że nie musi bronić się i atakować, żeby uniknąć niepożądanych kontaktów – to właściciel jest tym, który go obroni i umożliwi wycofanie się z potencjalnie groźnej sytuacji.

 

Budowaniu prawidłowej relacji opartej na zaufaniu psa do przewodnika sprzyja odpowiednie szkolenie. W trakcie treningu pies uczy się koncentrować na właścicielu i reagować na wysyłane sygnały. Umożliwia to właścicielowi większą kontrolę nad zachowaniem psa, a w związku z tym łatwiej jest psa uspokoić i nauczyć właściwej reakcji w sytuacjach, które dotąd powodowały agresję. Im bardziej właściciel jest zaangażowany w szkolenie psa, tym rzadziej dochodzi do nieprzyjaznych / agresywnych zachowań psa wobec osób znanych i nieznanych. Trening powinien być oparty na pozytywnym wzmocnieniu – nagradzaniu psa za prawidłowe zachowanie (spokój, koncentrację na przewodniku) i wykonywanie poleceń. Psy szkolone i wychowywane z użyciem fizycznego przymusu i kar mogą odbierać „dyscyplinujące” zachowania człowieka jako groźbę i zaatakować w samoobronie.

 

Terapia zachowań agresywnych

 

Nie podam Państwu recepty na wyeliminowanie agresji u psa. Każdy przypadek jest inny i żeby zaproponować właściwą terapię trzeba poznać warunki życia psa, jego historię, kontekst, w jakim pojawia się niepożądane zachowanie. Najczęściej terapia obejmuje kilka obszarów. Przede wszystkim należy zidentyfikować sytuacje, w których dochodzi do agresji, i ich unikać. Pies nie powinien być wystawiany na bodźce wywołujące agresję aż do późniejszego etapu rehabilitacji i tylko podczas kontrolowanych sesji treningowych. Jeśli na przykład pies atakuje gości, należy zamykać go w odosobnionym pomieszczeniu jeszcze przed ich przyjściem, najlepiej w miejscu, w którym pies nie może zobaczyć drzwi, przez które wchodzą.

 

Psy agresywne to często psy sfrustrowane, znudzone i niewybiegane – gdyż trudno pójść na spacer z psem, którego nie można opanować. Dlatego zalecane jest wzbogacenie środowiska psa i zapewnienie mu odpowiedniej ilości ćwiczeń fizycznych i umysłowych. Poza spalaniem nadmiaru energii wysiłek fizyczny powoduje podniesienie poziomu norepinefryny i 5-HT w mózgu oraz uwalnianie endogennych endorfin, które mają działanie uspokajające i przeciwlękowe. Stymulacja umysłowa pomaga wzmocnić więź psa z właścicielem i zwiększa umiejętności rozwiązywania problemów.

 

Właściwy trening leczenia agresji opiera się zwykle na odwrażliwianiu i przeciwwarunkowaniu, a także nauczeniu psa spokojnej reakcji i koncentracji na właścicielu. W przypadku agresji opartej na lęku pomocna może też być feromonoterapia. W niektórych przypadkach terapię behawioralną może wspomóc i przyśpieszyć odpowiednio dobrana farmakoterapia, należy ją jednak stosować wyłącznie pod nadzorem lekarza medycyny weterynaryjnej.

 

Niestety terapia zachowań agresywnych nie zawsze daje efekty. Najtrudniejsza do wyeliminowania jest chyba powtarzająca się agresja między psami mieszkającymi w tym samym domu. Najczęściej zwierzęta trzeba po prostu odizolować przynajmniej w sytuacjach, kiedy opiekun jest nieobecny i nie może kontrolować ich zachowania.

 

Łatwiej zapobiegać niż leczyć, dlatego pamiętajmy o:

  • odpowiednim doborze rodziców przyszłych szczeniąt – bierzmy pod uwagę także ich charakter, nie tylko urodę;

  • zapewnieniu szczeniętom i ich matce odpowiednich warunków odchowu i bezpiecznego, stymulującego środowiska;

  • prawidłowej socjalizacji szczeniąt w domu hodowcy i pod opieką nowego właściciela;

  • właściwym wychowaniu i szkoleniu psa;

  • zapewnieniu psu odpowiednich ćwiczeń i stymulacji.

dr Katarzyna Fiszdon

 

Źródło: dr Katarzyna Fiszdon - Agresja - Kwartalnik ZKwP PIES, Nr 1 (373) 2019

 

zdjęcie dodane przez Redakcję Portalu "Świat Czarnego Teriera"

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768